Bahat čovjek trebao bi se plašiti bahata đonova, ili mijenjati platinastu ploču

U bosanskom jeziku postoji djelimični homonim, odnosno preciznije rečeno homograf bahat, koji se i po porijeklu i po značenju, pa i po akcentu, jasno razlikuje. Tako je jedan oblik pridjev slavenskog porijekla, a označava osobu koja nema damara za drugog, koji ne mari za drukčije, ponašajući se samodopadno, oholo i bezobzirno. Dakako, ha je riječ o pridjevu, on može kategorijalno preći i u prilog, pa se od pridjeva bȁhat tvori i prilog bȁhato: “On je bȁhat. A i ponaša se bȁhato.” Moglo bi se pretpostaviti da je ova leksema svojstvena nekim slavenskim jezicima, u vezi s korijenom *bach-, što se semantički odnosi na hvalisavca, tako da u bosanskom npr. nema glagola *bahati se, kao što ga ima u slovenskom (kako navodi Bezlaj) u spomenutom značenju, koje je vjerovatno pomjereno, a dovodi se u vezu s imenicom bajka, implicirajući bajanje, tj. govorenje, pričanje. Inače, pridjevski i priloški slavenski oblici akcenatski su dubletno ovjereni u bosanskim opisnim i normativnim priručnicima, kao bȁhat ili bàhat, odnosno bȁhato ili bàhato.

Drugi oblik bahat označava topot odnosno zvuk koji se proizvodi tutnjavom nogu te je u bosanskom jeziku u funkciji imenice, koja je porijeklom došla iz turskog jezika. I ova leksema također je akcenatski dubletna u jezičkoj praksi, ali i s postakcenatskom dužinom: bȁhāt i bàhāt. U hrvatskoj i srpskoj jezičkoj praksi i normativnim priručnicima spomenuta imenica češće je u upotrebi bez sloga sa suglasnikom h, tj. -ha-, pa se javlja oblik bât, mada će se nekad ovaj oblik naći (sic!) i u bosanskim izvorima norme tako da Institutov Rječnik daje samo bat, Rječnik Filozofskog daje prednost obliku bahat, dok npr. Jahićev Rječnik daje samo oblik bahat. No, ne treba posebno ponavljati da je bosanski jezički izraz specifičan po tome što je sačuvao oblik sa -ha-, kako u starijoj jezičkoj praksi, tako i u dijalekatskoj, pa i dominantno u standardološkoj.

U predstandardnom idiomu, u jezičkom izrazu jednog starog bosanskog ilmihala, poznatijem po imenu Birgivijin ilmihal navodi se jedna veoma slikovita rečenica: “Na vrlo mračnu noći čirin mravak počinu, kamenu kad hodi, Bog ga džellešanuhu vidi i u nogu mu bahat čuje”. A relativno starija generacija iz jugoslavenskog doba vjerovatno se sjeća jedne metaforičke sekvence iz pjesme Ne bojim se drugova tvoga frajera grupe Tutti Frutti, gdje ondašnji pjevač zbori: “Ne bojim se drugova tvoga frajera (…), makar me peglali bata đonovi…”, tako da se ovaj pop-umjetnik nije plašio bahata đonova.

Ipak, bahat čovjek trebao bi se plašiti bahata đonova, ili mijenjati platinastu ploču.      

Alen Kalajdžija diplomirao je 2002. godine na Odsjeku za bosanski, hrvatski i srpski jezik i književnost naroda Bosne i Hercegovine Filozofskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu, gdje je magistrirao 2007, a doktorirao 2012. godine. Predavao je kratko u osnovnoj i srednjoj školi, a imao je više angažmana u nastavi bosanskog jezika na univerzitetima u Bosni i Hercegovini i inostranstvu. Objavio je samostalno četiri naučne monografije, dvije naučne knjige u koautorstvu, te jednu zbirku priča i jedan dnevnički putopis. Uz skoro 90 naučnih i stručnih radova te 15-ak kulturalnih kolumni objavio je približno 400 naučnopopularnih pojedinačno koncipiranih jezičkih savjeta o bosanskom jeziku. Na mjestu direktora Instituta za jezik Univerziteta u Sarajevu proveo je dva mandata (2013–2021). Trenutno u Institutu ima izbor u zvanje naučnog savjetnika.