Najnoviji izvještaj Međunarodnog monetarnog fonda (MMF) otkriva dramatičan strukturni pad njemačke ekonomije, koja zbog hroničnog nedostatka investicija, visoke birokratije i gubitka energetske konkurentnosti sve teže drži korak s globalnim rivalima. Analiza MMF-a pokazuje da je čak 60 odsto ekonomskih problema zemlje trajne, sistemske prirode, pri čemu nekadašnji motor evropskog razvoja gubi istorijsku bitku na svjetskom tržištu pred naletom kineske konkurencije u automobilskom sektoru i mašinogradnji

Izraz „bolesnik Evrope“ prvi je upotrijebio ruski car Nikolaj I. sredinom 19. stoljeća kako bi opisao dekadenciju i propast Osmanskog carstva. Pad je tada bio direktna posljedica otpora sultana da moderniziraju golemu teritoriju koja je zbog izolacionizma izgubila korak s novim silama u usponu, prije svega Engleskom i Francuskom. Od tada se ova metafora koristila za države koje vuku hronične strukturne probleme i čija je ekonomska budućnost dovedena u pitanje.

Iako Međunarodni monetarni fond (MMF) u svom najnovijem izvještaju eksplicitno ne naziva Njemačku tim imenom, klinička slika koju opisuje sugerira upravo to – najveća evropska ekonomija opasno klizi ka statusu novog bolesnika Starog kontinenta.

Prema radu ekonomiste Harrija Kempa pod naslovom „Faktori koji pokreću usporavanje rasta u Njemačkoj“, čak 60 odsto lošeg učinka zemlje pripisuje se padu potencijalnog rasta, odnosno problemima strukturne prirode. Preostalih 40 odsto otpada na ciklične, konjunkturne faktore. To znači da korijen njemačke krize nije prolazni ekonomski pad, već duboki, sistemski poremećaj koji pogađa same temelje tamošnjeg privrednog modela.

Recesija koja je pogodila zemlju tokom 2023. i 2024. godine snažno je suzbila investicije i izvoz. Pad proizvodnje najizraženiji je u sektorima industrije i građevinarstva, koji čine najveći dio zaostatka Njemačke u odnosu na ostatak evrozone. MMF upozorava da ovaj minus nije primarno uzrokovan smanjenjem broja radnih sati, već dramatičnim padom produktivnosti.

Ovaj pad produktivnosti djelimično reflektuje fenomen „gomilanja radne snage“ (akapariranje radnika), gdje kompanije usred slabe potražnje zadržavaju zaposlene u strahu da ih u budućnosti, zbog demografskih kretanja, neće moći ponovo pronaći.

Međutim, mnogo veći problem predstavlja hronični nedostatak investicija, zastarjela infrastruktura i gušenje ekonomije kroz prekomjernu birokratiju. Izvještaj podsjeća da su njemačka ulaganja u javnu infrastrukturu u godinama prije recesije bila među najnižima u krugu naprednih ekonomija kao procenat BDP-a. Rezultat toga su ozbiljni nedostaci u transportnoj, digitalnoj i energetskoj mreži, što direktno ugrožava efikasnost i javnog i privatnog sektora.

Kada se na ovakvu bazu dodaju starenje stanovništva, smanjenje radno sposobne populacije i visoke cijene energenata koje su eskalirale nakon gubitka jeftinog ruskog gasa, ekonomska dijagnoza postaje alarmantna. Ipak, ključni udarac zadobio je njemački ponos, spoljna konkurentnost njene industrije.

Njemački izvoz, decenijama smatran motorom evropskog razvoja, bilježi drastičan pad nakon pandemije. U periodu između 2022. i 2025. godine njemački izvoz je realno potonuo za 3,9 odsto, dok je globalno tržište istovremeno poraslo za skoro 6 odsto. MMF procjenjuje da bi njemački BDP rastao u prosjeku za 0,6 procentnih poena više godišnje da je izvoz zadržao svoju istorijsku vezu sa rastom svjetskog tržišta.

Glavni razlog za ovaj historijski gubitak tržišnog udjela jeste nestanak tradicionalne prednosti u proizvodnji intermedijarnih i kapitalnih dobara visoke dodane vrijednosti, gdje se Njemačka suočila sa brutalnom konkurencijom iz Kine. Dok je udio Kine u globalnom izvozu u posljednjih petnaest godina snažno rastao, njemački udio bilježi konstantan pad, posebno od 2017. godine. Taj pad je ravnomjeran na svim regionalnim tržištima i najviše pogađa hemijsku industriju, mašinogradnju i automobilski sektor. MMF to pripisuje rastu kineske produktivnosti, agresivnim industrijskim subvencijama zvaničnog Pekinga, ali i deprecijaciji juana u odnosu na evro.

Kriza se sa industrijske proizvodnje proširila i na sektor usluga. Realni neto izvoz usluga opada od 2021. godine, prvenstveno zbog slabijih rezultata u sferi poslovnih i putničkih usluga. Turistički prihodi po dolasku i dalje su 16 odsto ispod nivoa od prije pandemije, dok je trgovinski bilans u oblasti istraživanja i razvoja (I&D) po prvi put postao negativan 2023. godine. Dok njemački rashodi i uvoz tuđeg znanja rastu, domaći prihodi od razvoja sopstvenih tehnologija i profesionalnog savjetovanja stagniraju.

Njemačka je prestala da investira na nivou privatnog sektora, gdje su nizak nivo povjerenja i visoke kamatne stope Evropske centralne banke potpuno paralizovali investicione aktivnosti. Građevinarstvo je zabilježilo ogroman pad, generirajući čak 4,4 procentna poena od ukupnog smanjenja realnih investicija između 2022. i 2024. godine, dok je pad ulaganja u mašine i opremu odnio još 1,9 poena. Jedina pozitivna stavka ostala je javna investiciona potrošnja države, ali ona sama nije dovoljna da kompenzira pasivnost privatnog sektora i povuče privredu naprijed.

Iako zvaničnici izbjegavaju teške historijske termine, podaci MMF-a jasno pokazuju da strukturni problemi, gubitak konkurentnosti pred Kinom, birokratska tromost i energetska tranzicija stvaraju ambijent u kojem se nekadašnja lokomotiva Evrope sve jasnije prepoznaje u staroj dijagnozi ruskog cara.

IZVOR: Bosna.hr, El Confidencial