Tuzla je krajem 19. stoljeća proživljavala istinski kulturni i privredni procvat. Otvaranjem škola, štamparija i apoteka, grad je postao plodno tlo za entuzijaste poput Mehmeda Šerbića, Riste Jovanovića i porodice Tuzlić, koji su nastojali kvalitet života podići na evropski nivo
Ovog sedamnaestog aprila navršava se tačno 128 godina od trenutka kada je Mihajlo Crnogorčević, vođen gotovo neshvatljivim entuzijazmom, u Tuzli utemeljio Prvo bosanskohercegovačko pozorište. Bio je to hrabar pokušaj da se nomadska energija putujućih trupa zamijeni institucijom, četiri godine nakon što je u Tuzli uopće izvedena prva pozorišna predstava.
Historijski kontekst onovremene Bosne bio je kompleksan. Prva ideja o stalnom teatru zapravo je potekla od osmanskog guvernera Ibrahim Derviš-paše 1874. godine, koji je sa Lazarom Popovićem planirao osnivanje „Otomanskog bosanskog pozorišnog društva“. Ipak, politika i oprez Vilajetske uprave ugasili su tu ideju prije nego što je daska koja život znači uopšte ugledala svjetlo dana u Sarajevu.
Tuzla je, s druge strane, krajem 19. stoljeća proživljavala istinski kulturni i privredni procvat. Otvaranjem škola, štamparija i apoteka, grad je postao plodno tlo za entuzijaste poput Mehmeda Šerbića, Riste Jovanovića i porodice Tuzlić, koji su nastojali kvalitet života podići na evropski nivo.
U takvoj atmosferi, Mihajlo Crnogorčević, rođen u Tuzli 1865. godine, okupio je trupu od dvadesetak amatera i dvoje profesionalaca, bračni par Stjepana i Maricu Jurković. Svoj dom pronašli su u sali tadašnjeg hotela „Grand“, gdje su 30. aprila 1898. godine debitovali komadima „Dido Veselinović“ i „Brzak“. Prvo pozorište, tako, nije nastalo u Sarajevu, uprkos materijalnim uslovima, niti u Mostaru, uprkos razvijenom amaterizmu, već upravo u Tuzli, zahvaljujući Crnogorčevićevoj opsjednutosti teatrom.
Uspjeh u rodnom gradu bio je trenutan; dvorana „Granda“ bila je ispunjena do posljednjeg mjesta. No, ambicija je ubrzo naišla na surovu realnost terena. Turneja po Gračanici, Maglaju, Tešnju i Bugojnu pretvorila se u borbu za opstanak. Materijalne poteškoće i unutrašnja trvenja doveli su do odlaska profesionalnog kadra, a ostatak družine vratio se u Tuzlu poražen.
Zanimljiv je i politički odjek ovog poduhvata. Onovremena štampa, predvođena „Bosanskom vilom“, pratila je Crnogorčevića sa simpatijama, ali i uz neizbježne ideološke okvire. Zabilježeno je da je trupa, suočena s otporom zbog prvobitnog naziva, u Sarajevu tražila dozvolu za preimenovanje u „Prvo srpsko pozorište u Bosni i Hercegovini“, uz preporuku „srpskome svijetu bez razlike vjere“. Ovi detalji svjedoče o izazovima s kojima se domaća kulturna produkcija suočavala u višenacionalnom i strogo kontrolisanom društvu.
Nakon svega osam mjeseci rada, Prvo bosanskohercegovačko pozorište prestalo je postojati. Mihajlo Crnogorčević, koji je nakon ovog teatarskog izleta radio u Srpskoj kreditnoj zadruzi, preminuo je 19. aprila 1918. godine, ostavivši iza sebe pionirski legat. Iako kratkog vijeka, njegovo pozorište ostaje eklatantan primjer transformacije bosanskohercegovačkog društva. Bio je to prvi, drhtavi korak ka profesionalizaciji umjetnosti, koji je otvorio put nacionalnim kulturnim društvima.
