Knjiga italijanskog novinara Ezija Gavazzenija „I cecchini del weekend“, koja danas izlazi u italijanskim knjižarama, otvara jedno od najmračnijih i najkontroverznijih pitanja opsade Sarajeva. Oslanjajući se na svjedočenja i višegodišnje novinarsko istraživanje, autor rekonstruira navodni fenomen tzv. „sarajevskog safarija“, tvrdnje da su pojedini bogati zapadnjaci tokom rata dolazili na položaje oko opkoljenog grada kako bi, uz novčanu naknadu, pucali na civile. Gavazzeni u knjizi pokušava rasvijetliti mrežu posrednika, profile učesnika i širi međunarodni kontekst ove potresne priče koja decenijama lebdi na margini evropskog sjećanja na rat u Bosni i Hercegovini

Knjiga italijanskog pisca Ezija Gavazzenija rekonstruira navodna putovanja zapadnjaka koji su plaćali da pucaju na civile tokom rata u Bosni. To da su postojali cinični zapadni snajperisti spremni da plate kako bi učestvovali u ubijanju civila u Bosni činilo se, barem u fragmentima, poznatom pričom. Pa ipak, barem u zapadnoj Evropi, o tome se gotovo nije govorilo. Tek sporadične vijesti, rijetka svjedočenja i poneki medijski izvještaj povremeno su podsjećali na mračnu glasinu koja je godinama kružila među ratnim pričama iz Sarajeva.

Gavazzeni je tu priču otkrio tek nedavno i od tog trenutka nije se zaustavio. Njegovo istraživanje kulminiralo je knjigom „I cecchini del weekend“ (Vikend snajperisti), koja danas stiže u italijanske knjižare u izdanju izdavačke kuće Paper First. Knjiga nastoji rekonstruirati ciničnu logistiku tih putovanja i baciti svjetlo na mreže koje su privlačile „klijente“, često strastvene lovce, te ih vodile u ratnu zonu, prelazeći granice i uspostavljajući kanale koji su, prema svjedočenjima, omogućavali ovu monstruoznu vrstu ratnog turizma.

Riječ je o istraživačkom djelu koje otvara jedno od najmračnijih i najkontroverznijih poglavlja opsade Sarajeva. Oslanjajući se na svjedočenja, dokumente i višegodišnje novinarsko istraživanje, Gavazzeni rekonstruira navodni fenomen takozvanog „sarajevskog safarija“, tvrdnje da su pojedini strani državljani tokom rata dolazili na položaje oko grada kako bi, uz novčanu naknadu, pucali na civile u opkoljenom Sarajevu. Autor pokušava rasvijetliti mrežu posrednika, motive učesnika i širi međunarodni kontekst ovog potresnog fenomena.

U jeziku koji su, prema svjedočenjima, koristili organizatori, snajperisti su nazivani „strijelcima“, dok su žrtve bile označavane kao „srne“. Taj isti terminološki kod pojavljuje se u svjedočenju jednog od ključnih sagovornika istrage, osobe koju autor naziva „Francuz“. Pred kraj knjige Gavazzeni od njega traži da opiše tipičan profil turista koji su dolazili u ratnu zonu.

„Notari, advokati i visokopozicionirani ljekari, biznismeni, tate sinovi, prirodno bogati i dokoni; uglavnom ljudi stariji od pedeset godina s mnogo novca. Poznavali smo njihov identitet kako bismo bili sigurni da će nam sve biti plaćeno kako treba; u suprotnom bi imali problema“, navodi svjedok.

U gotovo nepodnošljivom krešendu okrutnosti, svjedočenje se zatim dotiče pitanja tarifa. „Francuz“ tvrdi da su postojali unaprijed definisani iznosi za različite mete. „Ako biste ubili dijete, to je koštalo 30 miliona lira, oko 15.500 eura u današnjoj vrijednosti. Žena je koštala 20 miliona, odrasli muškarac 10, a starac ili starica tri miliona lira.“ Prema njegovim riječima, tokom rata u Bosni, između 1992. i 1995. godine, u takvim safarijima učestvovalo je oko 230 Italijana.

Ova priča, međutim, nije potpuno nepoznata. Još 1995. godine na naslovnim stranicama dva najveća italijanska dnevnika, Corriere della Sera i La Stampa, pojavila su se gotovo identična upozorenja. Jedan naslov glasio je: „U Sarajevo se ide u lov na ljude“, dok je drugi govorio o „ratnim turistima koji pucaju na Sarajevo“. Oba lista objavila su tada prijavu podnesenu Stalnom tribunalu naroda, nezavisnom međunarodnom tijelu koje se bavi istraživanjem kršenja ljudskih prava.

U normalnim okolnostima, nakon takvih objava bilo bi logično očekivati da pravosudni organi pokrenu istragu. Međutim, nekoliko dana kasnije nad slučajem je zavladala tišina. Vijesti su nestale iz medija, a tema je pala u zaborav.

Mnogo godina kasnije, 2022. godine, slovenski reditelj Miran Zupanič snimio je dokumentarni film „Sarajevo Safari“, u kojem su prikupljena svjedočenja o zapadnim snajperistima koji su navodno dolazili pucati na bosanske civile iz zabave tokom ratova devedesetih. Film je donio niz potresnih izjava i pokušao rekonstruirati mehanizam tih putovanja. Ipak, uprkos snažnoj narativnoj i novinarskoj vrijednosti, ni ovaj put reakcija javnosti bila je ograničena. Film je imao poteškoća s distribucijom i nije stigao do široke publike u zapadnoj Evropi.

