U izbornoj „supergodini“ sukobljavaju se dvije nepomirljive vizije budućnosti Evropske unije

Obrisi evropske političke bitke u njenoj izbornoj supergodini polako postaju jasni. Ciklus će započeti općim izborima u Španiji u novembru 2026. godine, a zatvorit će se, po svemu sudeći, italijanskim izborima u decembru 2027, ukoliko ih Giorgia Meloni ne raspiše ranije.

U međuvremenu će glasati polovina evropskog stanovništva u ključnim državama članicama, izuzev Njemačke, pod uslovom da Friedrich Merz izdrži. Rasprava o samoj ideji Evrope strukturirat će se oko dva pola: s jedne strane su političke snage proevropskog centra, a s druge stranke patriotističkog otpora, čiji je projekat za budućnost EU vraćanje nadležnosti u nacionalne prestonice.

Prvi će dokazivati da izvještaji i inicijative za kompletiranje jedinstvenog tržišta i napredak u uniji odbrane ne smiju postati epitaf evropske integracije. Dublja integracija na evropskom nivou radi opstanka u neprijateljskom svijetu jeste zajednički jezik desnog i lijevog centra, te proevropskih liberala i zelenih.

Na potpunoj suprotnosti nalazi se patriotistička vizija Evrope nacija. Donald Trump i njegova Strategija nacionalne bezbjednosti zagovaraju njegovanje civilizacijskog otpora ruku pod ruku s euroskeptičnom krajnjom desnicom. Kina preferira slabo i podijeljeno jedinstveno tržište te podstiče bilateralne odnose investicijama u nacionalne industrije. Rusija stavlja na kušnju našu volju i kapacitet kolektivne odbrane hibridnim napadima i reverberacijama svog dugotrajnog rata u Ukrajini.

Bila bi greška smatrati patriotističku doktrinu tek novim izdanjem populističkih i euroskeptičnih debata od prije jedne decenije. Ono što je tada bio projekat izlaska (s Brexitom kao konsekvencom), danas je projekat za drugačiju Evropu. Evropa nacija jeste Evropa po principu „moja zemlja na prvom mjestu“. Ona je u potpunom suglasju s doktrinom koja vlada u međunarodnom poretku, a koja se rješava u kategorijama nacionalnog interesa, snage i rivalstva. Na evropskom nivou, patriote formulišu svoj recept na četiri stuba. Marine Le Pen je njegov najveći exponent.

U političkom smislu, Evropska unija treba biti samo okvir za saradnju i koordinaciju suverenih nacija. Supranacionalne institucije, podijeljeni suverenitet i integracija zajedničkih politika moraju ustupiti prvenstvo međuvladinoj saradnji, kao da je riječ o bilo kojoj običnoj međunarodnoj instituciji. Bilateralni odnosi s bliskim vladama uvijek će imati prednost u odnosu na moć koja izvire iz Brisela. Evropski parlament bi se trebao pretvoriti u dom sačinjen od delegacija nacionalnih parlamentaraca, umjesto organa biranog direktnim sufragijem. Nimalo ne smeta što su evropske zemlje, posmatrane pojedinačno, tek patuljci u svijetu divova.

U pravnom smislu, nacionalni zakon mora pretegnuti nad evropskim pravom. Kada razmontiranje evropske pravne konstrukcije postane previše složeno, nepoštovanje zajedničkih propisa opravdano je očuvanjem nacionalnog interesa. Valja pružiti otpor globalnoj administrativnoj državi koju predstavlja EU i koja brani samo korporativne interese vlastitih elita. Nimalo ne smeta što se najveći politički lomovi dešavaju upravo na nacionalnom planu, kako to pokazuju pobune u Francuskoj.

U ekonomskom smislu, dalja integracija jedinstvenog tržišta u suprotnosti je s interesima nacionalnih šampiona. Valja podsticati industrijsku i korporativnu snagu kompanija koje, sa svoje strane, mogu doprinijeti ciljevima državne ekonomske politike. Evropski šampioni, nad kojima se kontrola nikada ne može vršiti u ime nekog indešifratbilnog zajedničkog interesa, obična su falacija. U budžetskom smislu, Francuska bi prepolovila svoj doprinos Višegodišnjem finansijskom okviru kako bi finansirala nacionalne javne finansije i socijalne politike na rubu bankrota. Nimalo ne smeta što fiskalni prijedlozi Le Pen na koncu generiraju još veći fiskalni debalans i potencijalnu krizu javnog duga.

U vanjskoj politici, finansijska i vojna pomoć Ukrajini skreće pažnju i resurse prijeko potrebne za nacionalne prioritete. Suočeni s oskudicom energetskih rezervi u Evropi, bilo bi poželjno obnoviti odnose s Rusijom radi uvoza ugljovodonika odande gdje su dostupni, u skladu s ukidanjem sankcija na ruski dizel koje promovira Trump.

Ovo je ključna tačka trvenja između francuskih, njemačkih ili španskih patriota s jedne, te poljskih ili finskih s druge strane, koji u beligerenciji Kremlja vide najveći rizik po svoju nacionalnu bezbjednost. Rusiji nije u interesu samo podijeljena Unija, već i krhke evropske države, zbog čega raspiruje naše unutrašnje krize dezinformacijama i hibridnim prijetnjama.

Zajednička konsekvenca patriotizma jeste borba protiv univerzalizma globalnih agendi i institucija, bilo da je riječ o klimatskoj krizi ili jurisdikciji Međunarodnog krivičnog suda. Također i imigracija, koja je sinonim za osiromašenje, jer usisava resurse koji bi se morali dodjeljivati po principu „nacionalnog prioriteta“ i jer dovodi u opasnost homogenost navodne bijele civilizacije u Evropi.

Bitka je otvorena. Više se ne može prigovarati nedostatak ideološke debate o budućnosti Evrope. Unija je pronašla svoj demos i evropska politika više nije drugorazredna stvar. U njoj glavnu riječ vode dva nepomirljiva recepta: integracionisti i repatrijatori. Ko će definisati budućnost Evrope nakon ove izborne supergodine, obilježene uz to i globalnom geopolitičkom nesigurnošću?

(Pol Morillas je direktor CIDOB-a, Centra za međunarodne odnose iz Barcelone i autor knjige „U dvorištu odraslih. Evropa pred neprijateljskim svijetom“; ovaj komentar napisao je za El Pais)