Izgrađena krajem tridesetih godina Vila Šamanek u ulici Tekija nije bila samo porodični dom arhitekte koji je oblikovao poslijeratno Sarajevo, već i graditeljski unikat, prva kuća u gradu sa unutrašnjim bazenom i podzemnom garažom. Iza njene moderne fasade odvijala se fascinantna porodična hronika koja spaja projektiranje Nove željezničke stanice, decenije katedre na germanistici i Arhitekturi i tajnovitu vidovdansku noć 1914. godine u kojoj je svekar Šamanekove kćerke balzamirao tijela Franca Ferdinanda i Sofije Chotek

Na padini iznad lijeve obale Miljacke, tamo gdje se sarajevsko naselje Soukbunar spušta prema centralnoj gradskoj jezgri, u ulici Tekija pod brojem 10 stoji objekat koji na prvi pogled odudara od klasične vizure sarajevskih mahala. Izgrađena krajem tridesetih godina prošlog stoljeća, Vila Šamanek nije bila samo porodični dom već pionirski urbanistički i graditeljski eksperiment. Bila je to, prema dostupnim hronikama i sjećanjima savremenika, prva kuća u Sarajevu projektirana sa unutrašnjim bazenom i ukopanom podzemnom garažom, rješenjima koja su u to vrijeme bila nezamisliv luksuz i smion iskorak u pravcu zapadnoevropske funkcionalističke moderne.

Njen tvorac i vlasnik, arhitekt Emanuel Šamanek, pripadao je onoj dragocjenoj generaciji stručnjaka češkog porijekla koji su u Bosnu i Hercegovinu donijeli duh praške i bečke škole, ali su ovdje ostali, vežući vlastiti život i sudbinu za grad pod Trebevićem. Međutim, iza fasade ove moderne vile i iza projektantskih tabli na kojima je nastajalo moderno Sarajevo, odvija se kompleksna porodična hronika koja spaja graditeljski polet međuratnog perioda, tragiku sarajevskog atentata 1914. godine i kasniji akademski život sarajevskog Univerziteta.

Biografska putanja Emanuela Šamaneka (1900–1983) na upečatljiv način odslikava proimanje austrougarskog naslijeđa i moderne bosanskohercegovačke historije. Rođen u Ljubuškom, gdje je njegov otac službovao kao austrougarski činovnik, Šamanek se nakon odrastanja u Sarajevu upućuje na studije u Zagreb, gdje 1928. godine diplomira na Arhitektonskom odjelu Tehničkog fakulteta u klasi velikana Viktora Kovačića i Huga Ehrlicha.

Po povratku u Sarajevo unosi moderne funkcionalističke principe u projektovanje stambenih i javnih objekata, od kojih se upravo Vila Šamanek na Soukbunaru iz 1938. izdvaja kao njegov najintimniji autorski kredo. Tokom posleratne obnove i izgradnje obavljao je ključne stručne i društvene funkcije: bio je jedan od osnivača i prvi predsjednik Društva arhitekata BiH (1950–1952), načelnik Urbanističkog plana Narodnog odbora Gradskog sreza Sarajevo, te dugogodišnji vanredni profesor na Arhitektonsko-urbanističkom fakultetu (1950–1968).

Emanuel Šamanek nije gradio za prolaznost. Njegova privatna kuća u ulici Tekija nastala je u periodu kada se predratno Sarajevo teškom mukom oslobađalo historicističkih dekora i secesijskih ornamenata, okrećući se čistoj geometriji, funkcionalizmu i estetici ravnih linija. Postavljanjem objekta na padinskom terenu, Šamanek je primijenio postavke bauhausovske škole: maksimalno otvaranje unutrašnjeg prostora prema osunčanju i panoramskom pogledu na gradsku kotlinu, uz usjeke u terenu koji su omogućili smještanje garažnog prostora ispod stambenih etaža.

Eksperiment na Soukbunaru bio je tek uvertira za ono što će Šamanek ostvariti u poslijeratnoj obnovi grada. Kao dugogodišnji načelnik Urbanističkog plana Narodnog odbora Gradskog sreza Sarajevo tokom pedesetih godina, bio je jedna od ključnih figura koje su trasirale širenje Sarajeva prema zapadu.

