Zbog neposredne opasnosti, Kasparov je dobio specijalno policijsko obezbjeđenje, prvi put otkako je 2013. godine napustio Rusiju i izabrao Njujork za svoje utočište. Istovremeno, operativni planovi za likvidaciju Ilje Ponomarjova, jedinog ruskog poslanika koji je 2014. godine glasao protiv aneksije Krima i koji iz egzila aktivno učestvuje u oružanoj odbrani Ukrajine, bili su u još naprednijoj fazi realizacije

Moskva je mjesecima planirala likvidaciju šahovskog šampiona i lidera ruske opozicije Garija Kasparova na teritoriji Sjedinjenih Američkih Država. Tokom proteklog ljeta, američke vlasti zvanično su obavijestile osnivača Foruma slobodne Rusije da je postao direktna meta u sklopu operacije koju je osmislio i koordinirao Kremlj.

Zbog neposredne opasnosti, Kasparov je dobio specijalno policijsko obezbjeđenje, prvi put otkako je 2013. godine napustio Rusiju i izabrao Njujork za svoje utočište. Istovremeno, operativni planovi za likvidaciju Ilje Ponomarjova, jedinog ruskog poslanika koji je 2014. godine glasao protiv aneksije Krima i koji iz egzila aktivno učestvuje u oružanoj odbrani Ukrajine, bili su u još naprednijoj fazi realizacije.

Američko federalno tužilaštvo otkrilo je imena petorice zavjerenika koji su djelovali po direktnom nalogu ruskih obavještajnih službi. Ovaj potez ukazuje na spremnost zvanične Moskve da pređe novu crvenu liniju, podižući nivo zastrašivanja disidenata i direktne eskalacije na zapadnoj teritoriji. Kontakti petorice organizatora sa osobama zaduženim za praćenje i likvidaciju opozicionara vremenski se potpuno poklapaju sa trenutkom kada su Kasparov i Ponomarjov upozoreni na smrtnu opasnost. Obojica su trebala biti ubijena na tlu Sjedinjenih Država, dok je treća žrtva planirana za napad nožem ili spaljivanje benzinom u Vilniusu, glavnom gradu Litvanije.

Ova razgranata mreža conspiratora, u obavještajnim krugovima označena kao “Mreža RIS”, funkcioniše pod okriljem bezbjednosnog aparata Ruske Federacije najmanje od 2024. godine. Do sada je primarno služila za izvođenje diverzantskih akcija širom Evrope, regrutujući lokalne kriminalce i sabotere. Međutim, premještanje fokusa na pripremu atentata unutar Sjedinjenih Američkih Država predstavlja presedan bez presedana u postsovjetskoj historiji. Čak i na vrhuncu Hladnog rata, teritorija SAD-a smatrala se zabranjenom zonom za ovakvu vrstu specijalnih operacija Moskve. Posljednje značajnije ubistvo koje se pripisivalo Moskvi na američkom tlu bilo je sumnjivo samoubistvo prebjega iz obavještajne službe NKVD još davne 1941. godine. Vladimir Putin danas demonstrativno uvodi znatno agresivniji pristup.

Kasparov već više od dvije decenije živi u stalnom strahu za sopstvenu bezbjednost. Ubrzo nakon što je 2005. godine napustio profesionalni šah kako bi se u potpunosti posvetio političkoj borbi, bivši svjetski prvak angažovao je tim od osam tjelohranitelja. Oni nisu samo bdjeli nad njegovim kretanjem u Rusiji, već su nosili njegovu vodu i hranu kako bi spriječili potencijalno trovanje na javnim mjestima. Godine 2012. Kasparov je priznao da mu je najveće uživanje tokom putovanja u inostranstvo bila činjenica da je makar na kratko mogao funkcionisati bez tjelohranitelja. Ipak, konstantni pritisci i prijetnje natjerali su ga na odlazak iz zemlje 2013. godine.

Pravni obruč oko Kasparova u Rusiji se godinama sistematski stezao. Nakon početka ruske agresije na Ukrajinu, uvršten je na listu “stranih agenata”, da bi 2024. godine bio dodan na zvanični registar “terorista i ekstremista”. U maju ove godine Rusija je za njim raspisala i međunarodnu potjernicu. Upoznati izvori potvrđuju da su mu američke bezbjednosne službe tokom ljeta nedvosmisleno saopštile da je primarna meta pripremanog atentata.

Druga ključna meta u potpunosti odgovara definiciji “izdajnika” u doktrini savremenog putinizma. Ilja Ponomarjov je bivši poslanik ruske Dume koji živi na relaciji između Kijeva i Vašingtona. Ponomarjov je 2014. godine bio jedini parlamentarac koji je odlučio glasati protiv ilegalne aneksije Krima. Nakon 2022. godine uključio se u ukrajinsku teritorijalnu odbranu, pokrenuo opozicioni medij “Utro Fevralja” i inicirao Kongres narodnih poslanika kao političku alternativu režimu u Kremlju. Sam Ponomarjov navodi da je do sada preživio ukupno pet pokušaja atentata.

