Pad Viktora Orbána na izborima u Mađarskoj izazvao je tektonski poremećaj u političkim strukturama Srbije i entiteta Republika Srpska, otvarajući pitanje opstanka ključnih energetskih i finansijskih aranžmana u regiji. Dok Aleksandar Vučić i Milorad Dodik sa zebnjom prate uspon nove mađarske opozicije i potencijalni gubitak strateškog saveznika, javnost na Balkanu sve glasnije traži sopstveni model političkog preokreta po uzoru na Budimpeštu. Može li kraj jedne autokratske ere trajno redefinirati odnose snaga, ugroziti ruski utjecaj i primorati regionalne lidere na radikalne korake u očuvanju vlasti?
Ishod mađarskih izbora, koji je Evropi donio olakšanje, u Srbiji i entitetu Republika Srpska u Bosni i Hercegovini pokrenuo je lavinu pitanja o tome šta bi pad Viktora Orbána mogao značiti za Srbe u regiji.
Više nego Srbe uopće, ovo pitanje brine njihovog predsjednika Aleksandra Vučića i donedavno zvaničnog ali faktički lidera Srba u BiH Milorada Dodika, dok same građane zanima šta bi mogli naučiti od Mađarske i ko bi mogao biti njihov Péter Magyar.
Osim brige za sudbinu političke elite, odlazak Viktora Orbána ispunio je narod u Srbiji strahom za snabdijevanje energentima iz Mađarske, koja će pod Péterom Magyarom vjerovatno biti manje naklonjena Rusiji. Zbog toga se javio interes za to kako bi promjena na čelu Mađarske mogla zakomplikovati već dogovorenu prodaju većinskog ruskog udjela u Naftnoj industriji Srbije (NIS) mađarskom Molu, što je bio uslov američke administracije za ukidanje sankcija najvećoj energetskoj kompaniji u regiji.
U Republici Srpskoj, entitetu Bosne i Hercegovine, u danima nakon spektakularnog pada Orbánovog režima, ljude je prvenstveno brinula sudbina finansiranja iz mađarskog fonda “Progressus”. Ovaj fond je, prema dogovoru Orbána sa osuđenim bivšim predsjednikom Republike Srpske Miloradom Dodikom, isplaćivao bespovratna sredstva i subvencije poljoprivrednicima i malim preduzetnicima za kupovinu opreme i mehanizacije mađarskih proizvođača.
Preokret u Mađarskoj nagovijestio je nastavak procesa smanjenja energetske zavisnosti evropskih kupaca o ruskim energentima, što u Evropi, osim Slovaka, najmanje odgovara upravo Srbima.
Kao podrška srbijanskom prkošenju zahtjevima Brisela da usklade vanjsku politiku s evropskom, ove sedmice se oglasio ruski ministar vanjskih poslova Sergej Lavrov, kritikujući evropsko uslovljavanje Srbije. Izrazio je uvjerenje da srbijanski predsjednik Aleksandar Vučić neće prihvatiti “antiruske” uslove za članstvo u EU.
Lavrov je ponovo podsjetio Vučića na obećanje da se neće pridružiti Evropskoj uniji ako to bude ugrozilo odnose s Rusijom. Pretpristupni proces za Srbiju mogao bi se nastaviti ako Beograd prizna nezavisnost Kosova i uskladi se s evropskim sankcijama protiv Rusije, što bi, prema uvjerenju Lavrova, pretvorilo Srbiju u tampon zonu u borbi protiv Rusije.
Poraz Viktora Orbána, uprkos podršci Donalda Trumpa, unosi veliku nervozu u srbijanske vladajuće strukture koje su vidjele kako se vlast lako gubi čak i nakon više decenija autoritarnog vladanja i uz podršku najmoćnije države svijeta, ocijenio je Boško Jakšić, srbijanski vanjskopolitički analitičar.
Zastrašivanje ratom bilo je, u tom pogledu, predvidljiv odgovor srbijanskih lidera.
“Republici Srpskoj prijeti ratni savez Hrvatske, Albanije i samoproglašenog Kosova. To je savez protiv srpskog naroda čiji je cilj ugrožavanje bezbjednosti Srba”, napisao je dan nakon historijske pobjede Pétra Magyara na društvenoj mreži X Milorad Dodik, osuđeni bivši predsjednik Republike Srpske, koji i dalje vodi vladajuću stranku u ovom entitetu.
Na odbrambene sporazume između dvije balkanske članice NATO-a i Kosova, kao na prijetnju bezbjednosti srpskog naroda, već duže vrijeme upozorava i srbijanski predsjednik Aleksandar Vučić, koji se rado hvali činjenicom da je Vojska Srbije najveća oružana sila u regiji. Kako bi i u praksi pokazali koliko ozbiljno shvataju bezbjednost, Srbija se nedavno s izraelskom kompanijom “Elbit Systems” dogovorila o zajedničkoj proizvodnji bespilotnih borbenih letjelica.
Jakšić je ocijenio da srbijanske vlastodršce više od bezbjednosti naroda brine najava Pétra Magyara da će istražiti sve sporne poslove prethodne vlade u regiji, uključujući državno finansiranje međunarodnih skupova konzervativaca i suverenista CPAC, na kojima je pored Orbána, Dodika i Vučića više puta učestvovao i Janez Janša.
Za politiku autokrata u regiji, prema Jakšićevom mišljenju, važna poruka mađarskih izbora je da do političke pobjede vodi naporan rad na terenu, dok pokreti bez lidera u političkim sredinama naviknutim na personalizovanu politiku nemaju šanse, zbog čega će opozicija morati pronaći zajedničkog vođu.
Budući da je blokada evropskih sredstava odigrala važnu ulogu u smjeni vlasti u Mađarskoj, Jakšić smatra da bi nešto slično moglo zadesiti i Srbiju.
IZVOR: Delo
