Krajem augusta 1897. godine, švicarski grad Bazel postao je pozornica događaja koji će iz korijena promijeniti historiju Bliskog istoka i globalnog jevrejskog naroda. U koncertnoj dvorani zgrade Stadtcasino, od 29. do 31. augusta, održan je Prvi cionistički kongres. Okupivši 208 delegata iz 17 zemalja, ovaj skup označio je formalno pretvaranje stoljetnih religijskih i čežnjivih težnji o povratku u Cion u moderan, organizovan i pragmatičan politički pokret

Nakon završetka zasjedanja, ključni pokretač kongresa i vizionar modernog cionizma, Theodor Herzl, zapisao je u svoj dnevnik čuvene riječi: „Ako bih u jednoj rečenici morao sažeti bazelski kongres, što ću se čuvati da izgovorim javno, to bi bilo ovo: U Bazelu sam osnovao Jevrejsku državu. Kada bih to danas rekao naglas, naišao bih na opći smijeh. Možda za pet godina, a sigurno za pedeset, svi će to uvidjeti.“ Herzlova prognoza pokazala se zaprepašćujuće preciznom, tačno pedeset godina kasnije, 1947. godine, Ujedinjene nacije usvojile su rezoluciju o podjeli Palestine, što je otvorilo put proglašenju Države Izrael 1948. godine.

Theodor Herzl je rođen 1860. godine u Pešti (današnjoj Budimpešti) u uvaženoj asimiliranoj jevrejskoj porodici, Herzl je mladost proveo u duhu njemačkog prosvjetiteljstva i kulturne asimilacije. Nakon preseljenja u Beč, završio je studije prava, ali se ubrzo posvetio književnosti, dramskom pisanju i novinarstvu, postavši jedan od najuticajnijih fejtonista i dopisnika uglednog bečkog lista Neue Freie Presse.

Slično mnogim obrazovanim Jevrejima svog vremena, Herzl je prvobitno vjerovao da je rješenje takozvanog „jevrejskog pitanja“ u potpunoj integraciji i kulturnoj asimilaciji u evropska društva. Međutim, ključna prekretnica u njegovom životu dogodila se tokom boravka u Parizu, gdje je kao novinar izvještavao o Drajfusovoj aferi 1894. godine. Gledajući kako nedužnog francuskog oficira jevrejskog porijekla, Alfreda Dreyfusa, javno raščlanjuju i ponižavaju uz masovne antisemitske povike na ulicama Pariza, kolijevke moderne evropske demokratije i prosvjetiteljstva, Herzl je doživio dubok ideološki slom.

Shvatio je da asimilacija ne štiti Jevreje od antisemitizma, jer ih evropska društva i dalje posmatraju kao strano tijelo. Godine 1896. objavljuje svoju epohalnu knjižicu Der Judenstaat („Jevrejska država“), u kojoj nudi radikalnu i u to vrijeme nerealnu tezu: jevrejsko pitanje nije socijalno niti religijsko, već nacionalno pitanje koje se može riješiti samo stvaranjem suverene države. Zbog ovih stavova, dio bečke i evropske jevrejske elite proglasio ga je fantazistom, pa čak i ludakom, dok su se ortodoksne vođe protivile političkom organizovanju vjerujući da povratak u Svetu zemlju može donijeti samo Mesija. Uprkos svim otporima, Herzl je neumorno radio na okupljanju pristalica, osnivanju sedmičnika Die Welt i pripremi prvog sveopćeg kongresa.

Planirano je da se kongres prvobitno održi u Minhenu, ali su se lokalne jevrejske vođe oštro usprotivile, plašeći se da bi skup mogao dovesti u pitanje njihovu lojalnost Njemačkoj. Herzl je stoga diplomatski premjestio lokaciju u neutralnu Švicarsku, u Bazel.

Herzl je pridavao ogroman značaj estetici i diplomatiji. Insistirao je da svi delegati nose svečana odijela, frakove i bijele kravate, želeći stvoriti atmosferu pravog, suverenog parlamenta i poslati poruku evropskim silama da se radi o ozbiljnom političkom subjektu, a ne o skupu marginalaca.

