Njemačka agencija DPA zabilježila je da balkanske pekare sve više osvajaju njemačke gradske centre, a istraživanje pokazuje da je riječ tek o najnovijoj epizodi procesa koji već decenijama traje od Beča, preko St. Louisa i Istanbula, do Melburna.

Njemačka agencija DPA, u tekstu koji je 4. oktobra 2026. godine prenio portal n-tv.de pod naslovom “Balkanske pekare osvajaju njemačke gradske centre””, zabilježila je trend koji je sve teže previdjeti u njemačkim gradovima. Mjesta gdje su donedavno dominirale klasične pekare s perecama i štrudlama sa mrvicama sve češće ustupaju prostor pekarama koje nude burek, krempitu i druge specijalitete sa Balkana. Taj tekst, međutim, otkriva samo njemački dio mnogo šire priče, jer se bosanska i balkanska kuhinja u posljednjih tridesetak godina, zahvaljujući ratnoj dijaspori, migraciji i turizmu, raširila daleko izvan granica Evrope.

Prema tekstu DPA, Frank Sautter, direktor Udruženja pekarskih proizvoda pokrajine Baden-Württemberg, potvrđuje “rastući razvoj pekara sa Balkana”, napominjući da se i turske pekare u međuvremenu etabliraju na mnogim mjestima, iako tačan broj balkanskih pekara u Njemačkoj nije moguće utvrditi jer za njih ne postoji zasebna statistička kategorija. On dodaje da ove pekare predstavljaju dodatnu konkurenciju tradicionalnim njemačkim pekarama, ali udruženje u tome ne vidi prijetnju, oba tipa poslovanja suočavaju se sa sličnim izazovima troškova i radne snage.

Kulturolog Gunther Hirschfelder sa Univerziteta u Regensburgu objašnjava fenomen time što se lokacije tradicionalnih pekara oslobađaju zatvaranjem, dok se istovremeno mijenjaju navike ishrane prema malim obrocima između užine i punog jela, te “upravo tu nišu zauzimaju balkanske pekare”, kaže on, opisujući ih kao mješavinu pekare i kioska brze hrane. Kao primjer, DPA navodi pekaru “Balkan Bakery” u Ravensburgu, čija vlasnica, kćerka izbjeglica s Kosova, a koja u ponudi ima jela iz svih balkanskih zemalja.

Beč kao gastronomska prijestonica bosanske kuhinje

Bosanska kuhinja u Beču ima znatno dužu i dublju povijest nego u Njemačkoj, zahvaljujući desetljećima migracija radnika i izbjeglica iz devedesetih. Prema izvještajima hrvatskih medija koji su obilazili bečku gastronomsku scenu, u austrijskoj prijestonici danas posluju brojni restorani sa balkanskom, odnosno bosanskom ponudom, poput restorana “Sarajevo” u četvrtom okrugu, koji na Googleu ima prosječnu ocjenu 4,6 na osnovu više od 1.300 recenzija, a gosti ga opisuju kao mjesto koje u centar Beča donosi “dašak Balkana”. Restoran Ferhatović u bečkom okrugu Meidling, čiji je vlasnik Senadin Ferhatović, poznat je po tome da prilikom značajnijih fudbalskih utakmica dijeli stotine besplatnih porcija ćevapa navijačima obje zemlje, ističući da su mu “obje zemlje domovina, svaka na svoj način”.

Najupečatljiviji primjer globalnog širenja bosanske kuhinje nalazi se u Sjedinjenim Državama. Oslanjajući se na procjene lokalnih organizacija za doseljavanje izbjeglica, podaci govore da je grad St. Louis u Missouriju tokom devedesetih i ranih dvijehiljaditih primio oko 40.000 bosanskih izbjeglica, čime je ukupna bosanska populacija u tom gradu narasla na oko 70.000 ljudi, što St. Louis, prema više izvora, čini mjestom sa najvećom bosanskom zajednicom izvan same Evrope. Četvrt Bevo Mill u južnom dijelu grada danas je nezvanično poznata kao “Mala Bosna” (Little Bosnia), a prema pisanju magazina Feast, lokalni restorani poput “Grbica”, koji su 2002. godine osnovali Sulejman i Ermina Grbić s ciljem da bosanskim izbjeglicama pomognu da se zaposle, danas spadaju među ustanovljene institucije grada. Pored Grbica, Feast izdvaja i restorane poput “J's Pitaria” i “Taste of Bosnia”, koji poslužuju ćevape i burek pripremljene po tradicionalnoj recepturi, uključujući ručno spravljeni somun.

