Trump je već počeo zahuktavati sastanak napadajući evropske saveznike zbog njihovih vojnih troškova, uz odobrenje generalnog sekretara NATO-a Marka Ruttea. Međutim, američki ambasador pri Atlantskom savezu, Matthew G. Whitaker, ustvrdio je da je postizanje odbrambenih sposobnosti važnije od količine potrošenog novca. Američka strategija će nastaviti vršiti pritisak na Evropljane sistemom nagrada i kazni kako bi ih prisilila da preuzmu odgovornost za konvencionalnu odbranu, uključujući povlačenje trupa iz zemalja koje se “ne ponašaju pristojno”, istovremeno osiguravajući da se potrošnja nastavi usmjeravati na američko naoružanje i ukidajući planove EU za zaštitu evropske industrije oružja.

Odbrana je postala političko oružje koje Sjedinjene Američke Države koriste za unapređenje svojih interesa protiv Evrope. Dok će tenzije oko finansiranja Atlantskog saveza biti vruća tema na samitu NATO-a u Ankari 7. i 8. jula, američki predsjednik Donald Trump će nastaviti koristiti potrebe Evropske unije za naoružanjem kako bi nagradio ili kaznio svoje navodne saveznike u skladu sa svojim političkim interesima, kao što se vidjelo u aferi Iran-Contra. Povlačenje SAD-a iz konvencionalne odbrane evropskog kontinenta, povlačenje trupa i preferencijalna potrošnja na evropsku industriju bit će također pitanja o kojima će se raspravljati na samitu koji će još jednom biti poremećen Trumpovim poznatim provokacijama i prezirom prema Evropljanima.

Stephen Wertheim, istraživački saradnik u Carnegie Endowment for International Peace, objašnjava da su „prošle godine saveznici NATO-a još uvijek imali tračak nade da će umiriti Donalda Trumpa tako što će se dramatično obavezati da će do 2035. godine potrošiti 5% svog BDP-a na odbrambene i sigurnosne izdatke. Ta iluzija je sada nestala. Ovaj put bi trebalo biti jasno ne samo da će Trump nastaviti pokazivati svoje nezadovoljstvo svojim sjevernoatlantskim saveznicima sve dok bude u Bijeloj kući, već i da NATO prolazi kroz proces strukturnog prilagođavanja koji proizlazi iz razilaženja između Evrope i Sjedinjenih Država u vezi s njihovim interesima i percepcijom prijetnji.“

Trump je već počeo zahuktavati sastanak napadajući evropske saveznike zbog njihovih vojnih troškova, uz odobrenje generalnog sekretara NATO-a Marka Ruttea. Međutim, američki ambasador pri Atlantskom savezu, Matthew G. Whitaker, ustvrdio je da je postizanje odbrambenih sposobnosti važnije od količine potrošenog novca. Američka strategija će nastaviti vršiti pritisak na Evropljane sistemom nagrada i kazni kako bi ih prisilila da preuzmu odgovornost za konvencionalnu odbranu, uključujući povlačenje trupa iz zemalja koje se “ne ponašaju pristojno”, istovremeno osiguravajući da se potrošnja nastavi usmjeravati na američko naoružanje i ukidajući planove EU za zaštitu evropske industrije oružja.

Napadi na evropske lidere

Trump je pokrenuo oštre napade na evropske lidere nakon sukoba s liderima poput italijanske premijerke Giorgie Meloni, bivšeg britanskog premijera Keira Starmera, njemačkog kancelara Friedricha Merza i španskog premijera Pedra Sáncheza, zbog njihovih stavova o operaciji “Epski bijes”, napadu na Iran.

