Nakon pada Madura, Venecuela se ponovo našla u središtu globalne borbe za energiju. Trumpova najava o „oslobađanju“ venecuelanske nafte otvara pitanje da li je riječ o obnovi razorene industrije ili o povratku stare logike sile i novog kolonijalizma nad naftnim kolosom u raspadu

U savremenoj geopolitici postoje trenuci u kojima se historija, nakon dugog zatišja, iznenada ubrza do tačke dezorijentacije. Venecuela nakon pada Nicolása Madura jedan je od takvih trenutaka. Nekoliko dana nakon što je bivši predsjednik izvučen iz Caracasa u preciznoj američkoj vojnoj operaciji, Donald Trump se oglasio porukom koja je zvučala manje kao diplomatsko saopštenje, a više kao čin preuzimanja.

„Sa zadovoljstvom objavljujem da će privremene vlasti Venecuele isporučiti između 30 i 50 miliona barela nafte vrhunskog kvaliteta Sjedinjenim Američkim Državama, bez ikakvih sankcija“, napisao je Trump na svojoj platformi Truth Social.

Ta izjava nije bila puka retorika. Ona je označila početak nove faze u dugoj i nasilnoj historiji venecuelanske nafte. U rekordnom roku, najmanje 11 brodova koje je unajmila američka korporacija Chevron zaplovilo je prema lukama José i Bajo Grande. Chevron, koji djeluje na osnovu posebne dozvole američkog Ministarstva finansija, praktično je postao jedini ovlašteni subjekt za eksploataciju i prodaju venecuelanske nafte. Time se kompanija pozicionirala kao najveći pobjednik nove geopolitičke konfiguracije.

Poruka je jasna: nafta Venecuele, zakopana ispod ruševina jedne razorene države, ponovo je postala predmet globalne borbe.

No, ova priča ima duboke historijske korijene. Godine 1976, tokom prvog mandata predsjednika Carlosa Andrésa Péreza, Venecuela je zakonski nacionalizirala kompletnu naftnu industriju. Bio je to snažan čin državnog suvereniteta, poruka da bogatstvo ispod tla pripada narodu, a ne stranim korporacijama koje su decenijama izvlačile profit.

Gotovo pola stoljeća kasnije, Trump dovodi u pitanje tu nacionalizaciju. On javno optužuje Venecuelu da je „otela“ imovinu američkim kompanijama i najavljuje da želi povrat tih prava. Blokada brodova koju je naredio nakon vojnog raspoređivanja u Karibima nije samo vojna mjera, ona je pokušaj da se historija prepiše, da se suverenitet zamijeni logikom sile i tržišta.

Zašto sada? Zašto ponovno interesovanje za industriju koja je decenijama sistematski uništavana? Odgovor leži u onome što analitičari nazivaju „savršena oluja“ globalnih faktora koji su energetsko tržište doveli do ruba nestabilnosti.

Izuzetno oštra zima u Evropi i Sjevernoj Americi izazvala je eksploziju potražnje za energijom, ispraznila strateške rezerve i paralizirala saobraćaj. Rat u Ukrajini i trajni sukobi na Bliskom istoku dodatno su smanjili globalnu ponudu nafte. Tome se pridružuje i nagli rast potrošnje energije uslovljen razvojem vještačke inteligencije, koji je doveo do neviđenog pritiska na elektroenergetske sisteme.

U tom kontekstu, 303,2 milijarde barela potvrđenih rezervi Venecuele, najveće na svijetu, prestale su biti statistički podatak i postale strateški resurs planetarnog značaja.

„Stabilnost svjetskog tržišta nafte danas se nalazi u Venecueli“, izjavio je nedavno Alejandro Terán, direktor Udruženja latinoameričkih naftnih preduzetnika iz Texasa. Prema njegovim riječima, Trumpova strategija daleko nadilazi puku energetsku potrebu. Riječ je o geopolitičkom projektu koji ima za cilj reafirmaciju američke kontrole nad globalnim tokovima nafte, doktrini čiji korijeni sežu do vremena Henryja Kissingera.

Da bi se razumjelo šta je zaista na kocki, potrebno je vratiti se više od jednog stoljeća unazad, u jutro 14. decembra 1922. godine, kada je u Cabimasu, na obali jezera Maracaibo, eksplodirao naftni bunar El Barroso II. Devet dana neprekidnog izbijanja nafte označilo je početak nove epohe. Venecuela, dotad siromašna agrarna zemlja, postala je naftna sila.

Nafta je preoblikovala ekonomiju, društvo i demografiju zemlje. Multinacionalne kompanije su se naselile oko jezera, a migranti iz cijelog svijeta dolazili u potrazi za poslom. Na vrhuncu proizvodnje, 1998. godine, državna kompanija PDVSA proizvodila je više od tri miliona barela dnevno.

Danas je to tek sjećanje. Proizvodnja je pala na nivoe koji djeluju nepovratno, a jezero Maracaibo, nekada simbol prosperiteta, pretvoreno je u deponiju industrijskog otpada. Voda je mutnozelena, prekrivena masnim slojem nafte. Obale su crne, ljepljive, a ribari gaze po toksičnom mulju. Na horizontu se uzdižu zahrđale, nijeme bušotine, spomenici jedne izgubljene epohe.

U tom prizoru propasti leži i ključno pitanje: da li se danas radi o obnovi Venecuele ili o novom obliku kolonijalizma, samo u modernijem, korporativnom obliku? Trumpova politika sugerira odgovor koji je za mnoge u Latinskoj Americi uznemirujuće poznat.

IZVOR: ABC