Drugi najveći centar bosanske dijaspore u SAD-u je Chicago, gdje prema sajtu Yelp posluje čitav niz bosanskih restorana, od “Bosna Grill” u Des Plainesu do “Coffee Slasticarna Drina” i “Bina's Place” u Rogers Parku, koji redovno dobijaju visoke ocjene gostiju, od kojih mnogi uopšte nisu porijeklom sa Balkana. Bosanska kuhinja pronašla je put i do gradova koji nemaju tako veliku dijasporu. Lokalni mediji u Portlandu, Phoenixu i Nashvilleu u posljednjih desetak godina redovno pišu o bosanskim restoranima kao preporukama za probati nešto novo.

Zanimljivo je da se u samoj Turskoj danas razvija svojevrstan povratni process, bosanska kuhinja vraća se kao posebna, prepoznatljiva ponuda unutar turske prijestonice. Istanbulski kvart Bajrampaša (Bayrampaşa), gdje živi brojna bošnjačka zajednica, u lokalnim gastronomskim vodičima redovno se opisuje kao neformalni centar “bošnjačke kuhinje” (Boşnak mutfağı) u gradu. U  ovom i susjednim kvartovima (Pendik, gdje postoji i naselje neformalno nazvano “Bošnjačka mahala”) posluje čitav niz restorana specijalizovanih isključivo za bosansku kuhinju kao što su “Avliya Boşnak Mutfağı”, “Cevapi Lab”, “Lipa”, “Sandžak” i “Begova Boşnak Mutfağı”, čiji jelovnici nude ćevape, pljeskavicu, Begovu čorbu, bosanski burek, kuhani kupus i bosanske mantije. Istanbulski lifestyle portal Oggusto uvrstio je restoran “Avliya” na listu najboljih etničkih restorana grada, uz rusku, iransku, libansku i tajlandsku kuhinju. Bosanska kuhinja pronašla je svoje mjesto i u Izmiru, gdje posluje “Ayşa Boşnak Börekçisi” na čaršiji Kemeraltı.

Od Melburna do Adelaidea

Prema pojedinim podacima u Australiji je nakon rata u BiH krajem devedesetih živjelo gotovo 14.000 migranata iz Bosne i Hercegovine, najvećim dijelom naseljenih u Melburnu, jugozapadnom dijelu Sydneya i južnom dijelu Brisbanea, uz manje zajednice u Adelaideu i Perthu, gradovima koji i danas imaju etnoradijske stanice koje emituju program na bosanskom jeziku.

Ova zajednica ostavila je trag i na lokalnoj gastronomskoj sceni, restoranski vodič Time Out Melbourne dao je pet zvjezdica restoranu “The Cevapi Project”, opisujući ga kao mjesto za “balkansku uličnu hranu” sa autentičnim bosanskim ćevapima, domaćim hljebom i ajvarom. U Adelaideu, prema portalu Weekend Notes, bosanska kuhinja ima dugu tradiciju kroz restorane poput “Burek Lounge” i “Grill House Cafe”, koji su, nakon zatvaranja lokalne tržnice Brickworks Markets, nastavili rad zahvaljujući vjernim gostima u potrazi za “autentičnim istočnoevropskim ukusima”.

Ono što DPA i n-tv.de bilježe kao svježi urbani trend u njemačkim gradovima 2026. godine zapravo je samo najnovija epizoda procesa koji je počeo mnogo ranije i nešto dalje od Njemačke, u Beču, gdje bosanski restorani posluju decenijama, u St. Louisu, gdje je cijela gradska četvrt prozvana po Bosni, u istanbulskoj Bajrampaši, gdje se bošnjačka kuhinja njeguje kao posebna gastronomska kategorija, te u Melburnu i Adelaideu, gdje je ćevap odavno postao dio lokalne ponude ulične hrane, kao i u još mnogim mjestima. Bosanska kuhinja, rođena na raskršću osmanskog i srednjoevropskog kulinarskog naslijeđa, pokazala se kao jedan od izvoznih “proizvoda” male zemlje koji je, bez ikakve državne promotivne kampanje, pronašla put do stolova širom svijeta, nošena prije svega pričama i radom ljudi koji su svoju domovinu ponijeli sa sobom u obliku jednog jedinog, univerzalno razumljivog jezika – ukusa.