Kratkotrajni izlazak na slobodu i brzi povratak u zatvor Alexandrosa Giotopoulosa, ideologa ekstremno lijeve organizacije, izazvali su buru u Grčkoj, ali i diplomatske reakcije u Washingtonu i Ankari
Prije nego što se vratio u strogo čuvani zatvor Korydallos na periferiji Atine, Alexandros Giotopoulos, vođa grčke ekstremno lijeve terorističke organizacije “17. novembar” (17-N), uputio je pismo listu Documento. U njemu je osudio ono što smatra “izuzetnim režimom” i “političko-dinastičkom” osvetom, što je jasna aluzija na porodicu aktuelnog premijera. Naime, Pavlosa Bakoyannisa, supruga Dore Bakoyannis, bivše ministrice kulture i vanjskih poslova, nekadašnje gradonačelnice Atine i sestre premijera Kyriakosa Mitsotakisa, ova grupa je ubila 1989. godine.
Direktor ovog medija, Kostas Vaxevanis, koji se suočio s oštrim kritikama zbog objavljivanja pisma, objašnjava da Giotopoulos nikada nije priznao članstvo u organizaciji, a još manje ulogu njenog lidera. Tokom izdržavanja kazne uspio je steći doktorat, a Vaxevanis odluku Vrhovnog suda o njegovom povratku iza rešetaka naziva pravno neprihvatljivom konstrukcijom i kršenjem vladavine prava.
Novinar, poznat po tome što je prije petnaestak godina razotkrio takozvanu “Lagardeovu listu” utajivača poreza, ističe da zakon ne propisuje kajanje ili traženje oprosta kao uslov za uslovni otpust, već isključivo odležano vrijeme i poštovanje zatvorskih pravila. Prema njegovim riječima, riječ je o čisto političkoj odluci pod uticajem pritiska Sjedinjenih Američkih Država koje nastoje oblikovati grčko pravosuđe s opasnim stepenom fleksibilnosti.
Giotopoulos, koji služi 17 doživotnih kazni zbog zločina protiv čovječnosti, pušten je na uslovnu slobodu 21. maja odlukom Apelacionog vijeća u Pireju, nakon što je odležao 24 godine. Međutim, Vrhovni sud je ovu odluku poništio nepunih mjesec dana kasnije na prijedlog tužioca Konstantinosa Tzavellasa, koji je prvobitno rješenje ocijenio kao uvredu za žrtve i opasan pravni presedan.
Sjedinjene Države i Turska, koje su izgubile nekoliko svojih građana u napadima ove grupe, uključujući šefa CIA-e u Atini Richarda Welcha 1975. godine, što je bilo prvo ubistvo organizacije, oštro su protestirale protiv njegovog puštanja na slobodu. Američki State Department, predvođen Marcom Rubiom, poručio je da se terorizam nikada ne smije tolerisati niti opravdavati te da će SAD nastaviti raditi sa saveznicima kako bi osigurale da počinioci snose odgovornost.
Postavlja se pitanje zbog čega je kratkotrajni izlazak osamdesettrogodišnjeg Giotopoulosa, koji pati od narušenog zdravlja i koji će već za nekoliko mjeseci ponovo steći pravo na uslovni otpust nakon navršenih 25 godina zatvora, izazvao toliki skandal. Mary Bossis, profesorica međunarodne sigurnosti na Univeritetu u Pireju i stručnjakinja za rad ove grupe, naglašava da to ima ogroman simbolički značaj za porodice žrtava, ali i za širu javnost.
Ipak, Bossis smatra da lider “17. novembra” više nema nikakav uticaj na novu generaciju ekstremističkih grupa u Grčkoj. Današnji anarhisti i ekstremni ljevičari smatraju ga izdajnikom jer je negirao svoju ulogu, a njihova ideologija predstavlja mješavinu nihilizma i kriminala koja odbacuje stare ljevičarske dogme. To potvrđuje i nedavni val napada u Solunu usmjeren protiv vladajuće stranke Nova demokratija.
Revolucionarna organizacija “17. novembar” djelovala je od 1975. do 2002. godine, u periodu nakon pada diktature vojnih pukovnika, a da niko od njenih članova skoro tri decenije nije bio uhapšen niti identifikovan. U tom periodu grupa je izvršila 103 napada i ubila 23 osobe, među kojima su bili strani diplomate, grčki političari, visokorangirani policajci, sudije i uticajni brodovlasnici.
Atentat na Richarda Welcha u decembru 1975. godine šokirao je administraciju predsjednika Geralda Forda. Predstavnik CIA-e sahranjen je uz najviše vojne počasti na groblju Arlington, a sahrani su prisustvovali predsjednik Ford i državni sekretar Henry Kissinger. Na njegovom spomeniku je prvi put na tom groblju uklesan naziv “Centralna obavještajna agencija”. Zanimljivo je da Welchovo ubistvo nije bilo dio sudskog procesa 2003. godine jer u Grčkoj krivično djelo ubistva zastarijeva nakon 20 godina.
Pad ove hermetične organizacije počeo je slučajnošću 2002. godine. Savvasu Xirosu, koji se bavio restauracijom ikona, u ruksaku je eksplodirala bomba koju je namjeravao postaviti u kancelarije jedne brodarske kompanije u Pireju. Policija je kod onesviještenog Xirosa pronašla pištolj korišten u ranijem ubistvu policajca, kao i ključeve tajnog stana u atinskoj četvrti Pangrati. U tom stanu otkriven je arsenal ukradenog vojnog oružja, protivtenkovske rakete, dokumentacija o članovima, pištolj Colt 45 kojim su izvršena gotovo sva ubistva, te prepoznatljive zastave s crvenom zvijezdom i simbolima grupe.
Teško povrijeđeni Xiros priznao je krivicu i otkrio imena svojih saradnika, uključujući braću Christodoulosa i Vassilisa, vojnog vođu Dimitrisa Koufontinasa, te ideologa Alexandrosa Giotopoulosa. Giotopoulos, sin nekadašnjeg sekretara Lava Trockog, rođen je u Parizu i bio je aktivan u otporu protiv grčke vojne hunte.
On do danas negira bilo kakvu povezanost s organizacijom. U svom pismu poslatom listu Documento ponovio je da je njegova uloga moralnog podstrekača izmišljotina vanpravnih centara moći stvorena kako bi ga osudili kao serijskog ubicu u još jednom pravosudnom skandalu. Povukao je i paralelu s današnjom Grčkom, tvrdeći da se pravosuđe ni pola stoljeća nakon pada hunte ne razlikuje od vojnog režima jer krši zakone radi političkih ciljeva, dok istovremeno odgovorni za željezničku nesreću u Tempiju 2023. godine, u kojoj je poginulo 57 ljudi, ostaju na slobodi bez optužnica.
IZVOR: Bosna.hr, El Mundo
