Pripreme za operaciju počele su po naređenju Josipa Broza Tita od 18. oktobra. Plan napada razrađivan je narednih dana, a 27. oktobra potvrđen je početak operacije za 2. novembar. Nije, dakle, bila riječ o iznenadnoj akciji lokalnih jedinica, nego o planski pripremljenoj operaciji u kojoj su učestvovale partizanske snage iz Bosanske krajine i Hrvatske.
Krajem oktobra 1942. godine Bihać se nalazio pred velikim vojnim preokretom. Grad je bio važno uporište ustaških i domobranskih snaga, a njegovo zauzimanje predstavljalo je jedan od ključnih ciljeva partizanskog rukovodstva na prostoru zapadne Bosne i susjednih dijelova Hrvatske.
Pripreme za operaciju počele su po naređenju Josipa Broza Tita od 18. oktobra. Plan napada razrađivan je narednih dana, a 27. oktobra potvrđen je početak operacije za 2. novembar. Nije, dakle, bila riječ o iznenadnoj akciji lokalnih jedinica, nego o planski pripremljenoj operaciji u kojoj su učestvovale partizanske snage iz Bosanske krajine i Hrvatske.
Dvodnevne borbe za grad
Bihaćka operacija počela je 2. novembra 1942. godine. U napadu su učestvovale jedinice pet krajiških brigada, tri hrvatske brigade i dva partizanska odreda. Cilj je bio zauzimanje Bihaća, razbijanje neprijateljskih uporišta između Une i Korane i povezivanje oslobođenih područja u Bosni i Hrvatskoj.
Borbe za grad vođene su 3. i 4. novembra. Partizanske jedinice uspjele su probiti odbranu i zauzeti ključne položaje, uključujući most na Uni, čime je olakšano napredovanje u grad. Bihać je oslobođen 4. novembra, nakon čega su borbena dejstva nastavljena prema drugim uporištima u regiji.
Operacija nije završena zauzimanjem grada. U narednim danima partizanske snage zauzele su Bosansku Krupu, Cazin, Veliku Kladušu, Vrnograč i druga mjesta, proširujući povezanu slobodnu teritoriju. Time je Bihać dobio značaj koji je nadilazio njegove lokalne i regionalne okvire.
Područje pod kontrolom partizanskog pokreta u zapadnoj Bosni i dijelovima Hrvatske ostalo je poznato kao Bihaćka republika. Taj naziv nije označavao međunarodno priznatu državu niti republiku u današnjem ustavnopravnom smislu, nego veliku oslobođenu teritoriju na kojoj su organizirani vojni, politički i civilni poslovi narodnooslobodilačkog pokreta.
Bihać je postao važno vojno-političko središte, a njegovo oslobođenje omogućilo je održavanje Prvog zasjedanja Antifašističkog vijeća narodnog oslobođenja Jugoslavije (AVNOJ-a), 26. i 27. novembra 1942. godine.
Na tom zasjedanju postavljeni su temelji političkog predstavljanja narodnooslobodilačkog pokreta na jugoslavenskom nivou. Odluke i zaključci AVNOJ-a imali su važnu ulogu u kasnijem oblikovanju jugoslavenskog državnog uređenja.
Tako je Bihać, za manje od mjesec dana od početka operacije, od grada pod kontrolom snaga NDH postao sjedište jednog od najvažnijih političkih događaja u historiji partizanskog pokreta.
Tri mjeseca slobode
Bihaćka operacija bila je jedan od značajnih vojnih uspjeha partizanskih snaga u drugoj polovini 1942. godine. Njeni rezultati nisu se ogledali samo u zauzimanju grada nego i u proširenju oslobođene teritorije, povezivanju jedinica i stvaranju uslova za jačanje političkih struktura pokreta otpora.
Ipak, vojni uspjeh nije značio trajnu kontrolu nad gradom. Njemačke snage ponovo su zauzele Bihać 29. januara 1943. godine, čime je okončano razdoblje u kojem je grad imao ulogu glavnog vojno-političkog središta narodnooslobodilačkog pokreta.
Događaji iz novembra 1942. godine ostaju važna etapa historije Bihaća i šireg područja Pounja. Njihov značaj proizlazi iz konkretnih vojnih rezultata, širenja oslobođene teritorije i činjenice da je grad bio domaćin Prvog zasjedanja AVNOJ-a.
