Jedan od najuticajnijih mislilaca u historiji islamske civilizacije, Imam el-Gazali, tokom svog pedesettrogodišnjeg života uspio je premostiti jaz između stroge logike i duboke duhovnosti. Od siromašnog dječaka iz Tusa do vodećeg profesora bagdadske Nizamije, nije samo reformirao vjerske nauke već je u jeku srednjeg vijeka naučno dokazivao da je Zemlja okrugla i precizno opisivao funkcije ljudskih organa, ostavljajući iza sebe nasljeđe od preko 450 djela koja i danas prosvjetljuju i Istok i Zapad

Imam el-Gazali, učenjak, intelektualac, mistik i edukator koji je svojim radom ostavio neizbrisiv trag u islamskom svijetu, ali i na Zapadu, tokom svog života dugog 53 godine autor je brojnih djela koja su prosvijetlila islamsku misao. Njegovo najpoznatije i najuticajnije djelo, „Ihya’ ‘Ulum al-Din“ (Oživljavanje vjerskih nauka), ostaje kamen temeljac islamske duhovnosti i nauke.

Živio je u periodu Velikog Seldžučkog carstva, a zbog svog ogromnog doprinosa nosio je titule poput Imam el-Džalil (Veliki vođa), Hudždžetul-islam (Dokaz islama) i Zejnuddin (Ukras vjere). Rođen je 1058. godine u mjestu Gazal kod Tusa u Iranu (današnji Mašhad), u siromašnoj porodici. Njegovo puno ime bilo je Muhammad ibn Muhammad ibn Muhammad ibn Ahmed, dok su ga srednjovjekovni zapadni skolastičari poznavali pod imenima Abuhamet i Algazel.

Gazali je početno vjersko obrazovanje stekao u rodnom Tusu, nakon čega odlazi u Džurdžan gdje je neko vrijeme studirao kod imama Abu Nasra Ismailija. Nakon trogodišnjeg boravka u rodnom gradu, nastavlja studije u Nišapuru, koji je tada bio jedan od vodećih centara učenja i kulture. Tamo se susreo s najistaknutijim učenjacima svog vremena i postao student Imama el-Haremejna Abu al-Ma'alija el-Džuvejnija. Već tada se isticao svojim dubokim znanjem, besjedničkim vještinama, sposobnošću objašnjavanja i izuzetnom inteligencijom.

Prepoznajući Gazalijev izuzetan intelekt i marljivost, njegov učitelj mu je posvetio posebnu pažnju, pružajući mu obrazovanje u metodama hadiskih studija, jurisprudenciji (fikhu), teologiji, logici, islamskom pravu i vještini debate. Nakon završenih studija u Nišapuru, na poziv Nizama el-Mulka, vezira Seldžučke države i velikog pokrovitelja nauke, Gazali odlazi u Bagdad. U naučnim krugovima koje je okupljao veliki vezir, Gazali je bio izuzetno cijenjen zbog dubine znanja i vrhunske sposobnosti pojašnjavanja složenih pitanja. Tokom svog života, isticao se u naučnim debatama s raznim sektama, koristeći rafiniran i elegantan stil čak i kod najtežih i najsuptilnijih tema.

Vezir Nizam el-Mulk, uvidjevši velike usluge koje Gazali čini islamu, imenovao ga je za profesora na prestižnoj medresi Nizamija u Bagdadu kada je imao 34 godine. Gazali je pedantno podučavao 300 studenata, među kojima su bili Abu Mansur Muhammad, Muhammad ibn As'ad el-Tusi, Abu al-Hasan el-Balansi, Abu Abdullah Jumart el-Husayni i mnogi drugi istaknuti pojedinci.

U ovom periodu Gazali je bio duboko poštovan od strane učenjaka, državnika i šire javnosti, opisivan kao „svjetlost islamskog svijeta“. Tokom profesorskih godina u Bagdadu napisao je djela: „Kitabü'l-Basit fil-Füru“, „Kitab-ül-Vesit“, „El-Veciz“, „Meahiz-ül-Hilaf“, kao i knjigu pod naslovom „Kitabu Fedaihil-Batınyye ve Fedail-il-Müstehzariyye“.

Gazali je naučio grčki jezik i proveo oko tri godine proučavajući djela antičkih grčkih i latinskih filozofa. Iz tog proučavanja proizašla su djela „Mekasid-ül Felasife“ i čuveni „Tahafut-ul-Falasifa“ (Nesuvislost filozofa).

Ono što je posebno fascinantno jeste Gazalijevo pobijanje tadašnjih argumenata evropskih filozofa. U vrijeme kada su tvrdili da je Zemlja ravna poput ploče, Gazali je naučno i filozofski dokazao da je Zemlja okrugla. Također je iznio dokaze o brojnim medicinskim pitanjima: objasnio je kako jetra čisti i osvježava krv od toksina i mikroba, kako žuč i limfa odvajaju štetne tvari iz krvi, te precizno definirao uloge slezene, bubrega i žučne kese. Pisao je i o tome kako promjene u omjeru tvari u krvi mogu narušiti opšte zdravlje tijela.

Nakon intenzivnog naučnog rada, Gazali ostavlja svog brata Ahmeda kao zamjenika na Nizamiji i napušta Bagdad. Tokom svojih putovanja i dvogodišnjeg boravka u Damasku, podario je islamskom svijetu svoje najvrednije i najpoznatije djelo, „Ihya'u Ulum al-Din“.

Putujući iz Damaska u Jerusalem, napisao je djela „Mufassilu'l-Hilaf“, „Cevabu'l-Mesail“, te „Al-Masad al-Asma“ u kojem je objasnio Allahova lijepa imena (Esma'ül Hüsna). Nakon Jerusalema, odlazi u Bagdad kako bi obavio hadždž, a potom nastavlja podučavati u medresi Nizamija, koristeći upravo svoju knjigu „Ihya’ Ulum al-Din“ kao udžbenik za studente.

Povratkom u rodni Tus, nastavlja s pisanjem i stvara djela: „Ed-Dercülmerkum“, „El-Kıstasu'l-Müstakim“, „Faysalü't-Tefrika Beyne'l-İslâm Ve'z-Zendeka“, „Kimyâ-yı Saâdet“ i „Et Tibrul Mesbuk Fi Nasihatul Muluk“. Na zahtjev seldžučkog vezira Fahr-ül-Mülka, još neko vrijeme podučava u Nizamiji, gdje doprinosi svijetu ideja djelom o sufizmu pod nazivom „Mishkat al-Anwar“.

Svoje posljednje dane Gazali je proveo upozoravajući ljude i dovršavajući djela poput „Al-Munkiz Minad Dalal“, „Ilcam al-Awam An Ilmi al-Kalam“ (Precizne mjere u vjerovanju), u kojima naglašava slijeđenje sunitske tradicije i škole ispravnih prethodnika.

Prema istraživanju egipatskog učenjaka Abd al-Rahmana al-Badawija, Gazali je napisao ukupno 457 knjiga, od kojih je do danas preživjelo samo 75. Njegov duhovni vodič u tesavvufu bio je Abu Ali Farmedi. Iako je bio neprevaziđen učenjak u egzoteričnim naukama (zahir), Gazali je bio priznat i kao vrhunski duhovni autoritet u sufizmu.

Posljednje godine svog života proveo je u Tusu, gdje je u blizini svoje kuće dao sagraditi medresu i tekiju. Veliki islamski mislilac Imam el-Gazali preselio je na bolji svijet 19. decembra 1111. godine, ostavljajući iza sebe intelektualnu baštinu koja vijekovima služi kao most između razuma i duha.