Fenomen u kojem lokalni aktivisti, imami, intelektualci i privrednici sve otvorenije odustaju od uloge pasivnog glasačkog rezervoara te najavljuju samostalne izborne nastupe, formiranje autonomnih političkih pokreta pa i potencijalno osnivanje profilisanih muslimanskih stranaka

Predstojeći ciklus lokalnih i komunalnih izbora u Italiji, predviđen za 2026. i 2027. godinu, mogao bi označiti ključnu prekretnicu u načinu na koji se tamošnja muslimanska zajednica odnosi prema političkom životu i izbornim procesima. U velikim urbanim centrima poput Rima, Milana, Torina, Venecije, Padove i Monfalconea, tradicionalni izborni inženjering i višedecenijska praksa u kojoj su muslimanski glasovi po automatizmu odlazili koalicijama lijevog centra doživljavaju duboku i sveobuhvatnu krizu.

Italijanski sedmičnik Panorama u svojoj opširnoj analizi bavi se fenomenom u kojem lokalni aktivisti, imami, intelektualci i privrednici sve otvorenije odustaju od uloge pasivnog glasačkog rezervoara te najavljuju samostalne izborne nastupe, formiranje autonomnih političkih pokreta pa i potencijalno osnivanje profilisanih muslimanskih stranaka.

Glavni okidač za ovu izbornu i strategijsku reorganizaciju leži u nagomilanom nezadovoljstvu dosadašnjim političkim partnerstvima i neispunjenim obećanjima. Godinama i decenijama unazad, krovne organizacije poput Unije islamskih zajednica i organizacija u Italiji, te brojni lokalni koordinacioni odbori, pozivali su svoje članstvo da na lokalnim izborima masovno podrže kandidate ljevice.

Računica je bila jednostavna: ljevica je deklarativno zagovarala inkluziju, multikulturalizam i vjerske slobode, dok su muslimanski vjernici zauzvrat očekivali rješavanje konkretnih, svakodnevnih životnih pitanja. Među tim zahtjevima centralno mjesto zauzimaju izdavanja građevinskih i urbanističkih dozvola za izgradnju džamija i islamskih centara, dodjela posebnih parcelisanih prostora na gradskim grobljima za ukop u skladu s vjerskim propisima, te ravnopravan pristup lokalnim socijalnim fondovima, subvencijama i grantovima za rad civilnog društva.

Međutim, nakon niza izbornih ciklusa u kojima su glasovi uredno isporučeni, a ključna obećanja ostala blokirana u birokratskim i političkim lavirintima, unutar zajednice prevladao je osjećaj izmanipuliranosti. Sve je prisutniji stav da etablirane političke opcije ljevice muslimane doživljavaju isključivo kao jeftino glasačko tijelo, dok istovremeno u gradskim vijećima i skupštinama izostaje stvarna politička reprezentacija. Kada god bi se otvorilo pitanje konkretne izgradnje džamije, ljevica bi ustuknula pred pritiskom desnice ili opšte javnosti, ostavljajući muslimanske vjernike bez adekvatnih prostora za molitvu.

Dodatni zamajac i ubrzanje ovom političkom zaokretu dao je specifičan unutrašnji i međunarodni kontekst. Na unutrašnjopolitičkom planu, dolazak na vlast desničarske koalicije predvođene premijerkom Giorgiom Meloni znatno je poostrio administrativne, useljeničke i bezbjednosne uslove u zemlji. Povećani pritisak desničarskih gradskih uprava u gradovima poput Padove, Monfalconea i Venecije izazvao je kontraefekat u vidu zbijanja redova i snažnije politizacije manjinskih zajednica. S druge strane, međunarodni događaji poput izbornog uspjeha Zohrana Mamdanija u New Yorku poslužili su kao direktan i vrlo privlačan inspirativni model. Mamdanijev javni poziv muslimanima da izađu iz politike prećutkivanja i sjene te da postanu ravnopravni politički subjekti postao je ključna parola kojom se italijanski muslimanski lideri danas služe u mobilizaciji birača na terenu.

Inicijative za samostalni izborni nastup već poprimaju vrlo konkretne organizacione oblike u nekoliko ključnih talijanskih regija i metropola. U Rimu je lansiran pokret Muslimani za Rim 2027, koji predvodi Francesco Tieri, italijanski inženjer i konvertit na islam. Ovaj pokret otvoreno napada aktuelnu gradsku upravu pod vođstvom gradonačelnika Roberta Gualtierija, zamjerajući mu neispunjeno obećanje u vezi s rješavanjem statusa džamije u rimskom naselju Centocelle. Tieri i njegovi saradnici ukazuju na to da muslimani u Rimu čine značajan procenat stanovništva, ali da su potpuno isključeni iz procesa donošenja odluka, zbog čega zahtijevaju formalno uvođenje mjesta za predstavnike stranih zajednica u gradskoj skupštini i otvaranje namjenskih parcela na rimskim grobljima.

Slična politička dinamika bilježi se i na sjeveru zemlje, u Torinu i Milanu. U Torinu se kao uticajna figura profilira imam Brahim Baya, koji kroz udruženje Muslimanska participacija i duhovnost poziva vjernike da prestanu biti pasivni promatrači i postanu aktivni kreatori lokalnih politika. Baya naglašava da islamska zajednica u Italiji više ne smije pristajati na ulogu političkog strašila kojim zastrašuju birače, nego da mora iskoristiti svoju demografsku i ekonomsku snagu kako bi izborila ravnopravan status u društvu.

Posebno su napeti odnosi u regiji Veneto, gdje u Mestreu i Veneciji značajnu i kompaktnu radničku populaciju čine useljenici iz Bangladeša. Nakon što je gradonačelnik Simone Venturini odbio izdati dozvolu za rad islamskog centra na zemljištu koje je zajednica sama kupila u blizini željezničke stanice u Mestreu, lokalni poduzetnik Prince Howlader najavio je oštrije oblike građanskog i političkog otpora, uključujući i mogućnost štrajka radnika useljenika u brodogradilištu Fincantieri, gdje ih radi više od hiljadu i po. Slični pokušaji samostalnog izbornog organizovanja zabeleženi su i u Monfalconeu, gdje je kandidat senegalskog porijekla Bou Konate testirao izbornu volju sa samostalnom listom, kao i u Margheri, gdje su bengalski privrednici pokušali ući na liste preko lokalnih stranačkih struktura, ali bez konačnog izbornog uspjeha.

Iako analitičari lista Panorama ističu da su dosadašnji samostalni izborni rezultati ovih pokreta bili skromni i da je muslimanska zajednica u Italiji još uvijek etnički, jezički i ideološki raslojena, demografski i sociološki trendovi ukazuju na dugoročne i nezaustavljive promjene. Muslimanska populacija u Italiji trenutno čini oko četiri do pet posto ukupnog stanovništva, sa stabilnim trendom rasta koji bi do sredine stoljeća mogao dostaviti i blizu deset posto.

Upravo u tom demografskom rastu, praćenom sve većim brojem mlađih obrazovanih vjernika koji posjeduju italijansko državljanstvo i glasačko pravo, politički analitičari vide najavu nove ere. U njoj ce pitanje političkog islama, autonomnog zastupanja manjinskih interesa i institucionalnog priznavanja vjerskih prava postati jedno od centralnih pitanja svakih narednih lokalnih i nacionalnih izbora u Italiji.