Evropa je dostigla svoj demografski vrhunac i započinje nezaustavljiv populacijski pad koji će do kraja stoljeća zbrisati pedeset miliona stanovnika i Stari kontinent vratiti na nivo iz sedamdesetih godina prošlog stoljeća. Prema alarmantnom izvještaju Evropske komisije, dramatičan pad nataliteta i produženje životnog stoljeća pretvoriće Evropu u društvo staraca u kojem će do 2050. godine svaka treća osoba biti penzioner, što pred države članice stavlja historijski pritisak na tržište rada, zdravstvene sisteme i dugoročnu ekonomsku održivost javnih finansija

Evropsko stanovništvo doseglo je svoj historijski vrhunac sa 460 miliona ljudi, a od sada se očekuje konstantan pad koji će trajati do kraja stoljeća. Evropa se neumitno vraća na nivo populacije iz sedamdesetih godina prošlog stoljeća, kada je na Starom kontinentu živjelo 398 miliona stanovnika. Međutim, ključna i dramatična razlika leži u činjenici da će do tada svaki treći Evropljanin biti stariji od 65 godina.

Treći izvještaj o demografskim promjenama, koji je objavila Evropska komisija, a izradio Zajednički istraživački centar (JRC), donosi dubinsku analizu dugoročnih posljedica ovog trenda na ekonomiju, konkurentnost, inovacije, socijalnu koheziju i održivi razvoj, pozivajući države članice da hitno prilagode svoje zdravstvene, stambene i ekonomske sisteme novoj realnosti.

Projekcije jasno pokazuju da Evropa ubrzano korača prema društvu duboke starosti i hronično niskog nataliteta. Smanjenje radne snage neizbježno će stvoriti ozbiljne pritiske na tržište rada, ali i na održivost javnih finansija, socijalnu skrb i zdravstvene fondove. Evropska komesarka za Mediteran, Dubravka Šuica, koja je predstavila izvještaj izbjegavajući konkretnija pitanja o kriznoj situaciji u pojedinim zemljama, predlaže uopšteni fokus na „dobro vođene migracije“ koje bi mogle usmjeriti radnu snagu tamo gdje je najpotrebnija.

Brojke iz izvještaja su neumoljive: sa sadašnjih 450,6 miliona stanovnika, Evropska unija će do 2050. godine spasti na 445 miliona, dok će do 2100. godine taj broj potonuti na 398,8 miliona. Iako je u posljednjim decenijama bilježen konstantan rast populacije, taj proces se već godinama drastično usporava. Ilustracije radi, šezdesetih godina prošlog stoljeća evropsko stanovništvo raslo je tempom od tri miliona ljudi godišnje, dok je u ovoj deceniji taj prirast spao na skromnih šesto hiljada godišnje.

Usljed neprekidnog pada stope fertiliteta, migracije su postale ključni pokretač demografskih kretanja koji privremeno ublažava efekte starenja i smanjenja radne snage. Ipak, autori izvještaja upozoravaju da to nije trajno rješenje, jer se stope rađanja kod imigranata s vremenom gotovo u potpunosti izjednačavaju s niskim stopama koje bilježi domaće stanovništvo u zemljama domaćinima.

S druge strane, očekivani životni vijek pri rođenju u Evropskoj uniji danas iznosi 81,5 godina, prvenstveno zahvaljujući napretku medicine, boljem životnom standardu i socijalnim uslovima. Procjene ukazuju na to da bi do kraja stoljeća životni vijek žena mogao preći 90, a muškaraca 86 godina. No, ta dugovječnost donosi i drugu stranu medalje: nakon 2050. godine skoro 30% stanovnika Unije imat će 65 ili više godina, u poređenju sa sadašnjih 20%. Predviđa se da će broj starijih osoba kojima je potrebna tuđa njega i podrška porasti sa 36 na 48 miliona do 2070. godine, dok će se udio starijih od 80 godina udvostručiti.

Evropska komisija otvoreno priznaje da ovakav trend predstavlja ogroman izazov za evropsku privredu. Nedostatak radne snage, preopterećenje obrazovnih i zdravstvenih sistema, te rastući regionalni debalans između opustjelih ruralnih područja i prenaseljenih gradova postaju gorući problemi. Za sada, Brisel se može tješiti jedino rastom takozvane „srebrne ekonomije“ (silver economy), koja otvara nova tržišta za proizvode i usluge prilagođene isključivo starijoj populaciji.

„Živimo duže i zdravije nego ikada prije, što je jedno od naših najvećih dostignuća. Ipak, demografske promjene duboko transformišu naša društva, ekonomije i tržišta rada. Moramo djelovati odmah kako bismo ovu transformaciju pretvorili u priliku“, izjavila je komesarka Šuica.

Kako bi se neutralisali negativni efekti smanjenja radno aktivnog stanovništva, Evropska unija insistira na podizanju produktivnosti i smanjenju nezaposlenosti. Predlažu se politike kontinuirane obuke koje bi omogućile lakše zapošljavanje nekvalifikovanih mladih ljudi, kao i kreiranje stimulativnih mjera koje bi motivisale starije radnike da dobrovoljno odgode odlazak u penziju. Takođe, u narednim budžetskim ciklusima planira se izdvajanje značajnijih sredstava za rješavanje stambenog pitanja mladih, s ciljem da im se omogući ranije zasnivanje porodice.

Italija predstavlja najdrastičniji primjer ove brze demografske regresije. Sa prosječnom starošću stanovnika od 47 godina, Italija već danas ima najstariju populaciju u Evropskoj uniji, a predviđa se da će do 2050. ta granica dostići 49,1 godinu. To je znatno iznad prognoziranog prosjeka Unije od 44,9 godina, a posebno u odnosu na Irsku koja će sa prosječnih 39,6 godina ostati najmlađa nacija na kontinentu.

Pored toga, Italija bilježi izuzetno nizak natalitet sa stopom fertiliteta od jedva 1,1 djeteta po ženi, što je pozicionira na samo dno ljestvice, odmah iza Letonije, Estonije, Španije, Poljske, Litvanije i Malte. Istovremeno, Italijani spadaju među najdugovječnije narode u Evropi, imaju treći najviši životni vijek u EU, odmah iza Španije i Švedske, sa prosječnih 85 godina za žene i 81 godinu za muškarce.

Ovaj nagli pad nataliteta direktno uzrokuje smanjenje broja radno sposobnog stanovništva. Evropska komisija rješenje vidi u privlačenju kvalifikovane radne snage iz trećih zemalja, koja već sada igra važnu ulogu u popunjavanju praznina u ključnim sektorima i podsticanju inovacija. Ipak, paradox leži u tome što se istovremeno oko 20% radno sposobnog stanovništva unutar same EU nalazi potpuno izvan tržišta rada (kod žena taj procenat raste do 30%), dok čak osam miliona mladih Evropljana spada u takozvanu NEET grupu, oni niti rade, niti se školuju, niti se profesionalno usavršavaju. Zbog toga Brisel naglašava da, iako migracije mogu privremeno amortizovati demografski pritisak, apsolutni prioritet Evropske unije mora ostati dokvalifikacija, cjeloživotno učenje i aktivacija radnih kapaciteta ljudi koji već žive na njenoj teritoriji.

IZVOR: Bosna.hr, ABC