U Vašingtonu, Ponomarjov posjeduje stan i kancelariju koja služi kao zvanično predstavništvo njegove političke platforme. Prema podacima američkog tužilaštva, osoba koju je regrutovala Moskva dobila je zadatak da snimi dvije lokacije u glavnom gradu SAD-a povezane sa osobom označenom kao “Žrtva broj 1”, čija je likvidacija procijenjena na 40.000 dolara. Zadatak je obuhvatao izviđanje lokacija i izradu video-snimaka u trajanju od najmanje 30 sekundi iz više različitih uglova. Kao dokaz da su snimci autentični i svježi, operativac je u kadru morao pokazati ruku sa ugovorenim znakom, podignutim palcem ili gestom “OK”.

Planiranje svake faze operacije odvijalo se putem šifrovanog jezika. Izraz “mjerenje terena” označavao je prethodno obavještajno praćenje, dok je riječ “građevina” bila šifra za sam čin ubistva. Za izviđačke snimke nuđeno je između 1.000 i 1.500 dolara. Osumnjičeni muškarac uočen je na nadzornim kamerama, a planirani atentat je propao u posljednjim fazama jer se angažovani izvođač u posljednjem trenutku povukao iz operacije.

Federalno tužilaštvo SAD-a tvrdi da su okosnicu ove špijunske mreže činila petorica muškaraca sa izuzetno raznolikim biografijama. Njihov zadatak bio je vrbovanje operativaca za nadzor i likvidaciju opozicionara, ali i izvođenje diverzija u zemljama koje pružaju vojnu pomoć Ukrajini. Svi se terete za zavjeru s ciljem finansiranja terorizma, dok se trojica direktno suočavaju sa optužbama za organizaciju naručenog ubistva. Na čelu operacije nalazili su se Jurij Hramjejev, penzionisani pukovnik ruskih obavještajnih službi koji je u mladosti sarađivao sa Putinom, i njegov sin Kiril, aktivni oficir Federalne službe bezbjednosti (FSB). Ostatak operativnog tima činila su dva kubanska i jedan venecuelanski državljanin. Svi optuženi trenutno borave na teritoriji Rusije i nalaze se u bjekstvu.

Među osumnjičenima je i Kubanac Oemis Romagoza Durruthy, instruktor plesa i dugogodišnji saradnik ruskih službi. On je litvanskim vlastima poznat još od 2024. godine, kada je iz Rusije organizovao sabotere koji su zapalili jednu litvansku kompaniju koja pruža usluge Ukrajini. Druga dva ključna regrutera za operacije na američkom tlu bili su Yaidel Delgado Suárez, 35-godišnji Kubanac poznat pod nadimkom “Viking”, i Ángel Eduardo Castro, 22-godišnji Venecuelanac. Njihov primarni cilj bio je usmrtiti jednog ili dva vodeća disidenta i time poslati zastrašujuću poruku cjelokupnoj ruskoj emigraciji.

Tokom proteklog ljeta, Castro je kontaktirao svog sunarodnika koji živi u Bruklinu sa pitanjem ima li povjerljivu osobu u Vašingtonu. Uputstva su bila precizna: obrisati prepisku, otići u kvart u kojem živi žrtva, prebaciti telefon u režim letenja i snimati iz daljine lijevom rukom, smanjujući brzinu prilikom prolaska pored kuće. Iako je angažovani muškarac izvršio izviđanje i poslao fotografije, izričito je odbio učešće u samoj likvidaciji. Pored Kasparova i Ponomarjova, među potencijalnim metama pominje se i Vladimir Kara-Murza, koji je preživio dva trovanja i pušten je iz sibirskog zatvora 2024. godine u sklopu velike razmjene zatvorenika između Rusije i Zapada.

Drugi krak ove opsežne operacije bio je usmjeren na Vilnius. Agenti FSB-a, Jurij i Kiril Hramjejev, platili su oko 200 dolara jednom američkom državljaninu kako bi fotografisao adresu ruskog opozicionara u glavnom gradu Litvanije. Za samu likvidaciju ponuđena je suma od 25.000 dolara, uz predlog da se napad izvede nožem ili zapaljivim koktelom. Meta je najvjerovatnije bio Ivan Tjutrin, osnivač Foruma slobodne Rusije koji živi u Litvaniji i blisko sarađuje sa Kasparovim, ili Ruslan Gabasov, aktivista koji se bori za nezavisnost Baškortostana i koji je na svom automobilu već pronalazio uređaje za praćenje.

Šahovski šampion i njegov saradnik Tjutrin potvrdili su da su dobili zvanična upozorenja zapadnih obavještajnih službi. “Informacija da smo Ivan i ja bili mete ne predstavlja iznenađenje, ali je i dalje šokantna”, izjavio je Kasparov, podsjećajući na ubistvo svog prijatelja Borisa Njemcova ispred samog Kremilja 2015. godine. Uprkos direktnim prijetnjama, opozicionari najavljuju nastavak političke borbe. Iz Strasbura, gdje trenutno lobira za pravne mehanizme deblokade zamrznute ruske imovine u korist Ukrajine, poručuju da se neće kriti. Zaključak disidentske zajednice ostaje jasan: stvarna bezbjednost za ruske izbjeglice na Zapad ne postoji sve dok se režim u Moskvi ne promijeni.

IZVOR: Bosna.hr, El Mundo