Ambasada BiH u Indiji obustavila je izdavanje određenih viza za radnike iz četiri azijske zemlje, dok podaci pokazuju da je zapošljavanje stranaca postalo uobičajena praksa i u susjednim državama.

Dok evropske zemlje godišnje izdaju stotine hiljada dozvola za zapošljavanje stranih državljana, Bosna i Hercegovina suočava se s novom preprekom u dolasku radne snage iz inostranstva. Ambasada BiH u New Delhiju suspendovala je potpisivanje radnih viza i viza za privremeni boravak za radnike iz Indije, Nepala, Bangladeša i Šri Lanke, a mjera bi trebala trajati najmanje do 6. januara 2027. godine. Ambasador Haris Hrle kao razlog navodi nedostatak službenih i provjerljivih informacija o popunjenosti godišnjih kvota za zapošljavanje stranaca. Prema informacijama koje je objavila Fena, postoji sumnja da su pojedine kvote premašene još sredinom godine, dok su nadležne institucije nastavile izdavati radne dozvole.

Ambasada je saopćila da odluka nije usmjerena protiv stranih radnika niti njihovog državljanstva, nego da je donesena radi poštivanja domaćih propisa. Ipak, obustava otvara pitanje zašto eventualne nepravilnosti i nedostatak komunikacije između institucija moraju zaustaviti i postupke poslodavaca koji su radne dozvole već pribavili.

Posebno je zanimljivo da se sve događa u trenutku kada zapošljavanje radnika iz Azije predstavlja uobičajenu praksu ne samo u velikim evropskim ekonomijama nego i u gotovo svim zemljama našeg okruženja.

BiH izdala 6.702 radne dozvole

Prema zvaničnim podacima Agencije za rad i zapošljavanje BiH, tokom 2025. godine stranim državljanima izdato je ukupno 6.702 radne dozvole. Od toga su 4.584 bile nove dozvole, dok se 2.118 odnosilo na produženja. U okviru godišnje kvote izdato je 4.456 dozvola, odnosno iskorišteno je 62 posto predviđenog broja. U Federaciji BiH iskorištenost kvote iznosila je 52 posto, u Republici Srpskoj 99 posto, a u Brčko distriktu 20 posto.

Za 2026. godinu Vijeće ministara BiH odredilo je ukupnu kvotu od 7.427 radnih dozvola. Od tog broja 5.077 namijenjeno je novom zapošljavanju, a 2.350 produženju postojećih dozvola. Federaciji BiH pripalo je 4.500 dozvola, Republici Srpskoj 2.000, a Brčko distriktu 927.

Najveći broj radnih dozvola tokom 2025. godine izdat je u građevinarstvu, njih 1.672, zatim u prerađivačkoj industriji 1.170 te u hotelijerstvu i ugostiteljstvu 588. Među državljanima koji su dobili najviše dozvola prednjačili su radnici iz Indije, njih 933, zatim Nepala 831, Turske 784, Srbije 663, Bangladeša 639 i Kine 461.

To znači da su upravo državljani Indije, Nepala i Bangladeša, zemalja obuhvaćenih novom viznom suspenzijom, već među najzastupljenijim stranim radnicima u Bosni i Hercegovini.

Hrvatska izdala više od 160.000 dozvola

Koliko se tržišta rada u regiji oslanjaju na strane radnike najbolje pokazuje primjer Hrvatske. Prema podacima hrvatskog Ministarstva unutrašnjih poslova, od početka januara do kraja novembra 2025. godine izdato je 160.176 dozvola za boravak i rad stranih državljana. Od toga se 76.700 odnosilo na novo zapošljavanje, 64.009 na produženje postojećih dozvola, a 19.467 na sezonske radnike.

Najviše dozvola izdato je u turizmu i ugostiteljstvu, građevinarstvu te industriji. Među državljanima kojima su izdate dozvole bili su radnici iz BiH, Nepala, Srbije, Filipina, Indije i drugih zemalja. Samo državljanima Nepala izdato je 29.579 dozvola, a državljanima Indije 14.500. Riječ je o državama iz kojih dolaze i radnici koji sada čekaju mogućnost dobijanja bh. viza.

Hrvatska je istovremeno pooštravala pravila za zapošljavanje stranaca, uvodeći dodatne obaveze za poslodavce. To pokazuje da kontrola radnih migracija i zapošljavanje stranaca nisu međusobno suprotstavljeni procesi.

Srbija također bilježi značajan rast broja stranih radnika. Prema Migracionom profilu Republike Srbije za 2025. godinu, koji je usvojila Vlada Srbije, na kraju te godine u zemlji su boravila 64.672 strana državljanina po osnovu nekog oblika zapošljavanja. To predstavlja povećanje od približno 24 posto u odnosu na 2024. godinu, kada je evidentirano 49.147 stranaca s takvim osnovom boravka. Najviše je bilo državljana Rusije, Kine, Indije, Turske i Nepala. Državljani Indije činili su 10,7 posto, a Nepala 4,2 posto stranaca u toj evidenciji.

