Iako sam Kur'an ne opisuje detaljno izgled ovog krilatog stvorenja, hadiske zbirke, prije svega Al-Buharijeva, opisuju Buraka kao bijelu životinju, veću od magarca, a manju od mazge. Vremenom, naročito u persijskoj i indijskoj minijaturnoj umjetnosti, Burak dobija ljudsko, žensko lice, krila i tijelo konja, prkoseći tako uobičajenim predstavama o strogoj anikonizmu u islamskoj umjetnosti

Burak, mitološko biće koje je prema islamskoj tradiciji prevezlo Poslanika Muhameda na njegovom mističnom putovanju, prešao je dug put od svetih tekstova Orijenta do složenih labirinta srednjovjekovne kastiljanske imaginacije.

Kroz hronike i prevode, slika ovog plemenitog stvorenja stigla je do krićanskog Zapada, da bi na koncu doživjela radikalnu i mračnu transformaciju. U poznom srednjem vijeku na Iberijskom poluotoku, Burak je pretvoren u „Alborayque“,hibridnu figuru koja je služila kao glavno oružje u agresivnoj antikonvertitskoj propagandi.

Prema islamskom učenju, ime al-burāq označava blistavu svjetlost, munju ili bljesak. To je stvorenje koje prenosi Muhameda sa Zemlje na nebesa i nazad tokom njegove Noćne provincije, putovanja sačinjenog iz dva dijela: Isre, puta od Meke do Jerusalima, i Mi'radža.

Iako su u ranim tradicijama ovi događaji posmatrani odvojeno, islamska ortodoksija ih je vremenom konsolidovala u jedinstvenu naraciju dubokog duhovnog i materijalnog značaja, zabilježenu u kur'anskoj suri Al-Isra. Dok je Muhamed spavao pored Kabe, posjetili su ga Džibril i Mikail, pročistivši njegovo srce, nakon čega je na leđima Buraka prebačen do „najudaljenije džamije“ (al-Aksa).

Historijski kontekst koji navodi Muhamedov biograf Ibn Ishak povezuje ovo mjesto sa hramovnim platoom u Jerusalimu, gdje će tek decenijama nakon Poslanikove smrti omejadski halifa Abd al-Malik ibn Marvan podići džamiju. Ova hronološka diskrepanca u kršćanskim i kritičkim krugovima izazivala je nedoumice, koje islamska teologija razrješava samim značenjem riječi mesdžid, mjesto sedžde, odnosno molitve, što implicira da je sveti prostor postojao prije same građevine.

Sa tog istog jerusalemskog platoa, sa stijene iznad koje se danas uzdiže Kupola na stijeni, Muhamed započinje svoje uspenje na nebo. Na tom mjestu, prema predanju, ostali su otisci stopala jahača i samog Buraka, čime je Jerusalim trajno etabliran kao treće najvažnije mjesto hodočašća u islamu.

Iako sam Kur'an ne opisuje detaljno izgled ovog krilatog stvorenja, hadiske zbirke, prije svega Al-Buharijeva, opisuju Buraka kao bijelu životinju, veću od magarca, a manju od mazge. Vremenom, naročito u persijskoj i indijskoj minijaturnoj umjetnosti, Burak dobija ljudsko, žensko lice, krila i tijelo konja, prkoseći tako uobičajenim predstavama o strogoj anikonizmu u islamskoj umjetnosti.

Iako u kršćanskom dijelu srednjovjekovne Iberije nije sačuvana nijedna vizuelna predstava Muhamedovog jahača, toledski skriptorijumi su itekako bili upoznati sa njegovim postojanjem. Nadbiskup Rodrigo Jiménez de Rada pominje ga u petoj knjizi svog djela Historia Arabum, gdje pedantno bilježi Poslanikovu biografiju iz hadisa kako bi kralju Fernandu III predočio vjerovanja naroda kojima će vladati.

Nešto kasnije, kralj Alfonso X Učeni u svojoj velikoj hronici Primera Crónica General opisuje Buraka kao duha u obličju zvijeri, koristeći kastiljanizovani oblik alborach. Alfonso X odlazi i korak dalje: naređuje prevod djela Kitab al-Mi'raj sufijskog učenjaka Al-Kušajrija na kastiljanjski jezik. Taj izgubljeni prevod, poznat kao Knjiga o uspenju, poslužiće kao osnova za latinske i starofrancuske verzije koje će izvršiti ogroman uticaj na evropsku književnost, postajući, između ostalog, direktna inspiracija Danteu Aligijeriju za arhitekturu paklenih krugova u Božanstvenoj komediji.

Međutim, život ove orijentalne figure u Španiji dobija zlokoban obrt polovinom 15. vijeka, u vrijeme duboke društvene i religijske krize. Anonimni autor sastavlja žestoki teološki pamflet poznat kao Traktat o Alboraju (Libro de Alborayque). U ovom tekstu, pojam koji je nekada označavao plemenito nebesko stvorenje postaje pogrdan nadimak za conversose, Jevreje koji su primili kršćanstvo, a koji su sumnjičeni za tajno praktikovanje stare vjere.

Životinja koja spaja nespojive svjetove transformisana je u monstruozni hibrid: stvorenje koje nije ni konj ni mazga, ni muško ni žensko, baš kao što ni konvertiti, u očima vjerskih fanatika, nisu bili ni hrišćani ni Jevreji.

Ovaj traktat postao je temelj inkvizitorske retorike. Kroz metaforu o Alboraju, teolozi su raspravljali o efikasnosti krštenja i kreirali sliku „drugog“ koja će krajem 15. vijeka opravdati progone i uspostavljanje Inkvizicije. Evolucija Buraka na Iberijskom poluostrvu tako ostaje jedan od najfascinantnijih, ali i najopominjućih primjera kulturne apropriacije i reinterpretacije. Ono što je započelo kao bljesak svjetlosti u pustinjama Arabije i mistični uspon ka božanskom, završilo je u Evropi kao groteskno čudovište stvoreno da opravda netrpeljivost i progon.

IZVOR: La Razon