Izjava Ratka Mladića prilikom ulaska u Srebrenicu u julu 1995. godine nije bila tek izraz lične mržnje, već kulminacija višedecenijske i duboko ukorijenjene propagande u kojoj su Bošnjaci sistematski konstruisani kao „Turci“ i „poturice“. Kroz opsežnu analizu historijskih mitova, političkih programa i medijskih strategija, dr. Jasmin Medić u svom radu pod naslovom “To take revenge on the ‘Turks’ in this area”: The ‘Turks’ in Serbian Nationalist Propaganda” razotkriva kako je srpski nacionalistički diskurs transformirao osmansko naslijeđe u savremeni ideološki okvir za dehumanizaciju, legitimiranje masovnih zločina i genocid u Bosni i Hercegovini. Zbornik radova je objavio Univerzitet u Istanbulu a Medićev rad objavljujemo u cjelosti

Srpski nacionalizam tokom devedesetih godina 20. stoljeća može se posmatrati kao blisko povezan s teritorijalnim pretenzijama prema Bosni i Hercegovini i Hrvatskoj, često uobličenim kroz oživljavanje koncepta Velike Srbije na prostoru Balkana. Uporedo s tim teritorijalnim aspiracijama, ovaj nacionalistički projekat bila je praćen izraženom netrpeljivošću prema islamu i katolicizmu, a samim tim i prema stanovništvu povezanom s tim vjerskim tradicijama, prvenstveno prema Bošnjacima, Albancima i Hrvatima.

Nacionalistička propaganda počela se intenzivirati u periodu nakon smrti Josipa Broza Tita, a dodatni zamah dobila je dolaskom Slobodana Miloševića na vlast u Srbiji. U kontekstu konačnog raspada Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije, takva je propaganda pronašla uporište među dijelovima srpskog stanovništva u Hrvatskoj i Bosni i Hercegovini, dok su oni koji su se protivili toj političkoj agendi često bili društveno i politički marginalizovani. U tom je okviru propaganda funkcionisala kao ključni mehanizam kojim se legitimisala i širila nacionalistička mobilizacija.

Kako bi mobilizirali šire slojeve srpskog stanovništva u Bosni i Hercegovini u diskurzivno konstruiranu „borbu“ protiv bošnjačkog stanovništva, nacionalistički akteri naglašavali su navodnu opasnost od islama i demografskog rasta Muslimana. Ovaj narativ dodatno je učvršćivan procesima historijskog mitologiziranja, posebno prikazivanjem savremenih sukoba kao nastavka historijskih borbi protiv „Turaka“, čime se sugerisalo da su historijske nepravde ostale nenaplaćene i nakon stoljeća osmanske vladavine na Balkanu.

Nalazeći se na tragu tog konteksta, ovaj rad istražuje ulogu antiturskog diskursa unutar srpske nacionalističke propagande, s posebnim fokusom na načine na koje su Bošnjaci konstruisani kao „Turci“ kroz specifične reprezentacijske strategije. Analiza se zasniva na diskurzivno-analitičkom pristupu, usmjeravajući pažnju na procese kategorizacije i uokvirivanja kao ključne mehanizme putem kojih su proizvođeni i održavani antagonistički identiteti. Ispitujući kako su historijski narativi i simboličke etikete mobilisani i rekontekstualizovani početkom devedesetih godina, rad nastoji doprinijeti dubljem razumijevanju ideoloških dimenzija nasilja nad Bošnjacima. Pritom se ukazuje na to kako takav diskurs nije samo olakšavao stigmatizaciju i dehumanizaciju ciljane grupe, već je funkcionisao i kao oruđe za legitimizaciju masovnog nasilja unutar šireg političkog i historijskog narativa.

Dva teksta iz 19. stoljeća, koja su kasnije dobila izuzetno značenje unutar srpskih nacionalističkih tumačenja Muslimana na Balkanu, a posebno Bošnjaka, zauzimaju centralno mjesto u ideološkom uobličavanju srpskog nacionalizma. Istovremeno, ti su tekstovi poslužili kao ideološki i politički temelj za nacionalističko djelovanje usmjereno prema Bošnjacima i Bosni i Hercegovini. Oba dokumenta nastala su sredinom 19. stoljeća.

