Zelenortska Ostrva su mala država, ali znaju igrati fudbal – na Svjetskom prvenstvu su najprije odigrali 0:0 s velesilom Španijom, a protekle noći i 2:2 s Urugvajem. Ovo je priča o tome kako je nastao Cabo Verde.

Dosad ste već naučili ko je Vozinha (Vozinja), senzacionalni, 40-godišnji fudbaler koji je od anonimnog golmana došao do statusa senzacije Svjetskog fudbalskog prvenstva. Kako sada stvari stoje, potpuni autsajder na putu je za drugi krug. Ali šta zapravo znate o maloj državi, zapravo arhipelagu afričkih ostrva koja su nekada pripadala Portugalu?

Usred Atlantskog okeana, na otprilike 600 kilometara od najzapadnije tačke afričkog kontinenta, leži arhipelag od deset vulkanskih ostrva i osam ostrvaca poznat kao Zelenortska Ostrva. Iako ih mnogi i dalje tako zovu, vlada ove male ostrvske države 2013. godine zatražila je od Ujedinjenih nacija da se u službene svrhe koristi isključivo njihov portugalski naziv – Cabo Verde. Ovo nije samo semantička promjena, već odraz dubokog identiteta nacije rođene iz bolne historije, susreta kontinenata i stvaranja jedinstvene kreolske kulture čiji se duh najbolje osjeća u sjetnim melodijama “morne”, muzike koja nosi težinu čežnje, ili kako to lokalno stanovništvo naziva – “sodade”.

Prije dolaska Evropljana u 15. vijeku, ostrva su bila potpuno nenaseljena. Nema dokaza o postojanju bilo kakvog autohtonog stanovništva. Ta je praznina prekinuta oko 1456. crisis godine kada su pomorci u službi portugalskog princa Henrika Pomorca, poput Mlečanina Alvizea Kadamosta (Alvise Cadamosto) i Đenovljanina Antonija de Nolija (António de Noli), naišli na arhipelag. Naziv su mu dali po obližnjem Zelenom rtu (Cabo Verde) na obali današnjeg Senegala, koji su portugalski istraživači ugledali nekoliko godina ranije. Godine 1462. na najvećem ostrvu, Santiagu, portugalski doseljenici osnivaju Ribeira Grande, današnji Cidade Velha. To naselje ušlo je u historiju kao prva trajna evropska kolonija u tropskim predjelima i ubrzo postalo kamen temeljac portugalske ekspanzije u Africi. Strateški položaj bio je savršen, ali ono što je ostrvima donijelo prosperitet ujedno je ispisalo i najmračnije stranice njihove historije.

Srce transatlantske trgovine robljem

U 16. vijeku, Cabo Verde postaje ključno čvorište i jedno od najvažnijih središta brutalne transatlantske trgovine robljem. Portugalci su iskoristili blizinu afričkog kopna kako bi na ostrva dovodili porobljene Afrikance, koji su zatim radili na plantažama šećerne trske i pamuka ili bili transportovani dalje prema Americi. Ribeira Grande pretvorila se u bogatu i prometnu luku, tržnicu ljudskih života. Demografska slika ostrva drastično se mijenjala. Godine 1580. na Santiagu je živjelo otprilike 14.000 robova naspram samo dvije hiljade slobodnih ljudi. Iz ovog bolnog suživota rađala se nova, kreolska kultura i jezik, mješavina evropskih i afričkih utjecaja koja i danas definira zemlju.

Bogatstvo je privlačilo i pirate, pa je slavni engleski gusar Francis Drake dva puta opljačkao Ribeira Grande. Nakon francuskog napada 1712. godine, grad gubi na važnosti, a prijestolnica se 1770. premješta u Praiju (Praia). Kada je trgovina robljem u 19. vijeku počela slabiti, privreda ostrva doživjela je kolaps. Ipak, položaj na sredini Atlantika dao im je novu ulogu – postali su vitalna stanica za snabdijevanje brodova, a luka Mindelo na ostrvu São Vicente izrasla je u važno trgovačko središte.