Sophia Besch, istraživačica za Evropu u Carnegie Endowment for International Peace, tvrdi da su „zvaničnici Pentagona bili relativno jasni u zalaganju za veći prijenos odgovornosti na Evropu i izgradnju ‘NATO 3.0’. Međutim, kada je američki ministar odbrane Pete Hegseth nedavno najavio ciljani pregled vojnih raspoređivanja u Evropi, sličan sistemu evaluacije, implicirao je da će smanjenje broja trupa zavisiti od sistema nagrada i kazni za ‘dobre’ i ‘loše’ saveznike, a ne od objektivnog pregleda prijetnji ili čak budžetskih kriterija. Štaviše, ono što neku zemlju čini ‘dobrim saveznikom’ izgleda sve više zavisi od političkih kriterija, a ne od obima potrošnje na odbranu; u suprotnom, Njemačka ne bi bila među zemljama koje Washington dovodi u pitanje.“

U stvari, američki predsjednik je najavio povlačenje 5.000 vojnika iz Njemačke nakon Merzove kritike rata u Iranu, ali je odlučio pojačati vojno prisustvo u Poljskoj nakon što je Pentagon najavio povlačenje 4.000 vojnika iz zemlje, pozivajući se na njegov dobar odnos s poljskim predsjednikom, iz krajnje desničarske stranke Pravo i pravda (PiS). Kako je izjavio američki ambasador pri NATO-u, SAD će nastaviti “kontinuiranu kampanju pritiska” protiv onih koji se ne pridržavaju naredbi. Za kontekst, evropske članice NATO-a povećale su svoje odbrambene troškove za 139 milijardi eura.

„Mislim da su ti dani iza nas, hvala Bogu. Vjerujem da svi u NATO-u razumiju da smo političko-vojni savez. Izazov leži u političkoj areni. Mnogo se radi i javno i privatno, i očekujem zaista uspješan samit, upravo zato što smo naporno radili kako bismo osigurali da naši odnosi – i politički i vojni – budu jaki i trajni“, prokomentarisao je američki ambasador pri NATO-u.

Nadalje, važno je zapamtiti da, iako ekonomska situacija u Evropi nije baš u procvatu, nekoliko zemalja će 2026. godinu završiti sa slabim rastom. I iako je Evropska komisija ublažila ograničenja u pogledu uračunavanja određenog procenta vojnih izdataka kao dijela deficita, grupa zemalja je već upozorila da će skrenuti s puta ka postizanju 5% BDP-a za odbrambene izdatke do 2035. godine. Ujedinjeno Kraljevstvo, Italija, Slovenija, Mađarska i Češka Republika su sve naznačile da neće ispuniti obaveze u pogledu vojnih izdataka koje su preuzele na samitu NATO-a u Hagu.

Uprkos nesigurnom stanju evropske ekonomije, osjećaju napuštenosti i prihvatanju odgovornosti, Evropa je počela priznavati da Sjedinjene Američke Države imaju vojne interese izvan odbrane svojih saveznika. Evropske vlade sada prihvataju da će morati usvojiti i platiti dio odbrane koju su SAD do sada pružale. Evropski diplomatski izvori već su izvijestili da su države članice implementirale aranžmane o prebacivanju tereta navedene u novom NATO 3.0 koji su predložile Sjedinjene Američke Države, a koji održava njihovu posvećenost pružanju nuklearne zaštite evropskom kontinentu.

Međutim, Darja Dolzikova, analitičarka u Kraljevskom institutu za odbrambene i sigurnosne studije ujedinjenih službi, ističe da je „američko prisustvo na kontinentu pomoglo u povezivanju sigurnosnih interesa Sjedinjenih Država i Evrope, kao i pružilo određeni prostor za odgovor na rusku (a ranije i sovjetsku) agresiju u cijelom spektru, od kapitulacije do strateške nuklearne razmjene. Američke trupe raspoređene u Evropi djeluju, između ostalog, kao ‘pojačalo’, čineći američko učešće u ratu u Evropi kredibilnim, uključujući i eventualnu mogućnost pribjegavanja nuklearnom oružju. Veliko prisustvo američkih kopnenih snaga nije neophodno da bi ovo ‘pojačalo’ bilo efikasno, a povlačenje američkih trupa iz Evrope je do sada bilo relativno ograničeno. Međutim, kada se ova promjena stava kombinuje sa širom retorikom koja dolazi iz Washingtona prema Evropi, postaje mnogo teže postići ono što je oduvijek bila delikatna vježba: uvjeriti protivnika s nuklearnim oružjem da bi Sjedinjene Države bile spremne riskirati nuklearnu razmjenu u odbrani Evrope.“