Prvi od njih je Načertanije, tajni politički memorandum koji je 1844. godine sastavio Ilija Garašanin. Ovaj dokument izložio je nacionalni program za „oslobođenje i ujedinjenje“ srpskog naroda te je izvršio znatne utjecaj na oblikovanje državne politike Srbije tokom druge polovine 19. stoljeća. Garašanin, koji je obavljao dužnost ministra unutrašnjih poslova, a kasnije i predsjednika vlade Kneževine Srbije, zamislio je Načertanije, zvanično naslovljeno kao Program spoljašne i nacionalne politike Srbije na koncu 1844. godine, kao strateški okvir za teritorijalnu ekspanziju. Iako je u početku bio tajan te javno objavljen tek 1906. godine, ovaj se dokument učestalo tumači kao temeljni programski tekst koji stoji u osnovi kasnijih velikosrpskih težnji.

Program je predviđao širenje Srbije na Bosnu i Hercegovinu, Crnu Goru i Makedoniju, kao i izlazak na Jadransko more preko sjeverne Albanije. Ova je ekspanzija uokvirena širim geopolitičkim kontekstom postepenog slabljenja Osmanskog carstva. Kao dio tog procesa, Garašanin je predložio razvijanje propagandne strategije usmjerene na promovisanje srpske nacionalne svijesti među pravoslavnim stanovništvom u susjednim regijama. Ova strategija posebno je ciljala populacije „koje govore istim jezikom“ na teritorijama koje su obuhvatale Srbiju, Bosnu, Hercegovinu, Crnu Goru i sjevernu Albaniju. U kasnijim nacionalističkim tumačenjima, takve ideje nisu shvatane puko kao program ujedinjenja, već i kao legitimacijski okvir za teritorijalne pretenzije koje su se prostirale daleko izvan same Srbije.

Drugo djelo od presudnog značaja jeste Gorski vijenac Petra Petrovića Njegoša, objavljen 1847. godine. U ovom književnom tekstu Njegoš donosi pjesnički prikaz nasilja nad muslimanskim stanovništvom u staroj Crnoj Gori, poznat kao „istraga poturica“. Prema historijskoj tradiciji, ovaj se događaj odigrao 1711. godine uoči pravoslavnog Božića i obuhvatao je napade na muslimansko stanovništvo te regije. Narativ o ovom događaju znatno je utjecao na kasnije uobličavanje i konsolidaciju srpske nacionalne ideologije.

Unutar ovog djela na Muslimane se referiše kao na „poturice“ ili „Turke“, što odražava ideološku perspektivu u kojoj prelazak na islam nije tumačen tek kao vjerska preobrazba, već kao navodna promjena etničkog ili čak „rasnog“ identiteta. U tom okviru, prelazak na islam podrazumijevao je priklanjanje osmanskoj odnosno turskoj političkoj i kulturnoj sferi. Takva terminologija ilustruje širi ideološki diskurs u kojem je vjerska pripadnost izjednačavana s etničkim identitetom, prikazujući Muslimane kao otuđene od svog pretpostavljenog izvornog porijekla.

Posljedice ovih ideoloških konstrukcija, u kombinaciji s postepenim povlačenjem Osmanskog carstva s evropskih teritorija, bile su praćene paralelnim eskaliranjem masovnog nasilja nad muslimanskim stanovništvom Balkana. Razmjere stradanja koje su Muslimani pretrpjeli tokom ovog perioda dosegle su dimenzije bez presedana u evropskom kontekstu. Prema Safetu Bandžoviću, približno 300.000 Muslimana na Balkanu ubijeno je između 1870. i 1890. godine, u vrijeme kada su Muslimani činili otprilike polovinu ukupnog stanovništva te regije.

Slično tome, Justin McCarthy tvrdi da su Muslimani početkom 20. stoljeća i dalje činili značajnu,  a u nekim oblastima i većinsku komponentu balkanskog stanovništva. Međutim, obrasci nasilja i progona su nastavljeni. McCarthy procjenjuje da je između 1912. i 1926. godine stradalo oko 27 posto muslimanskog stanovništva Balkana, što predstavlja demografsku katastrofu.

