Pisci, arhivisti, istoričari i bibliofili pokrenuli su globalnu javnu kampanju protiv tehnoloških giganata i programera vještačke inteligencije nakon što su se pojavili neoborivi dokazi da masovno kupuju rijetke i antikvarne knjige te ih ubacuju u velike jezičke modele  pri čemu im sijeku korice i u potpunosti uništavaju originalne štampane primjerke

Dokumenti objelodanjeni u okviru tužbe koju su autori ranije ove godine podnijeli protiv kompanije Anthropic otkrili su da je ta firma kupila milione fizičkih knjiga, angažirala podizvođače da im odsjeku poveze, ubacila stranice u skenere visoke brzine i potom uništila originale u sklopu projekta nazvanog „Project Panama“. Nakon toga, novinarska istraživanja otkrila su historijski skok u prodaji fizičkih knjiga štampanih prije 2022. godine, a knjižari su počeli javno izražavati sumnje da su AI kompanije tajno postale njihovi najveći kupci.

Ljubitelji knjiga i skeptici prema vještačkoj inteligenciji nazvali su ovu praksu „čistim zlom“ i oštro je osudili, ali nova istraživanja medija, uključujući i istragu sprovedenu pomoću uređaja Apple AirTag, otkrila su da na giljotinu ne idu samo fizički bestseleri, već i rijetke, antikvarne i rasprodate knjige koje možda ni na koji drugi način nisu sačuvane.

Medijska kuća 404 Media, koju su osnovali novinari specijalizirani za tehnologiju, objavila je rezultate istrage u kojoj im je anonimni prodavac rijetkih knjiga, nakon što je dobio narudžbinu za gotovo hiljadu fizičkih kopija, dozvolio da u jednu od knjiga ubace Apple AirTag. Kompanija je pratila pošiljku od Kalifornije do Milwaukeea, Colorado Springsa i na kraju do skladišta u vlasništvu Amazona, koje u sistemu nosi kodnu oznaku „VGT3“. Na ulazu u objekat nalazi se logo tiranosaurusa koji se sprema pojesti otvorenu knjigu, navodi 404 Media, dok zaposleni govore o „finom“ poslu u kojem po cijeli dan „samo skeniraju knjige“.

Istraga je ogolila način na koji najveći tehnološki giganti upravljaju namjenskim postrojenjima za skeniranje knjiga na industrijskom nivou kako bi trenirali velike jezičke modele vještačke inteligencije.

Razlozi zbog kojih AI kompanije masovno kupuju fizičke knjige leže u faktu da su im digitalni izvori stvorili dva velika problema: pravnu odgovornost i kvalitet podataka. Korištenje piratskih internetskih arhiva knjiga, takozvanih „sjena-biblioteka“, izložilo je AI firme masovnim tužbama za kršenje autorskih prava od strane autora, umjetnika, fotografa i novinskih kuća.

S druge strane, kupovina fizičkih knjiga pravno daje vlasniku pravo da taj konkretni primjerak koristi kako god želi, uključujući i da ga uništi. Ova praksa takođe omogućava pristup milionima rasprodatih, nišnih ili specijalizovanih knjiga koje postoje samo u fizičkom obliku.

Kupovinom knjiga štampanih prije 2022. godine, kompanije istovremeno garantuju da za treniranje svojih modela koriste tekst oslobođen bilo kakvog uticaja vještačke inteligencije. Internet je danas preplavljen stranicama koje su napisali AI generatatori, a treniranje novih modela na takvom tekstu ne omogućava im da postanu pametniji. Fizičke knjige, nasuprot tome, nude jezik koji su napisali ljudi i uredili profesionalci, dugogodišnju koherentnu logiku, narativnu strukturu i druge kvalitete koje kratke veb-stranice i AI-generirani tekstovi jednostvano nemaju.

Sa pravne tačke gledišta, ova praksa je legalna. Doktrina prve prodaje u okviru Zakona o autorskim pravima jeste ono što kupcu fizičke knjige omogucava da je uništi ako to želi. Osim toga, druge sudske presude utvrdile su da je pretvaranje legalno kupljene štampane knjige u digitalnu datoteku za interno treniranje modela „transformativna“ poštena upotreba. Kritičari tvrde da kompanije koriste fizičko vlasništvo kao pravnu prazninu za proizvodnju digitalizovanih skupova podataka bez naknade tvorcima, ali praksa i dalje ostaje u okvirima zakona.

Tačan broj uništenih knjiga za sada niko ne zna. Sudski dokumenti s kojih je skinuta oznaka tajnosti tokom slučaja Anthropic otkrili su da je kompanija planirala skenirati između 500.000 i dva miliona knjiga tokom samo jednog šestomjesečnog ugovora s dobavljačem. Interni dokumenti navode da je planirano „destruktivno skeniranje svih knjiga na svijetu“. Izvori medija 404 Media navode anonimne narudžbine koje se kreću od hiljadu do čak milion knjiga po kupovini. Prodavci polovnih knjiga u SAD-u, Velikoj Britaniji i Evropi izvještavaju o masovnim narudžbinama naizgled nasumičnih stručnih i rasprodatih knjiga koje rutinski iznose od nekoliko stotina do nekoliko hiljada naslova po jednoj transakciji.

U jednom od internih dokumenata za planiranje kompanije Anthropic navedeno je: „Projekat Panama je naš napor da destruktivno skeniramo sve knjige na svijetu. Ne želimo da se sazna da radimo na ovome.“

IZVOR: Forbes