Sami delegati odražavali su širok spektar jevrejskog društva tog vremena: od istočnoevropskih studenata, ruskih aktivista pokreta Hovevei Zion, preko novinara, ljekara i pravnika, do malobrojnih rabina i zanatlija. Na skupu su usvojeni temelji moderne cionističke organizacije, odabrana je pjesma Hatikvah za zvaničnu himnu pokreta, te je usvojen Bazelski program. Ovaj dokument definirao je jasne ciljeve: stvaranje javno-pravno osigurane domovine za jevrejski narod u Palestini, podsticanje poljoprivrednog i obrtničkog naseljavanja, te diplomatija usmjerena ka dobijanju saglasnosti velikih sila, prije svega Osmanskog Carstva i Velike Britanije.

Među 208 delegata koji su tog augusta ušli u dvoranu Stadtcasina, jedno od zamjetnih mjesta zauzimao je i David Alkalaj (David Alcalay), advokat i intelektualac iz Beograda, koji je predstavljao jevrejsku zajednicu Kraljevine Srbije. Učešće Davida Alkalaja i njegove supruge Rahele na Kongresu imalo je dubok historijski i porodični kontinuitet.

Njegov pradjed-stric bio je čuveni rabin Juda Haj Alkalaj (Judah Alkalai). Rođen u Sarajevu 1798. godine, gdje je odrastao i stekao rano vjersko obrazovanje pod uticajem sarajevskog rabina Eliezera Pape, Alkalaj je kasnije postao glavnim rabinom sefardske opštine u Zemunu. Čovjek kojeg mnogi historičari smatraju pravim duhovnim pretečom modernog cionizma.

Rabin Juda Alkalaj je još 1830-ih i 1840-ih godina napisao seriju radova u kojima je pozivao na političko i fizičko okupljanje Jevreja i njihov povratak u Palestinu. Zanimljivo je da je upravo zemunski rabin predavao u sinagogi u kojoj je djed Theodora Herzla bio član, pa su ideje o povratku u historijsku domovinu preko balkanskih veza indirektno uticale na ranu formaciju Herzlove porodice.

David Alkalaj nastavnički i profesionalni put gradio je studirajući pravo u Beču i Tübingenu. Tokom studija u Beču, pridružio se prvom jevrejskom studentskom udruženju Kadimah i postao aktivan u krugu oko prvog cionističkog lista Selbstemanzipation. Nakon povratka u Beograd otvara advokatsku kancelariju i postaje vodeća figura u organizovanju cionističkog pokreta na Balkanu.

Na Prvom cionističkom kongresu u Bazelu, David Alkalaj nije bio samo pasivni posmatrač. Njegovo poznavanje sefardske kulture, kao i pravne nauke, učinilo ga je ključnim mostom između zapadnoevropskih asimilisanih Jevreja i sefardskih zajednica sa prostora Jugoistočne Evrope i Osmanskog Carstva. Na samom kongresu, Alkalaj je izabran u Veliko izvršno vijeće (Akcijski komitet) Cionističke organizacije.

Herzl je izuzetno cijenio Davida Alkalaja. U svom utopijskom romanu Altneuland („Stara nova zemlja“), u kojem je opisao buduću jevrejsku državu, Herzl je stvorio lik Aladina, sefardskog advokata koji vodi Odjel za akviziciju zemljišta, a koji je direktno inspirisan likom i djelom Davida Alkalaja. Alkalaj je nastavio predvoditi Cionistički savez Srbije, a kasnije je 1924. godine izabran i za predsjednika Cionističkog saveza Jugoslavije, ostavši na toj poziciji sve do svoje smrti 1933. godine.

Prvi cionistički kongres u Bazelu bio je prekretnica u geopolitičkoj historiji 20. stoljeća. On je uspio u onome što su mnogi smatrali nemogućim: povezao je rascjepkane i često međusobno suprotstavljene jevrejske zajednice širom svijeta – od ruskih štetla do bečkih i pariskih salona – i ponudio im zajedničku političku platformu.

Diplomatske strukture osnovane u Bazelu poslužile su kao temelj na kojem su kasnije izgrađene ključne institucije, poput Jevrejske agencije i Jevrejskog nacionalnog fonda. Iako Herzl nije doživio ostvarenje svoje vizije, umro je 1904. godine u 44. godini života od iscrpljenosti i srčanih problema, proces koji je započeo u švicarskom gradu više se nije mogao zaustaviti.

Gledajući s historijske distance od više od jednog stoljeća, Bazelski kongres ostaje primjer kako vizija jednog novinara i predani rad nekolicine entuzijasta, poput Davida Alkalaja, mogu preoblikovati mapu svijeta i promijeniti tok svjetske historije.