Zajedno sa kolegama Jahielom Fincijem i Muhamedovom Kadićem, Šamanek je autorski potpisao zgradu Nove željezničke stanice u Sarajevu (1947–1953), monumentalni objekat čija lučna krovna konstrukcija i prostrani ulazni hol i danas predstavljaju vrhunac jugoslovenske posleratne arhitekture. Kasnije će sa Jovanom Korkom projektovati i zgradu Arhitektonsko-urbanističkog i Građevinskog fakulteta u Kovačićima, trajno usmjeravajući prostorni i obrazovni razvoj grada.

Ipak, priča o Emanuelu Šamaneku ostaje nedovršena ako se posmatra isključivo kroz kvadrate betona, stakla i čelika. Njegov privatni život bio je čvrsto isprepleten sa intelektualnim vrhom tadašnjeg Sarajeva.

Šamanekova kćerka, dr. Hedviga Šamanek (u akademskim krugovima i među generacijama studenata poznata i kao Heda Šamanek-Bratanić), izabrala je put lingvistike. Bila je dugogodišnja profesorica njemačkog jezika i književnosti na Odsjeku za germanistiku Filozofskog fakulteta u Sarajevu. Kroz njeno predavačko djelovanje u decenijama nakon Drugog svjetskog rata prošle su generacije bh. germanista, a njen rad ostavio je neizbrisav trag u poslijeratnom izučavanju srednjoevropske književnosti i jezika na sarajevskom Univerzitetu.

Ipak, najdramatičniji rukavac ove porodične historije vodi prema porodici njenog supruga i svekra. Hedviga Šamanek udala se u uglednu ljekarsku porodicu Bratanić. Njen suprug, dr. Miljenko Bratanić, bio je ugledni sarajevski ljekar, ali je figura njegovog oca, Hedviginog svekra, dr. Mike (Mihovila) Bratanića, ostala zapisana u diskretnim, ali ključnim fusnotama sarajevske historije.

Ime dr. Mike Bratanića, predratnog sarajevskog ljekara i primarijusa, vezuje se za sparni nedjeljni dan, 28. juni 1914. godine. Nakon što su u atentatu kod Latinske ćuprije ubijeni austrougarski prestolonasljednik Franc Ferdinand i njegova supruga Sofija Chotek, njihova tijela prenesena su u rezidenciju Konak na Bistriku.

U noći nakon atentata, u prostorijama Konaka formiran je hitan sanitetski tim sa zadatkom da izvrši obdukciju i privremeno balzamovanje posmrtnih ostataka kako bi tijela izdržala dug put vozom i brodom do Beča i dvorca Artstetten. Zvanične vojne izvještaje vodili su visoki austrougarski štabni ljekari, dr. Richard Pollak i dr. Carl Wolfgang, uz asistenciju dr. Konrada Bayera. Međutim, prema arhivskim zapisima i usmenoj predaji koja se decenijama prenosila u ljekarskim krugovima starog Sarajeva, u taj osjetljivi i mučni zahvat nad tijelima nadvojvode i vojvotkinje bio je uključen i dr. Miko Bratanić.

Kao jedan od najvještijih lokalnih hirurga i sanitetskih stručnjaka tog doba, Bratanić je pozvan u Konak da pomogne vojnim ljekarima u improviziranoj sali formiranoj na bilijarskom stolu rezidencije. Bio je to tihi rad pod svjetlošću petrolejskih lampi i svijeća, dok je u gradu prolašavan prijeki sud, a Evropa nezadrživo klizila prema Prvom svjetskom ratu.

Sudbine članova ove porodice tako se prepliću u neobičnu i jedinstvenu sarajevsku hroniku. Od sparne vidovdanske noći u Konaku i izvanrednog zahvata dr. Mike Bratanića, preko smjelih arhitektonskih vizija Emanuela Šamaneka koji je u gradu ostavio prvu kuću sa bazenom i garažom te monumentalnu zgradu Nove željezničke stanice, pa sve do tihih predavaonica Filozofskog fakulteta gdje je prof. dr. Hedviga Šamanek-Bratanić decenijama učila sarajevske studente njemačkom jeziku, njihova priča ostaje svedočanstvo o graditeljima i intelektualcima koji nisu samo svjedočili historiji Sarajeva, već su je aktivno i stvarali.