Stvaranje Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, kasnije preimenovane u Kraljevinu Jugoslaviju, označilo je period dubokih političkih i društvenih izazova za Bošnjake. Njegov položaj unutar novoosnovane države bio je izuzetno nepovoljan. Država je stvorena bez pristanka bošnjačkih političkih predstavnika, a njeno ustavno uređenje efektivno je narušilo historijski i teritorijalni integritet Bosne i Hercegovine. Do tridesetih godina 20. stoljeća pojedini srpski i hrvatski politički ideolozi predviđali su podjelu Bosne i Hercegovine između Srbije i Hrvatske.

Srpski ekspanzionistički projekat dodatno je osnažen uoči i tokom Drugog svjetskog rata. Ideje iznesene u Načertaniju proširene su kroz dokumente kao što su Homogena Srbija Stevana Moljevića iz 1941. godine i Instrukcije Draže Mihailovića četničkim komandantima. Ovi su tekstovi predviđali stvaranje Velike Srbije na teritorijama bivše Jugoslavije, naseljene isključivo srpskim stanovništvom. Taj se cilj nastojao ostvariti nasilnim uklanjanjem i istrebljenjem nesrpskog stanovništva.

Stevan Moljević, istaknuti član četničkog rukovodstva, sastavio je Homogenu Srbiju u junu 1941. godine, odražavajući ideološku usmjerenost Ravnogorskog pokreta. Dokument je predlagao uspostavljanje Velike Srbije u okviru šireg jugoslavenskog okvira, unutar koje za nesrpsko stanovništvo ne bi bilo mjesta na predviđenim teritorijama.

Procjenjuje se da je tokom Drugog svjetskog rata, kao rezultat zločina koje su počinili četnički pokret i druge fašističke formacije koje su djelovale na teritoriji Jugoslavije, ubijeno oko 103.000 Bošnjaka, što je činilo oko 8,1 posto njihovog tadašnjeg ukupnog stanovništva.

Neposredno nakon smrti predsjednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije Josipa Broza Tita 1980. godine, jugoslavenska država ušla je u period obilježen sve većom političkom nestabilnošću i oživljavanjem nacionalizma, u početku u njegovoj srpskoj varijanti.

Tokom prve polovine osamdesetih godina srpski nacionalisti u Srbiji uglavnom su djelovali s političke margine. Međutim, dolaskom Slobodana Miloševića na vlast 1987. godine, oni bivaju sve više integrirani u državne strukture. Od tog trenutka nacionalistički akteri odigrali su presudnu ulogu u oblikovanju političkih procesa koji su doveli do raspada Jugoslavije, direktno doprinoseći njenom slomu promovisanjem nacionalističke agende.

Ova preobrazba bila je blisko povezana s prirodom Miloševićeve vlasti, koja se može opisati kao politička sinteza kasnog socijalističkog autoritarizma i srpskog nacionalizma. Unutar tog okvira srpski nacionalistički akteri počeli su osporavati uspostavljene „avnojevske granice“ jugoslavenskih republika i dovoditi u pitanje demografski sastav regija u kojima su Muslimani činili relativnu ili apsolutnu većinu, posebno u Bosni i Hercegovini i na Kosovu. Istovremeno, sve veći naglasak stavljan je na potrebu „namirivanja historijskih računa“ za navodne nepravde počinjene nad srpskim narodom u prošlosti.

Ova šira kampanja obuhvatala je širok krug aktera, uključujući pisce, orijentaliste, demografe, novinare, sveštenstvo Srpske pravoslavne crkve (SPC) i predstavnike Srpske akademije nauka i umetnosti (SANU). Intelektualci okupljeni oko SANU često su se oslanjali na ranije ideološke okvire koji su već ranije doprinijeli uobličavanju neprijateljskih predstava o „Turcima“.

Centralna osobina nacionalističke propagande u ovom periodu bila je istovremena demonizacija protivnika i viktimizacija sopstvene zajednice. Ova dvostruka strategija funkcionisala je kao moćan mehanizam političke mobilizacije podsticanjem straha, nesigurnosti i osjećaja kolektivne ugroženosti. Proizvodnja doživljaja opasnosti, što je široko prepoznato u političkoj teoriji, povećava spremnost pojedinaca na uključivanje u političku ili društvenu akciju u odbrani navodno ugrožene grupe.

