Otvaranje prve fabrike izraelskih dronova u beogradskom naselju Makiš, organizirano iza zatvorenih vrata za medije, razotkrilo je novu mrežu vojnih i političkih interesa Srbije i Izraela. Dok predsjednik Aleksandar Vučić najavljuje proizvodnju dronova napajanih umjetnom inteligencijom za domaću i strane armije, ulogu direktora novoregistrovane firme SDS Technologies preuzeo je Cion Amir, lični advokat izraelskog premijera Benjamina Netanjahua, u trenutku kada vojna trgovina dviju zemalja bilježi rekorde uprkos pozivima UN-a na embargo
Otvaranje prve fabrike izraelskih dronova u Srbiji podvelo se pod zvaničnu ceremoniju punu ponosa, ali iza zatvorenih vrata i Instagram objava predsjednika Aleksandra Vučića ostala je priča o mrežama uticaja, sumnjivim vlasničkim strukturama i imenima koja sežu do samog vrha izraelske politike.
Nakon što je 17. septembra na Instagramu objavio snimak iz beogradskog naselja Makiš, Vučić je pohvalio investiciju koja je donijela sto novih radnih mjesta i “najmoderniju opremu” za Vojsku Srbije i armije trećih zemalja. Novinari, međutim, nisu bili pozvani, a Vučić je odsustvo medija opravdao “osjetljivošću projekta”. Oglasila se i Izraelska ambasada, ističući prisustvo ambasadorice Avivit Bar-Ilan i hvaleći saradnju domaće namjenske industrije i izraelskog giganta Elbit Systems.
Ono što niko od zvaničnika nije spomenuo jeste uloga Ciona Amira (Zion Amir), istaknutog izraelskog advokata koji trenutno zastupa premijera Benjamina Netanjahua pred Vrhovnim sudom Izraela. Amir je imenovan za jednog od direktora beogradske firme SDS Technologies, u čijim se pogonima u Makišu i sklapaju ovi dronovi.
Iako je logotip firme SDS Technologies bio vidljiv na radnim odijelima zaposlenih tokom Vučićeve posjete, kompanija s tim imenom nije postojala u registru privrednih subjekata Srbije sve do dana otvaranja fabrike. Na sam dan ceremonije, 17. septembra, postojeća firma CUPA Enterprises promijenila je ime u SDS Technologies, a Amir je zvanično registrovan kao njen direktor, uz Grkinju Mariju Kardamaki i američkog državljanina rođenog u Libanu, Džordža Antoana Elgosaina (George Antoine Elghossain).
Vučić je ranije tvrdio da će vlasništvo nad novim pogonom biti ravnopravno podijeljeno između Srbije i Izraela. Međutim, zvanični podaci to demantiraju. Vlasnik beogradske firme SDS Technologies je londonska kompanija CUPA Limited (koja je četiri dana nakon otvaranja fabrike promijenila ime u Blue Liberty International Ltd), a njen većinski vlasnik je grčki državljanin Atanasios Ramos (Athanasios Ramos).
Predstavnici kompanije Elbit Systems u izjavi navode da sarađuju s lokalnim firmama širom Evrope u procesu prilagođavanja potrebnim tržištima, ali izričito negiraju bilo kakvu povezanost s firmom SDS Technologies ili samim Cionom Amirom, naglašavajući da nemaju vlasnički udio niti su partneri u bilo kojoj fabrici bespilotnih letjelica u Srbiji.
Ipak, fotografije s otvaranja prikazuju Ran Krila, izvršnog potpredsjednika Elbit-a za međunarodni marketing, dok je i sama ambasada Izraela navela Elbit kao partnera. Vučić je i sam poimenično nabrojao tri modela Elbitovih dronova koji će se sklapati i proizvoditi u Beogradu: taktički dron Lanius-X, napadački FireFox-X i izviđački Magni-X.
Uloga Ciona Amira u ovom projektu nosi posebnu političku težinu. Amir pred Vrhovnim sudom Izraela zastupa Netanjahua u pet peticija protiv odluke o smjeni Ronena Bara, šefa domaće sigurnosne službe Šin Bet. Prema navodima medija, Bar je upozorio Netanjahua na potencijalni napad prije nego što je Hamas izveo udar sedmog oktobra 2023. godine.
Državno tužilaštvo Izraela optužilo je Netanjahua za sukob interesa, jer je Šin Bet vodio istragu o takozvanoj aferi “Katargate”, odnosno sumnjama da su Netanjahuovi saradnici plaćeni za promovisanje katarskih interesa u Izraelu. Zanimljivo je da je jedan od obuhvaćenih saradnika u toj aferi i Srulik Ajnhorn (Srulik Einhorn), čovjek koji je u prošlosti radio i kao politički savjetnik Aleksandra Vučića.
Amir je odbio odgovoriti na pitanja novinara o svom angažmanu u firmi SDS Technologies. Službena web stranica firme zvanično ne nudi nikakve informacije, domen je registrovan u januaru ove godine sa skrivenim podacima o vlasniku, a na zvanične upite i telefonske pozive iz beogradskog sjedišta niko ne odgovara.
Bespilotna letjelica Lanius-X, kojom se Vučić posebno hvalio tokom obilaska pogona naglasivši da “ima oči i uši, čeka metu u zasjedi i od nje nema odbrane”, izaziva oprečne reakcije u međunarodnoj javnosti. Riječ je o autonomnom dronu vođenom umjetnom inteligencijom, čiji sam naziv potiče od latinske riječi za mesara, a koji su stručnjaci UN-a i vojno-analitički mediji opisali kao izuzetno opasno oružje.
U izvještaju specijalne izvjestiteljice UN-a Francesce Albanese, Elbitovi dronovi opisani su kao “sveprisutne mašine za ubijanje na nebu iznad Gaze”. Uprkos pozivima stručnjaka UN-a da se obustavi prodaja vojne opreme Izraelu, vojna i privredna saradnja Srbije i Izraela bilježi istorijski maksimum. Vrijednost izvoza municije i naoružanja iz Srbije u Izrael skočila je do kraja prošle godine čak 42 puta u odnosu na 2023. godinu, dostigavši cifru od 114 miliona eura.
Također, u aprilu ove godine Skupština Srbije usvojila je sporazum o bezbjednosnoj saradnji i razmjeni tajnih podataka s Izraelom u oblasti odbrane. Ranije je Srbija od Elbit-a kupila napredne artiljerijske sisteme PULS i borbene dronove Hermes 900 u vrijednosti od 335 miliona dolara, dok je u avgustu potpisan novi ugovor težak 1,6 milijardi dolara za nabavku letjelica, raketa dugog dometa i sistema za elektronsko ratovanje.
Sumnju u intenzitet i tajnovitost ovih odnosa dodatno podgrijavaju i podaci o letovima: avioni u vlasništvu Vlade Srbije letjeli su za Tel Aviv 14. septembra, te ponovo 17. septembra, svega nekoliko sati nakon što je Vučić iza zatvorenih vrata otvorio pogon u Makišu.
IZVOR: Bosna.hr, BIRN/Haaretz
