U osvit 28. septembra 1993. godine, u podrumskim salama sarajevskog hotela „Holiday Inn“ pod opsadom, usvajanjem Deklaracije Prvog bošnjačkog sabora donesena je historijska odluka o povratku narodnog imena Bošnjak i naziva bosanskog jezika. Danas se ovaj datum obilježava kao Dan Bošnjaka širom Bosne i Hercegovine, Balkana i dijaspore, dok na Kosovu te u općinama Sandžaka uživa i status zvaničnog nacionalnog praznika

Nije bila riječ o iznenadnom nadahnuću, niti o impulsivnom političkom potezu usred rata, već o brižljivo pripremanom nastojanju da se narodu u okruženju vrati historijski kontinuitet i osigura ustavnopravni opstanak. Tog 27. septembra 1993. godine, u podrumskim salama sarajevskog hotela „Holiday Inn“, dok su po gradu padale stotine granata, okupio se Prvi bošnjački sabor. Pod opsadom koja je trajala više od godinu dana, u atmosferi u kojoj je postojanje države i naroda visilo o koncu, stvorena je platforma koja će promijeniti modernu političku historiju Bosne i Hercegovine.

Pitanje nacionalnog imena Bošnjaka bilo je potiskivano duže od stoljeća. Nakon austrougarske okupacije 1878. godine i kasnijeg odustajanja vlasti od projekta jedinstvene bosanske nacije, naziv Bošnjak postepeno je izguravan iz javne i pravne upotrebe. Tokom monarhističke, a potom i socijalističke Jugoslavije, narod koji danas nosi to ime bio je izložen raznim vrstama nacionalnog inženjeringa, od kategorizacije „neopredijeljeni“, preko opcija „Srbin-musliman“ i „Hrvat-musliman“, pa sve do kompromisnog rješenja iz Ustava 1971. godine, kada je priznata nacija „Musliman“ sa velikim početnim slovom m.

Iako je to priznanje omogućilo društveni i kulturni napredak, politička elite s kraja 20. stoljeća uvidjela je da vjerska odrednica u nacionalnom imenu stvara duboke nesporazume u međunarodnoj javnosti i slabi poziciju naroda u presudnim trenucima raspada države.

Pripreme za Sabor odvijale su se u strogoj tajnosti i pod izuzetno teškim organizacionim uslovima. Vijeće Kongresa bošnjačkih intelektualaca odigralo je ključnu ulogu u okupljanju akademske, političke, vjerske i vojne elite. Cilj je bio dvostruk: s jedne strane, odrediti se prema mirovnom planu Owena i Stoltenberga koji je nudio uniju triju republika, a s druge, izvršiti historijski čin povratka narodnog imena i imena jezika.

U sali punoj intelektualaca, političara, oficira Armije RBiH, vjerskih dostojanstvenika i delegata iz svih dijelova zemlje – od kojih su mnogi do Sarajeva stigli kroz ratni tunel ispod aerodromske piste, donesena je Deklaracija. Prva i najvažniji tačka te deklaracije glasila je jednostvano, ali sudbonosno: od tog trenutka, narod se vraća svom historijskom imenu Bošnjak, a maternji jezik imenuje se kao bosanski jezik. Odluka nije bila stvar puke terminologije; radilo se o ponovnom povezivanju sa srednjovjekovnim i osmanskim korijenima te jasnom raskidu sa kolonijalnim konceptima koji su taj narod posmatrali isključivo kao vjersku grupu bez državotvornog kontinuiteta.

Parlament Republike Bosne i Hercegovine ubrzo je, u septembru 1993. godine, prihvatio odluke Sabora i pravno ih formalizirao, čime je ime Bošnjak ponovo ušlo u službenu ustavnu upotrebu. Mirovni sporazum u Daytonu 1995. godine definitivno je ugradio kategoriju Bošnjaka kao jednog od tri konstitutivna naroda u Bosni i Hercegovini.

Godinama nakon rata, 28. septembar obilježavao se pretežno kroz svečane akademije, stručne skupove i prigodne tekstove u medijima. Međutim, potreba za institucionalizacijom tog datuma rasla je s protokom vremena, kako u samoj Bosni i Hercegovini, tako i u regiji gdje žive autohtone bošnjačke zajednice. Zvanično ustanovljenje Danâ Bošnjaka kao praznika uslijedilo je kroz odluke reprezentativnih tijela bošnjačkih nacionalnih vijeća u susjednim državama, dok se u Bosni i Hercegovini taj datum obilježava na nivou institucija, kulturnih udruženja i obrazovnih ustanova.

Danas se Dan Bošnjaka obilježava na širokom geografskom prostoru, prvenstveno tamo gdje ovaj narod živi stoljećima, ali i u brojnim dijasporalnim zajednicama širom Evrope i Sjeverne Amerike.

Izvan matične države, obilježavanje ima snažan institucionalni karakter u Crnoj Gori i Srbiji, odnosno u Sandžaku. Bošnjačko nacionalno vijeće u Srbiji i Nacionalno vijeće Bošnjaka u Crnoj Gori redovno organiziraju višednevne kulturne i naučne programe u Novom Pazaru, Rožajama, Sjenici, Bijelom Polju i Podgorici. Ovi događaji služe ne samo kao podsjetnik na 1993. godinu, već i kao platforma za očuvanje kulturnog identiteta, bosanskog jezika i pisma u manjinskim kontekstima.

Takođe, Dan Bošnjaka se svečano obilježava u Sjevernoj Makedoniji, Kosovu i Hrvatskoj. U Zagrebu i Hrvatskoj bošnjačke udruge i politički predstavnici organizuju tribine i kulturne večeri, naglašavajući doprinos bošnjačke zajednice razvoju tih država.

Što se tiče službenog statusa, Dan Bošnjaka ima status službenog praznika u nekoliko administrativnih i državnih okvira izvan same Bosne i Hercegovine:

Na Kosovu je 28. septembar zakonom definiran kao službeni Praznik Bošnjaka Kosova. Tog dana, u općinama sa značajnim udjelom bošnjačkog stanovništva, pripadnici ove zajednice imaju neradni dan, a na općinskim zgradama ističe se nacionalna zastava Bošnjaka pored državne zastave Kosova.

U Srbiji, tačnije u opštinama Sandžaka (Novi Pazar, Tutin, Sjenica, Prijepolje, Priboj, Nova Varoš), Odlukom Bošnjačkog nacionalnog vijeća i uz saglasnost Vlade Republike Srbije, 28. septembar je proglašen jednim od zvaničnih nacionalnih blagdana bošnjačke nacionalne manjine. Na ovaj dan, na zgradama lokalnih samouprava u ovim opštinama službeno se ističe bošnjačka zastava.

U Crnoj Gori, Dan Bošnjaka je uvršten u kalendar značajnih datuma koje podržava Ministarstvo ljudskih i manjinskih prava, te se u sredinama s bošnjačkom većinom obilježava uz podršku lokalnih vlasti i nacionalnog vijeća.

U samoj Bosni i Hercegovini, zbog kompleksnog ustavnog uređenja i nepostojanja jedinstvenog zakona o državnim praznicima na nivou cijele zemlje, 28. septembar nema status općeg neradnog dana na državnom nivou. Međutim, u kantonima sa većinskim bošnjačkim stanovništvom, ovaj datum se institucionalno obilježava u školama, fakultetima i državnim organima kroz prigodne programe i sjednice.