Unutar takvog okvira Hrvati, Bošnjaci i Albanci često su prikazivani u izrazito negativnim terminima i povezivani s historijskim neprijateljima srpskog naroda, kao što su „ustaše“, „Turci“ i „balije“. To je rezultiralo generalizacijom i izjednačavanjem čitavih etničkih grupa s duboko ukorijenjenim historijskim stereotipima. Poseban naglasak stavljan je na podsjećanje na zločine počinjene nad Srbima tokom Drugog svjetskog rata, dok su Srbi, posebno žene i djeca, predstavljani kao primarne žrtve mogućih budućih zločina. Takve narative često su pratili pozivi na mobilizaciju, samoodbranu i naoružavanje, kao i upozorenja da bi se nasilje nad Srbima moglo ponoviti ukoliko se ne preduzmu preventivne mjere.

Ovaj diskurzivni obrazac odražava prenošenje negativnih značenja koja su se historijski, u srpskom kolektivnom pamćenju, vezivala za figuru osmanskog osvajača. On se može tumačiti i kao oblik alegorijskog premještanja, pri čemu se historijski simboli rekontekstualizuju unutar savremenih političkih narativa. U tom smislu, alegorija se odnosi na simboličku upotrebu jezika radi prenošenja širih ideoloških značenja.

Unutar takvog okvira prećutno se dokazivalo da se različiti oblici netrpeljivosti prema Muslimanima mogu opravdati pozivanjem na njihov historijski prelazak na islam, koji je u nacionalističkim narativima izjednačavan s „turčenjem“. Prema tim tumačenjima, prihvatanje islama nije predstavljeno tek kao vjerska preobrazba, već kao promjena etničkog ili čak „rasnog“ identiteta. Posljedično, Bošnjaci su opisivani kao „izdajnici pradedovske vere“ i „hristoubice“, što je doprinosilo procesima dehumanizacije.

Ove narativne konstrukcije pružile su ideološku osnovu za opravdanje nasilja, uključujući koncepte uništenja, istrebljenja, „etničkog čišćenja“ i genocida. Djela Petra Petrovića Njegoša često su prizivana kao ključna ideološka referenca, posebno u reinterpretaciji borbe protiv „Turaka“. Unutar tih tumačenja domorodački Muslimani prikazivani su kao otjelovljenje apsolutnog zla, ponekad opisivani i kao „đavolji nakot“, dok je samom Njegošu pripisivan snažan osjećaj za pravdu, koji je tumačen kao osobina pravoslavnog vladara. Nasilje nad „Turcima“ tako je uokvireno kao legitimna borba protiv zla i nepravde, uzdignuta na nivo moralne, vjerske, pa čak i „božanske“ obaveze.

Proces nacionalne homogenizacije Srba, kako u Srbiji tako i izvan njenih granica, označio je početak nove faze političke mobilizacije. To je bilo posebno vidljivo tokom obilježavanja 600. godišnjice Kosovske bitke na Gazimestanu, gdje je Slobodan Milošević održao govor u kojem nije isključio mogućnost budućih oružanih sukoba. U tom obraćanju naglasio je historijske narative o srpskom stradanju i borbi, doprinoseći normalizaciji sukoba kao mogućeg političkog ishoda.

Kosovska bitka zauzima centralno mjesto u srpskom kolektivnom pamćenju i često se tumači kao prelomni historijski događaj koji je označio gubitak državnosti i početak osmanske dominacije. Unutar nacionalističkog diskursa ovaj je događaj reinterpretiran kao temeljni mit o stradanju i otporu. „Turčin“, kao Musliman, postavljen je kao primarni historijski protivnik, a taj je simbolički identitet naknadno prenesen u savremeni kontekst, gdje je „neprijatelj“ povezan s muslimanskim stanovništvom, prvenstveno s Bošnjacima.

Vremenom je nagomilavanje negativnih predstava o „Turcima“ doprinijelo tome da Bošnjaci postanu primarna meta netrpeljivosti. Unutar tog okvira oni su prikazivani kao narod koji se „poturčio“ i smatrani su odgovornima za navodno historijsko zaostajanje i stradanje srpskog stanovništva.

