Krajem 1944. godine najmanje dva transporta zatvorenika muslimana stigla su u koncentracioni logor Buchenwald. Više od 100 Bošnjaka bili su pripadnici Waffen-SS-a koji su dezertirali u svojoj domovini. O njihovoj sudbini zna se vrlo malo

Vrijeme je bilo neobično blago za 23. mart. Toga proljetnog dana 1945. godine, koncentracioni logor Buchenwald oprostio se od Latifa Kusture uz mješavinu sunca i oblaka, sudeći prema meteorološkim izvještajima. Poljoprivrednik iz Visokog u Bosni proveo je čitavu zimu na brdu Ettersberg iznad Weimara. Njegova borba za preživljavanje trajala je tačno 123 dana. Sada su on i šaka drugih muškaraca, koji su zajedno deportirani u Buchenwald, pušteni na slobodu, na uslovnu provjeru.

Svi su pripadali jednoj od najneobičnijih grupa zatvorenika u Buchenwaldu. Kako pokazuju zapisi iz Buchenwalda dostupni na internetu u Arhivu Arolsen, 56 muškaraca stiglo je u koncentracioni logor u Tiringiji 21. novembra 1944. godine iz Mostara. Svi su bili muslimani. Svi su prije hapšenja bili pripadnici Waffen-SS-a u 13. gorskoj izviđačkoj diviziji „Handschar“ (Handžar).

Drugi transport, koji se također sastojao od oko 50 muslimanskih dezertera iz ove jedinice, stigao je u Weimar 23. decembra, nakon što je prošao kroz koncentracioni logor Dachau.

Handžar divizija osnovana je 1. marta 1943. godine na podsticaj Reichsführera-SS Heinricha Himmlera (1900–1945). Himmler je bio oduševljen ideološkom bliskošću između nacionalsocijalizma i islama. Ideologija Muslimanskog bratstva, izvedena iz Kur'ana, činila se kao da se djelimično preklapa s nacionalsocijalizmom. Mnogi Nijemci i dijelovi arapskog svijeta bili su posebno ujedinjeni oko takozvanog „jevrejskog pitanja“.

SS je ubrzo započeo regrutaciju takozvanih „njemačkih muslimana“. Podrška velikog muftije Mohammeda Amina al-Husseinija (oko 1896–1974), koji je otvoreno sarađivao s Hitlerovom Njemačkom kao protivnik britanske mandatske uprave u Palestini, pokazala se korisnom u ovom poduhvatu. Ukupno 21.000 muslimana, uglavnom Bošnjaka, odazvalo se pozivu da brani svoju islamsku domovinu od snaga partizanskog vođe Tita (1892–1980) u kojima su dominirali Srbi.

No, savez između Nijemaca i njihovih bosanskih pomoćnika ubrzo je počeo pucati. Mnogi dobrovoljci pristupili su Waffen-SS-u nadajući se da će se odbraniti od napada pravoslavnih Srba i Hrvata, koji su također bili u savezu s Nijemcima. Muslimani su se u početku borili u sjevernoj Bosni i ubrzo postali ozloglašeni po svojoj izuzetnoj brutalnosti. Međutim, do sredine 1944. godine njemački poraz od trupa partizanskog vođe Tita postajao je sve očigledniji. Mnogi vojnici Handžar divizije promijenili su stranu ili više nisu vidjeli smisao u borbi.

Latifu Kusturi vjerovatno je također bilo dosta rata. Prema zapisnicima s ispitivanja koje su dali američkoj vojsci, svi suborci koji su ostali u koncentracionom logoru Buchenwald do njegovog oslobođenja naveli su dezerterstvo kao razlog svog zatvaranja. Kustura je, naprimjer, uhapšen u Sarajevu sredinom oktobra 1944. godine.

On, međutim, nije pobjegao s bojnog polja. Kustura i još nekoliko dezertera napustili su Buchenwald 23. marta 1945. godine po naređenju Suda SS-a i policije u Kasselu, uz uslov da se dokažu u SS bataljonu za obuku i zamjenu 13 u austrijskom rudarskom gradu Leobenu. Drugi zatvorenici pušteni su četvrtog aprila s istim ciljem. Neki muslimani zaista jesu stigli u Leoben. Nakon toga, međutim, njihov trag nestaje u maglama historije.

Fondacija spomen-obilježja Buchenwald i Mittelbau-Dora u svojim arhivima ima samo pisane zapise o ovom slučaju. Historijska istraživanja još nisu istražila ove transporte niti šta je bilo s tim ljudima nakon rata. Spisi sudova i uprava SS-a u Njemačkom Rajhu i u Mostaru, tada dijelu NDH, više ne postoje.

Sudbina tek nekolicine muškaraca konačno je utvrđena, kao što je slučaj s Muhamedom Kahrimanovićem. Ovaj medicinski tehničar umro je 1. februara 1945. godine u Buchenwaldu, prema njegovoj smrtovnici, od posljedica akutnog zatajenja srca.

IZVOR: Die Welt