Upravo ta dugogodišnja tišina, kako navodi Gavazzeni, potaknula ga je da započne vlastitu istragu. Ona je, međutim, ubrzo izašla iz okvira novinarstva i izdavaštva i ušla u prostor koji joj prirodno pripada: pravosudni sistem.

Danas se istraga nalazi u preliminarnoj fazi, ali po prvi put nakon tri decenije počinju se pojavljivati konkretni tragovi. Milansko tužilaštvo trenutno vodi postupak protiv tri osobe: biznismena iz Lombardije, prevoznika iz regije Friuli Venezia Giulia i lovca iz centralne Italije. Svoj trojici na teret se stavlja krivično djelo kontinuiranog dobrovoljnog ubistva, otežano posebno niskim pobudama.

Na gotovo 270 stranica knjige Gavazzeni, kroz različita svjedočenja i fragmente istrage, pokušava rekonstruirati način na koji su operirale organizacije koje su bogate zapadne klijente vodile na brda iznad Sarajeva. Grad koji je tokom rata pretrpio najdužu opsadu u Evropi nakon Drugog svjetskog rata u tim je svjedočenjima predstavljen kao mjesto gdje su neki ljudi dolazili kako bi iskusili perverznu verziju ratnog uzbuđenja.

Prema pojedinim svjedočenjima, mete su često bile civili, a ponekad je, kako se navodi, postojala čak i preferencija prema ženama i djeci. Sarajevo, jedan od gradova mučenika dvadesetog stoljeća, u tim pričama pojavljuje se kao pozornica grotesknog oblika zabave.

Gavazzeni u knjizi transparentno opisuje i vlastiti istraživački put. Čitatelja vodi kroz provincijske barove, automehaničarske radionice i digitalne tragove na društvenim mrežama, prikupljajući fragmente priče koja se proteže kroz tri decenije. Imena i identiteti većine protagonista ostaju skriveni, jer se pravosudni postupak još uvijek nalazi u ranoj fazi.

Međutim, kako autor naglašava, čini se da fenomen nije bio ograničen samo na Italiju. Tokom posljednjih mjeseci javili su mu se i ljudi iz drugih evropskih zemalja. Jedan od njih, Španac predstavljen kao Toni C., ispričao mu je porodičnu priču koja dodatno širi okvir ove istrage.

„Moj otac je imao prijatelja milionera koji je jednom išao u lov na slonove u Afriku. Osoba koja je organizovala te safarije, Katalonac čiji identitet ne znamo, takođe je organizovala putovanja u Jugoslaviju u lov na ljudska bića i ponudio mu je da učestvuje“, rekao je. Takva svjedočenja sugeriraju da mreže koje su organizovale ove navodne ekspedicije možda nisu bile ograničene na jednu zemlju, već su djelovale kroz širi evropski prostor.

Tema koju obrađuje knjiga „I cecchini del weekend“ već je izazvala značajnu pažnju u italijanskim medijima. Tokom 2025. godine više uglednih listova i portala objavilo je istraživačke tekstove o navodnom fenomenu tzv. „vikend-snajperista“ koji su tokom opsade Sarajeva dolazili na položaje oko grada.

Dnevnik La Stampa, portal Wired Italia i list Il Fatto Quotidiano među prvima su objavili tekstove koji su ponovo otvorili ovo pitanje. U njima su iznesena svjedočenja i dokumenti koji su potaknuli milansko tužilaštvo da pokrene preliminarnu istragu. Televizijski kanali poput Sky TG24 također su izvještavali o slučaju u svojim informativnim emisijama.

Prema tim izvještajima, pojedini strani državljani, uključujući i osobe iz Italije, navodno su plaćali da bi sa srpskih položaja pucali na civile u opkoljenom Sarajevu. Upravo iz tog novinarskog istraživanja nastala je i Gavazzenijeva knjiga, koja pokušava sistematizirati prikupljena svjedočenja i dokumente i ponuditi širi uvid u jednu od najmračnijih epizoda rata u Bosni i Hercegovini.

U intervjuu za Wired Italia, Gavazzeni pokušava objasniti i psihologiju ljudi koji su, prema svjedočenjima, učestvovali u takvim „snajperskim vikendima“. On tvrdi da se nije radilo o klasičnim plaćenicima niti o ideološkim borcima.

Prema njegovom tumačenju, mnogi od tih ljudi dolazili su iz privilegiranih društvenih slojeva. Bili su strastveni lovci, kolekcionari oružja ili bogati avanturisti koje je privlačila ideja da učestvuju u pravom ratu bez ikakve odgovornosti.

Svjedoci su, kako navodi, opisivali atmosferu u kojoj su ti posjetioci pucanje na opkoljeni grad tretirali gotovo kao sport ili adrenalinom ispunjen izlet. Upravo ta groteskna normalizacija nasilja, ističe Gavazzeni, predstavlja možda i najpotresniji aspekt cijele priče.

Opsada Sarajeva, tragedija koja je obilježila historiju Evrope na kraju dvadesetog stoljeća, za neke je ljude, prema tim svjedočenjima, postala kulisa za morbidnu zabavu.