Uprkos sve izraženijoj nacionalističkoj orijentaciji vladajućih struktura, početak devedesetih godina u Srbiji obilježilo je i prisustvo opozicionih političkih stranaka koje su zastupale slične nacionalističke stavove, uključujući i ideju „Velike Srbije“. O ključnim političkim pitanjima njihovi se stavovi nisu znatno razlikovali od stavova vladajuće stranke predvođene Slobodnim Miloševićem.

Takva se retorika širila i izvan vladajuće elite. Među istaknutim opozicionim ličnostima bio je i Vuk Drašković, lider Srpskog pokreta obnove, koji je na političkom skupu u Novom Pazaru 1990. godine iznio otvorene prijetnje onima koji ističu nesrpske simbole. Ova vrsta diskursa činila je dio šireg obrasca nacionalističke mobilizacije te je u određenim kontekstima uživala podršku i dijelova Srpske pravoslavne crkve.

Važan element ove propagande bila je upotreba historijske simbolike povezane s osmanskom vladavinom. Narativi o „turskom zulumu“ učestalo su mobilizirani kako bi se Bošnjaci prikazali kao civilizacijska prijetnja, često opisivani kao „obojnica“ ili „mostobran“ navodne turske ekspanzije u regiji. Na taj su način Bošnjaci konstruisani kao potencijalna opasnost za obnovu srpskog utjecaja, čime su se dodatno legitimisali diskursi nepovjerenja i netrpeljivosti.

Unutar ovog ideološkog okvira posebna je važnost pridavana pojedinim akademskim i publicističkim istupima. Autori poput Darka Tanaskovića i Miroljuba Jevtića često su prikazivali islam kao nazadan, inferioran i sam po sebi nasilan. Njihova tumačenja naglašavala su navodnu „izdaju“ bosanskih Muslimana, koji su opisivani kao ljudi koji su prelazkom na islam napustili svoj izvorni identitet. Tokom eskalacije antiislamskog diskursa 1991–1992. godine, Tanasković je obraćanje bosanskih Muslimana Turskoj tumačio kao simbolički „povratak“ njihovom statusu preobraćenika, tvrdeći da se u srpskoj historijskoj percepciji preobraćenik smatrao opasnijim čak i od samog „Turčina“.

U martu 1991. godine održani su pregovori između Slobodana Miloševića i Franje Tuđmana, tokom kojih se razgovaralo o podjeli Bosne i Hercegovine na srpsku i hrvatsku sferu utjecaja. Svjedočenja pred Međunarodnim krivičnim sudom za bivšu Jugoslaviju kasnije su potvrdila postojanje takvih razgovora. Jedna od spornih regija bila je i Bosanska Krajina, gdje su Bošnjaci činili većinu stanovništva. Prema tim navodima, Milošević se koristi terminologijom koja je Bošnjake identifikovala kao „Turke“, navodno opisujući dijelove te regije kao „tursku Hrvatsku“.

Oslanjajući se na historijske i diskurzivne obrasce izložene u prethodnim poglavljima, početak devedesetih godina svjedočio je direktnoj institucionalizaciji antiturskih i antimuslimanskih narativa unutar političke sfere Bosne i Hercegovine. Nakon uvođenja višestranačkog sistema 1990. godine, takva je propaganda sve više prodirala u najviše nivoe političkog diskursa vodećih srpskih aktera. Poseban naglasak stavljan je na demografsko prisustvo Bošnjaka, koji su od popisa stanovništva 1971. godine činili relativnu većinu u republici, kao i na islam i takozvano „tursko naslijeđe“ na jugoslavenskom prostoru.

Demografski rast nametnuo se kao jedna od centralnih tema srpskog nacionalističkog diskursa. Srpska demokratska stranka naručila je od Ekonomskog instituta u Banja Luci izradu projekcija budućeg etničkog sastava Bosne i Hercegovine za period od trideset godina, pod pretpostavkom odsustva političke nestabilnosti. Prema tim projekcijama, Bošnjaci bi do 2021. godine ostvarili apsolutnu većinu, čineći oko 63,4 posto stanovništva, dok se za srpsko i hrvatsko stanovništvo predviđao pad na 19,2, odnosno 11,6 posto.