Srbija je u februaru 2024. godine uspostavila i elektronski Portal za strance, koji omogućava podnošenje zahtjeva za jedinstvenu dozvolu za privremeni boravak i rad. Prema podacima Vlade Srbije iz februara 2025, od početka rada portala do kraja januara te godine pozitivno je riješeno 41.319 zahtjeva za jedinstvenu dozvolu.

I znatno manja Crna Gora zapošljava veliki broj stranih državljana. Prema zvaničnom izvještaju Vlade Crne Gore, tokom 2025. godine izdato je 40.567 dozvola za privremeni boravak i rad stranaca. Od tog broja 27.689 dozvola izdato je u okviru godišnje kvote, dok je 12.878 izdato izvan kvote, na osnovu zakonskih izuzetaka. Godišnja kvota za 2025. iznosila je 28.988 dozvola. Isti ukupan broj Vlada Crne Gore utvrdila je i za 2026. godinu, pri čemu su najveći dijelovi kvote raspoređeni za ugostiteljstvo, građevinarstvo i druge uslužne djelatnosti.

Važno je naglasiti da broj od 40.567 dozvola ne predstavlja prekoračenje godišnje kvote, jer crnogorski propisi predviđaju kategorije stranaca koji dozvole mogu dobiti i izvan kvotnog sistema. Upravo taj primjer pokazuje koliko je važno razlikovati ukupno izdate dozvole, dozvole unutar kvote i zakonske izuzetke.

Zanimljivo poređenje dolazi iz Sjeverne Makedonije, koja, poput BiH, zapošljava radnike iz Indije, Nepala i Bangladeša. Prema podacima Ministarstva unutrašnjih poslova Sjeverne Makedonije, tokom 2025. godine 6.128 stranih radnika dobilo je dozvole za privremeni boravak zbog zaposlenja. Pet godina ranije takve dozvole dobile su 1.704 osobe, što pokazuje znatan rast međunarodnog zapošljavanja.

Najveća potražnja za stranim radnicima zabilježena je u građevinarstvu, prerađivačkoj industriji, ugostiteljstvu i trgovini.

Zapošljavanje stranaca još je izraženije na nivou Evropske unije. Prema podacima Eurostata objavljenim u septembru 2026. godine, države članice EU tokom 2025. izdale su približno 3,9 miliona prvih dozvola boravka državljanima zemalja izvan Unije. Od tog broja oko 1,3 miliona dozvola, odnosno 33,6 posto, izdato je zbog zapošljavanja.

Sezonske dozvole

Broj prvih dozvola izdatih zbog rada porastao je za 16,1 posto u odnosu na prethodnu godinu. Među državama koje su izdale najviše prvih boravišnih dozvola zbog zapošljavanja nalaze se Poljska, Portugal, Španija i Njemačka.

Eurostatova statistika obuhvata prve dozvole boravka izdate zbog rada, dok podaci pojedinih balkanskih država uključuju i produženja te sezonske dozvole. Zbog toga se ovi brojevi ne mogu jednostavno porediti kao da predstavljaju identične kategorije. Ipak, jasno je da je međunarodno zapošljavanje postalo redovan dio funkcionisanja evropskih tržišta rada.

Ambasada BiH u New Delhiju svoju odluku obrazlaže potrebom provjere kvota i sprečavanja mogućih zloupotreba viza. Takvi razlozi zahtijevaju ozbiljno postupanje nadležnih institucija, posebno ako postoje dokazi o nezakonitom izdavanju dozvola ili organizovanom iskorištavanju viznih procedura.

Međutim, javno nisu predstavljeni potpuni podaci koji bi pokazali koliko je radnih dozvola u 2026. zaista izdato unutar pojedinih kvota, koliko ih je eventualno prekoračeno i koliko je konkretnih zloupotreba utvrđeno.

Uz to, otvoreno je i pitanje nadležnosti za samu obustavu viznih postupaka. Bosna i Hercegovina već ima sistem izdavanja radnih dozvola, godišnje kvote i institucije nadležne za kontrolu zapošljavanja stranaca. Ako taj sistem ne funkcioniše zbog nedostatka podataka ili koordinacije, odgovornost za njegovo popravljanje prvenstveno je na institucijama.

Pritom ne treba zanemariti ni prava domaćih radnika. Zapošljavanje stranaca mora se odvijati uz poštivanje propisa, jednakih radnih standarda i odgovornosti poslodavaca. Ali zaštita domaćeg tržišta rada ne podrazumijeva da se zakonito zapošljavanje stranaca mora zaustaviti. Primjeri Hrvatske, Srbije, Crne Gore, Sjeverne Makedonije, Slovenije i Evropske unije pokazuju da dolazak radnika iz inostranstva nije nikakva bosanskohercegovačka posebnost. Riječ je o procesu koji države regulišu, nadziru i prilagođavaju svojim ekonomskim potrebama.

Upravo zato pitanje nije treba li BiH kontrolisati dolazak stranih radnika. Kontrola je neophodna. Pitanje je može li država uspostaviti sistem u kojem se nepravilnosti sankcionišu, a zakoniti zahtjevi rješavaju bez višemjesečnih administrativnih prepreka.