Vijekovi portugalske vladavine, obilježeni ekonomskom krizom i čestim katastrofalnim sušama, rađali su sve veće nezadovoljstvo. Portugal je 1951. promijenio status Cabo Verdea iz kolonije u “prekomorsku pokrajinu” u pokušaju da uguši rastući nacionalizam. Ključnu ulogu u borbi za slobodu odigrao je Amílcar Cabral (Amilkar Kabral), karizmatični intelektualac i vođa koji je 1956. zajedno sa saborcima osnovao Afričku stranku za nezavisnost Gvineje i Zelenortskih Ostrva (PAIGC). Pokret je zahtijevao bolje ekonomske i političke uslove te je pokrenuo oružanu pobunu u tadašnjoj Portugalskoj Gvineji (danas Gvineja Bisao). Iako se borbe nisu vodile na samim ostrvima, pokret je imao snažnu podršku. Presudni trenutak dogodio se 25. aprila 1974. godine kada je Revolucija karanfila u Portugalu svrgnula diktatorski režim. To je otvorilo vrata nezavisnosti za kolonije. Nakon prijelazne vlade, Cabo Verde je 5. jula 1975. proglasio nezavisnost. Prvobitni plan ujedinjenja s Gvinejom Bisao propao je nakon državnog udara u toj zemlji 1980. godine, nakon čega je zelenortski ogranak PAIGC-a postao nezavisna stranka PAICV.

Nakon sticanja nezavisnosti, Cabo Verde je, kao i mnoge postkolonijalne države, uspostavio jednopartijski sistem. Međutim, pod rastućim pritiskom za demokratizacijom, 1990. godine uvedeno je višestranačje. Prvi slobodni izbori održani su već 1991. godine. Od tada, Cabo Verde se razvio u jednu od najstabilnijih i najfunkcionalnijih demokratija u Africi, često navođenu kao primjer uspješne tranzicije. Prema raznim međunarodnim indeksima, zemlja redovno zauzima visoka mjesta kada je riječ o političkim slobodama, slobodi medija i dobrom upravljanju. Politički sistem je polupredsjednička republika, gdje predsjednik, kao šef države, i premijer, kao šef vlade, dijele izvršnu vlast. Političkom scenom decenijama dominiraju dvije stranke, PAICV (ljevica) i Pokret za demokratiju (MpD, desni centar), koje se mirno smjenjuju na vlasti, što je rijetkost u regiji.

Geografija nevjerovatnih kontrasta

Geografski, Cabo Verde je zemlja nevjerovatnih kontrasta. Deset ostrva i manji otočići dijele se u dvije glavne grupe: Barlavento (privjetrinska) na sjeveru i Sotavento (zavjetrinska) na jugu. Ostrva Sal, Boa Vista i Maio su ravna, suha i prekrivena pješčanim dinama, nudeći kilometre zlatnih plaža koje su postale magnet za turiste. S druge strane, ostrva poput Santo Antãoa, Santiaga i Foga su izrazito planinska, s dramatičnim liticama koje se strmoglavljuju u okean i zelenim dolinama gdje se na terasastim poljima uzgajaju kukuruz, kafa i šećerna trska.

Na ostrvu Fogo nalazi se i najviši vrh zemlje, aktivni vulkan Pico do Fogo, visok 2829 metara, koji je posljednji put eruptirao 2014. godine. Klima je suha tropska, s temperaturama koje su ugodne tokom cijele godine zahvaljujući okeanskim vjetrovima. Ipak, nedostatak padavina i česte suše predstavljaju trajni izazov za poljoprivredu i snabdijevanje vodom. Zbog izolovanosti, ostrva su dom brojnim endemskim vrstama ptica i gmizavaca.

Današnje stanovništvo, koje broji nešto više od pola miliona ljudi, većinom je kreolskog porijekla – potomci evropskih kolonizatora i afričkih robova. Ono što je specifično jeste da zelenortska dijaspora broji gotovo dvostruko više ljudi nego što ih živi u samoj državi. Velike zajednice nalaze se u Sjedinjenim Državama (posebno u Novoj Engleskoj, gdje su se iseljenici od 19. vijeka zapošljavali u kitolovnoj industriji), Portugalu, Francuskoj i Nizozemskoj. Podaci o postojanju značajnije bosanskohercegovačke ili regionalne zajednice nisu dostupni.

Službeni jezik je portugalski, ali jezik srca i svakodnevice je zelenortski kreolski (kriolu), vibrantan jezik koji spaja arhaični portugalski s gramatikom i rječnikom zapadnoafričkih jezika. Kultura je jedinstveni spoj evropskih i afričkih elemenata, a nigdje se ta sinteza ne očituje snažnije nego u muzici. Svjetski poznata pjevačica Cesária Évora (Sezarija Evora), “bosonoga diva”, proslavila je muzički stil morna – melankoličnu, lirsku baladu koja pjeva o ljubavi, odlasku i dubokoj čežnji poznatoj kao “sodade”. Uz mornu, popularni su i življi ritmovi coladeire i funane, koji tjeraju na ples i slave život uprkos svim nedaćama.

Izvor: Express