Unutar tog okvira Bošnjaci su prikazivani kao neko ko nastoji preoblikovati Bosnu i Hercegovinu u isključivo bošnjačku nacionalnu državu putem demografske ekspanzije, što bi navodno bilo praćeno uvođenjem šerijatskog prava. Međutim, nijedan bošnjački politički akter, ni tada niti kasnije, nije zagovarao takav program. Nasuprot tome, političke stranke s dominantno bošnjačkom zastupljenošću dosljedno su podržavale očuvanje Bosne i Hercegovine u njenim historijskim granicama, uz uvažavanje principa ravnopravnosti svih njenih naroda i građana.

Ipak, takve su demografske projekcije poslužile kao pogodno sredstvo za stvaranje vještačkih etničkih podjela, što je u konačnici doprinijelo jednostranom proglašenju Srpske Republike Bosne i Hercegovine, kasnije Republičke Srpske.

Period između 1990. godine i izbijanja agresije na Republiku Bosnu i Hercegovinu 1992. godine bio je obilježen neprekidnim provokacijama na etničkoj i vjerskoj osnovi, što je dodatno destabiliziralo političke prilike. Ovaj se diskurs proširio izvan institucionalne politike u svakodnevni javni prostor. Članovi Srpske demokratske stranke često su ispisivali prijeteće i uvredljive poruke po ulicama, saobraćajnim znakovima te javnoj i privatnoj imovini, uključujući parole poput „Muslimani, balije, Turci, selite se ili ćemo vas klati“ i „Bosne više nema“.

Na nivou političkog rukovodstva Radovan Karadžić provodio je politiku „etničkog čišćenja“, oslanjajući se na ideološke obrasce i simboličke reference koje su povezivane s ranijim narativima, uključujući i one prisutne u Njegoševom Gorskom vijencu. Istovremeno, Karadžić je artikulisao strah od „Turaka“, povezujući ih s demografskim rastom muslimanskog stanovništva. U razgovoru s Dobricom Ćosićem u februaru 1992. godine upozoravao je na navodni plan o naseljavanju Turaka u Bosnu.

Takve narative dodatno su razrađivali autori poput Miroljuba Jevtića, koji je muslimansko stanovništvo prikazivao kao „mostobran“ za pretpostavljenu islamizaciju Srbije. Unutar tog okvira demografski rast, vjerski identitet i geopolitički narativi objedinjeni su u zaokružen diskurs prijetnje. Te su tvrdnje uključivale scenarije koji obuhvataju postepeno naseljavanje muslimanskog stanovništva, povećan natalitet i konačno potiskivanje nemuslimanskog stanovništva, što je uokvireno kao gotovo „neizbježan“ historijski proces.

Uprkos povremenim pokušajima da se izbjegne terminologija koja je negirala bošnjački nacionalni identitet, takav je jezik ostao prevlađujući u političkom diskursu. Tokom sjednice Skupštine srpskog naroda u Bosni i Hercegovini 28. marta 1992. godine, Radislav Vukić je izjavio da će „sada ‘Turci’ drhtati od straha“, što ilustruje opstanak takvog simboličkog označavanja.

Kako je sukob eskalirao, srpski nacionalistički akteri, u spregi s dijelovima sveštenstva Srpske pravoslavne crkve, sve su više uokvirivali teritorijalnu ekspanziju i nasilje nad Bošnjacima unutar šireg narativa o historijskoj i civilizacijskoj borbi protiv „Turaka“. U tom diskursu rat u Bosni predstavljen je kao nastavak navodnog „vječnog sukoba“ između hrišćanstva i islama, pri čemu je srednjovjekovni period simbolički preslikavan na savremenu stvarnost.

Ovaj je proces obuhvatao sistematsku historizaciju savremenih događaja, njihovo uklapanje u narativ o stoljetnoj borbi protiv osmanske dominacije, uprkos činjenici da su političke veze s Osmanskim carstvom prekinute nakon Prvog svjetskog rata. Takva je retorika služila prvenstveno u propagandne svrhe, omogućavajući legitimizaciju agresije, mobilizaciju stanovništva i dehumanizaciju Bošnjaka kroz njihovu simboličku identifikaciju s historijskim neprijateljem.

