Kratka novela Gabriela Garcíje Márqueza nosila je naslov “Pukovniku nema ko da piše”. Sasvim suprotno važi za Ratka Mladića, srpskog generala koji je prije nekoliko dana preminuo u 84. godini u zatvoru u Haagu, gdje je izdržavao kaznu doživotnog zatvora zbog genocida i zločina protiv čovječnosti počinjenih u ratu u Bosni i Hercegovini (1992–1995)
Reklo bi se da između hibridnih romana i eseja general ipak ima ko da mu piše. Osim toga, Ratko Mladić je imao i one koji su o njemu snimali filmove, pa i glumce koji su ga tumačili u dokumentarnim i igranim ostvarenjima. U filmu “Quo Vadis, Aida?” rediteljice Jasmile Žbanić, lik Mladića, sa genocidom u Srebrenici kao pozadinom, tumači veliki srbijanski glumac Boris Isaković, u stvarnom životu suprug glumice Jasne Đuričić. Ona u tom potresnom filmu igra prevoditeljicu koja služi kao spona između holandskih plavih šljemova, prestrašenog bošnjačkog stanovništva i Mladićevih snaga.
Nakon rata u Bosni, uhapšen 2011. godine poslije višegodišnjeg skrivanja i zaštite u Srbiji, general Mladić je 2017. izveden pred MKSJ u postupku u kojem je prodefilovalo više od 600 svjedoka. Dokumentarna serija “Suđenja u Jugoslaviji” Lucija Mollice i, prije svega, “Suđenje Ratku Mladiću” Henryja Singera i Roberta Millera, odražavaju atmosferu i napetost tih dana, kao i pravne manevre tužitelja i branitelja optuženog, čovjeka koji je za svoje žrtve bio surovi ubica, dok je za nemali dio srpskog naroda predstavljao nacionalnog heroja. Oba dokumentarca prikazuju prepoznatljivog Mladića, prkosnog i gnjevnog, ali i prijevremeno ostarjelog (u zatvoru će, zapravo, doživjeti nekoliko moždanih udara).
U jeku ratnih dejstava u Bosni, taj general koji se na televiziji obično pojavljivao sa šapkom maslinastozelene boje, morao se suočiti s porodičnom dramom od koje se nikada nije oporavio. Njegova kćerka Ana Mladić izvršila je samoubistvo u martu 1994. godine u Beogradu. Iskoristila je pištolj koji je njen otac čuvao kao dragocjenu uspomenu. Najraširenija teorija o uzroku samoubistva bila je da je Ana saznala za zločine koje je njen otac počinio tokom sukoba. Mladić je oduvijek tvrdio, ne ponudivši nijedan dokaz, da je smrt njegove kćerke bila rezultat političke zavjere.
U odličnom romanu Clare Usón “Kćerka sa Istoka” detaljno se istražuje ta tragična figura Ane Mladić. Zajedno sa impresivnom knjigom “Razglednica iz groba” Emira Suljagića (preživjelog iz Srebrenice i današnjeg direktora Memorijalnog centra koji podsjeća na genocid u bivšoj fabrici u Potočarima), to je nezaobilazno štivo koje otkriva kako su ratna obmana i propagandna mašinerija stvorile paralelnu stvarnost unutar takozvanog „Srpskog sveta“ s obje strane granične rijeke Drine.
U knjizi “Ni muhe ne bi zgazili”, eseju o suđenjima ratnim zločincima iz bivše Jugoslavije, velika hrvatska književnica Slavenka Drakulić, koja je preminula proteklog juna, sačinila je psihološki, pa i anatomski profil generala Mladića dok je još bio u bjekstvu od međunarodne pravde. U knjigi su prikazani i portreti drugih uhapšenih i optuženih za genocid u Srebrenici i druge užase, poput generala Radislava Krstića i vojnika Dražena Erdemovića. Ljudi naizgled zastrašujuće normalnih.
U knjizi se pojavljuje i zloglasna Biljana Plavšić, priznata naučnica i ekstremistička čelnica Republike Srpske, što opovrgava naivnu ideju da bi svijet bio bolji i plemenitiji kada bi njime vladale žene (današnja devedesetogodišnjakinja Plavšić takođe ima zapaženu ulogu u pomenutom dokumentarcu Suđenja u Jugoslaviji).
Silovanja žena kao ratno oružje, provođena kao zastrašujući dodatak etničkom čišćenju (i koja nije praktikovala samo srpska strana), pojavljuju se kao tematska pozadina u hibridnim romanima u kojima fiktivni okviri ublažavaju surovost stvarnosti. Slavenka Drakulić je autorka i knjige “Kao da me nema”, koja je poslužila kao osnova za dokumentarni film “Ima li koga u šumi” i jednu pozorišnu predstavu. Roman “Babuške” (Matrioskas) Marte Carnicero Hernanz takođe odražava dramu muslimanskih žena silovanih u ratu i kasniju cijenu koju nosi dijete rođeno iz tog zločina. Na istoku Bosne, mračni grad Višegrad bio je jedan od najvećih horor-epicentara rata i silovanja o kojima Carnicero piše u Babuškama.
U istom tom Višegradu, kroz koji protiče idilična, ali oskrnavljena rijeka Drina, mogu se vidjeti murali i grafiti na kojima se, kao i u mnogim drugim istomišljeničkim dijelovima Bosne i Srbije, i dalje veliča general osuđen za genocid (čak i više sada, nakon njegove smrti). Posmatranje jednog od tih grafita s Mladićevim likom, smještenog tik uz osmanski most koji je inspirirao roman Na Drini ćuprija jugoslovenskog nobelovca Iva Andrića, predstavlja iskustvo koje nije za one sa slabim stomakom.
U Višegradu, jednoj od kolijevki srpskog historijskog poricanja, proteklo je mirno djetinjstvo Iva Andrića. Usmena predanja koja je dječak slušao na kapiji mosta dok ga je prelazio idući u školu bila su književno klicanje iz kojeg je izrastao njegov čudesni roman. Legende o vilama s Drine utihnule su u rijeci koja je tokom rata bila obojena krvlju. Sasvim blizu, u susjednom Goraždu, general Mladić je lomio opsjednuti grad. O njemu nam je strip-autor Joe Sacco ostavio svoj izvanredni grafički roman “Goražde: Zaštićena zona”.
IZVOR: El Pais