Navodna posvećenost SAD-a svom nuklearnom kišobranu je upitna; postoji problem povjerenja s američkim partnerom, zbog čega nekoliko evropskih zemalja poduzima drastične mjere. Litvanija, zemlja koja graniči s Rusijom, glasat će o ustavnom amandmanu kojim bi se omogućilo raspoređivanje nuklearnog oružja na njenoj teritoriji. Ova mala baltička država slijedi stope Finske, čiji je parlament prije dvije sedmice odobrio mogućnost smještaja nuklearnog oružja na svom tlu.

Nuklearno odvraćanje

Prošlog marta, Francuska je predložila svojim evropskim saveznicima strategiju “pojačanog odvraćanja”, nudeći francuski nuklearni kišobran protiv Rusije. Do sada se devet zemalja složilo da učestvuje u ovoj inicijativi: Ujedinjeno Kraljevstvo, Njemačka, Belgija, Holandija, Poljska, Švedska, Danska, Grčka i Norveška.

Izazov sada leži u evropskoj industriji naoružanja, kojoj još uvijek nedostaju kapaciteti da u potpunosti zamijeni američko naoružanje u oblastima kao što su obavještajni podaci i nadzor, protivavionski i protivraketni sistemi, te precizni i duboki udari. Evropska komisija je priznala da “industrija nije povećala proizvodnju kako se očekivalo” i, štaviše, “ne proizvodi ono što je potrebno” za održavanje politike odvraćanja od latentne prijetnje poput Rusije.

Evropska komisija izdvaja više sredstava nego ikad za odbranu, a to je jedna od tema razgovora među državama članicama dok sastavljaju budući budžet Evropske unije za period 2028-2034. Komesar za odbranu Andrius Kubilius, obraćajući se onima koji se zalažu za mjere štednje radi smanjenja evropskog budžeta, upozorio je ove sedmice da „ako ozbiljno shvatamo mogućnost rata, došlo je vrijeme da razgovaramo ne o tome kako smanjiti budžet EU, već kako ga povećati na najmanje 2%, kako bismo izbjegli da ga povećamo na 12-15% u slučaju rata“.

Ovog petka, Brisel je predložio pet novih projekata odbrane od zajedničkog interesa (EDPCI), s ciljem da se pomogne zemljama Evropske unije da ojačaju svoje vojne sposobnosti kroz zajednički razvoj strateških vojnih sistema s industrijskim projektima u oblasti dronova i sistema za borbu protiv dronova; pomorske i morske odbrane; svemira; zračne i raketne odbrane; i jačanja sigurnosti na istočnom krilu EU. U okviru Programa evropske odbrambene industrije (EDIP) vrijednog 1,5 milijardi eura, Komisija je izdvojila 325 miliona eura za podršku stvaranju i implementaciji ovih projekata.

Ali s obzirom na Trumpov odbacivajući stav i nedostatke evropske industrije naoružanja, Glyn Morgan, direktor Centra za evropske studije Moynihan, ima malo nade da će ovaj samit riješiti odnose između EU i Sjedinjenih Država i, prije svega, ne pojašnjava kako će se Evropa u budućnosti suočiti sa sigurnosnim izazovom.

„'Američka Evropa’ koja je definirala posljednjih 80 godina je historijska zagrada koja se sada zatvara. NATO možda postoji kao birokratski duh, ali kao pouzdan sigurnosni savez, nepopravljiv je. Dublje pitanje – ono na koje nijedno saopštenje sa samita neće odgovoriti – jeste da li evropski lideri imaju volju i maštu da osiguraju da ono što se pojavi na njegovom mjestu bude suvereni akter, a ne skup zavisnih teritorija“, zaključuje Morgan. 

Izvor: El Diario