Simboličko povezivanje Vojske Republike Srpske s kosovskom tradicijom bilo je posebno vidljivo u građenju likâ Ratka Mladića kao „savremenog kneza Lazara“, figure koja predvodi obnovljenu borbu protiv „Turaka“. Kako je Karadžić tvrdio, „od 1389. godine život je ugrožen od istog neprijateljaTurčina“, čime je savremeni sukob direktno ugrađen u historijski i mitološki okvir kosovskog narativa.

Analiza srpske nacionalističke propagande pokazuje da je netrpeljivost prema takozvanim „Turcima“ činila centralnu ideološku komponentu političke i vojne mobilizacije koja je pratila raspad SFRJ i agresiju na Bosnu i Hercegovinu. Unutar ovog diskursa termin „Turci“ nije primarno označavao historijsko stanovništvo Osmanskog carstva; on je, naprotiv, funkcionisao kao simbolička i pogrdna etiketa za Bošnjake, čiji je islamski identitet namjerno izjednačavan s historijskim pamćenjem na osmansku vladavinu. Kroz ovu retoričku strategiju Bošnjaci nisu konstruisani kao savremeni evropski narod, već kao pretpostavljeni nasljednici stoljetnog neprijatelja, čime je moderni politički sukob preobražen u mitologizirani nastavak historijske borbe između hrišćanstva i islama.

Ovaj narativ dodatno je učvršćen oživljavanjem i reinterpretacijom historijskih mitova, književnih tradicija i političkih programa koji su Muslimane prikazivali kao „poturice“,preobraćenike koji su navodno izdali svoj izvorni identitet i priklonili se osmanskim osvajačima. Takve predstave doprinijele su učvršćivanju duboko ukorijenjene percepcije o Bošnjacima kao neprijateljskom i tuđinskom elementu na Balkanu. Na taj je način dugotrajna netrpeljivost prema historijskoj figuri „Turčina“, izgrađivana kroz nacionalističku historiografiju, politički diskurs i kulturne narative, krajem 20. stoljeća reartikulisana i usmjerena prema Bošnjacima.

Tokom završne faze raspada Jugoslavije ovaj je diskurs bivao sve radikalizovaniji te otvoreno izražavan kroz političke govore, akademske radove, medijske narative i javnu propagandu. Bošnjaci su prikazivani kao egzistencijalna prijetnja kroz pozivanje na njihovo demografsko prisustvo, vjerski identitet i kulturno naslijeđe islama u regiji. Prikazivanjem Bošnjaka kao nastavka historijskog „turskog“ neprijatelja, nacionalistička propaganda služila je za legitimizaciju teritorijalne ekspanzije, mobilizaciju stanovništva i opravdavanje nasilja nad onima koji su konstruisani kao „drugi“.

Unutar ovog ideološkog okvira netrpeljivost prema takozvanim „Turcima“ razvila se iz retoričkog sredstva u mehanizam sistematske dehumanizacije. Bošnjaci nisu predstavljani puko kao politički protivnici, već kao historijski neprijatelji čije je postojanje simbolizovalo navodno stoljetno stradanje srpskog naroda. Takvi su narativi doprinijeli stvaranju društvenog i političkog okruženja u kojem se nasilje moglo uokviriti kao osveta, oslobođenje ili historijska pravda. U tom kontekstu, izjave koje prizivaju potrebu da se „osveti Turcima“, uključujući i one koje se pripisuju Ratku Mladiću, moraju se tumačiti unutar šireg ideološkog okvira koji je takve izraze normalizovao i legitimisao.

Na koncu, učestalo prikazivanje Bošnjaka kao „Turaka“ ilustrira kako je nacionalistička propaganda preoblikovala historijski konstruisanu netrpeljivost u savremeno političko nasilje. Oživljavanjem i instrumentalizacijom antiturskih osjećanja, srpska nacionalistička ideologija pružila je i emotivno i simboličko opravdanje za agresiju, etničko čišćenje i genocid, što je kulminiralo zločinima poput genocida u Srebrenici u julu 1995. godine. Ovaj slučaj s posebnom jasnoćom pokazuje kako se duboko ukorijenjeni historijski narativi i mitovi o kolektivnoj žrtvi mogu mobilisati radi legitimizacije ekstremnog nasilja nad stanovništvom koje je simbolički konstruisano kao otjelovljenje dugotrajnog neprijatelja.