Političko i moralno zgražavanje mora ustupiti mjesto hladnoj geopolitičkoj računici: koliko god to u Briselu nerado priznali, Beograd je Evropi jednostavno suviše važan

Kada je u Hagu osuđeni i u nizozemskom zatvoru preminuli ratni zločinac Ratko Mladić u Beogradu ispraćen uz vojne počasti i u prisustvu samog političkog vrha, u Briselu i brojnim evropskim prijestonicama buknula je nevjerica, ponovo otvorivši pitanje može li Srbija uopće biti dio Evropske unije. Unija koja počiva na zajedničkim vrijednostima teško može opravdati veličanje organizatora masakra u Srebrenici i četverogodišnje opsade Sarajeva.

To pitanje sasvim je opravdano. Poslanici Evropskog parlamenta reagirali su tražeći hitan prekid pristupnih pregovora sa Beogradom. S druge strane, čelnici Unije, Ursula von der Leyen i António Costa, nastupaju znatno opreznije. Iako su oštro osudili veličanje ratnog zločinca, izbjegli su najavu bilo kakvih sankcija, čvrsto riješeni da ne zalupe vrata pred nosom Srbije.

Mnogi se s pravom pitaju zašto. Srbija bi decenijama bila neto primalac sredstava iz briselskog budžeta, što u vrijeme ekonomskih napetosti predstavlja ogroman teret. Pored toga, riječ je o verovatno najbližem savezniku Rusije na evropskom tlu. Zbog čega bi Unija u svoje okrilje primila državu koja je već jednom, uoči Prvog svjetskog rata, odigrala sudbonosnu ulogu u guranju kontinenta u katastrofu, kada su beogradski krugovi sponzorirali terorističke organizacije preko granice i stajali iza atentata na Franca Ferdinanda? Historiografska paralela pokazuje da je i tadašnji napad na Dunavsku monarhiju bio direktna posljedica ruske podrške koja je otvorila put ka općem ratu.

Srbija je vjerovatno najveći prijatelj Rusije u Evropi, pa se postavlja pitanje zašto bi je uopće trebalo pustiti u Evropsku uniju. Politički vrh u Beogradu pod Aleksandrom Vučićem već duže vrijeme vodi revizionističku politiku, dovodeći u pitanje suverenitet Kosova i teritorijalni integritet Bosne i Hercegovine. Ukoliko bi Beograd ustrajao na tom kursu, rizik od novog balkanskog sukoba postao bi opipljiv. Nacionalističke snage ponovo računaju na podršku Moskve, koju bi nesumnjivo dobile, jer je Kremlju u primarnom interesu da paralizira djelovanje Unije i veže resurse NATO-a na evropskom jugoistoku. Iz perspektive Moskve, Balkan predstavlja savršeno sporedno ratište.

Ono što beogradske nacionaliste za sada odvraća od otvorenih avantura jeste upravo perspektiva članstva u Evropskoj uniji. Kada bi komemoracija Mladiću bila kap koja će preliti čašu i dovesti do prekida pregovora, te strukture bi dobile odriješene ruke. Bila bi to kardinalna greška Brisela i direktno podilaženje ekstremnim strujama.

Slučaj Srbije ogledni je primjer kompleksnosti savremene evropske integracije, gdje se politički argumenti i pragmatizam ne smiju olako odbaciti. Evropsku uniju je sve teže održati isključivo kao zajednicu vrijednosti izgrađenu na temelju zajedničkog tržišta. Ta koncepcija funkcionirala je u vremenu transatlantske stabilnosti, kada se Evropa nalazila pod sigurnosnim štitom Sjedinjenih Američkih Država, što je bio slučaj i tokom raspada Jugoslavije devedesetih godina. Međutim, to vrijeme je prošlo i Evropa mora sama preuzeti brigu o sopstvenoj sigurnosti.

Primarni interes Zapada jeste da spriječi daljnje oslanjanje Beograda na Putinovu Rusiju i onemogući izbijanje novog rata na Balkanu. U suprotnom, Kremlj bi dobio priliku da stvori novi geopolitički klin u pozadini Evrope, po uzoru na Kalinjingradsku enklavu. Srbija bi u tom scenariju postala ruski mostobran, čineći Evropu još ranjivijom nego što je danas. Pristupna perspektiva je jedini preostali mehanizam odvraćanja, uz nadu da bi proevropske snage u Srbiji mogle dobiti na snazi na narednim izborima.

Režim Aleksandra Vučića nalazi se pod sve većim unutrašnjim pritiskom, dok mlađe generacije sve glasnije ustaju protiv sistemske korupcije. Zatvaranje vrata u ovom trenutku značilo bi odustajanje od politike štapa i šargarepe i svjesno žrtvovanje prilike da se jedno hronično krizno žarište pacificira kroz ekonomski napredak i vladavinu prava. Zbog toga geopolitička računica u Briselu mora zadržati prevagu nad sasvim razumljivim moralnim ogorčenjem.

Herfried Münkler (75), predavao je političku teoriju na Humboldtovom univerzitetu u Berlinu. Autor je brojnih važnih stručnih knjiga, ovaj komentar napisao je za novi broj magazina Focus