Sukob u Iranu i preusmjeravanje pomorskog saobraćaja oko Roga Afrike oživjeli su opasnost od somalskih pirata, koji ponovo otimaju trgovačke brodove i tankere u Indijskom okeanu. Koristeći preopterećenost međunarodnih pomorskih snaga i novu taktičku podršku jemenskih Hutija, piratske mreže iskoristile su geopolitičku krizu na Bliskom istoku da obnove aktivnosti koje su godinama smatrane potisnutim

Prije samo dvije sedmice, naftni tanker koji je plovio Adenskim zalivom u blizini obala Jemena oteli su somalski pirati. Bio je to drugi takav udar u svega nekoliko mjeseci, nakon što je u maju otet brod Eureka nedaleko od luke Qandala u poluautonomnoj regiji Puntland. Ovim slučajevima pridodaju se još dva presretanja zabilježena u aprilu u Indijskom okeanu, kao i niz neuspjelih pokušaja napada na koje upozoravaju međunarodne organizacije za pomorsku bezbjednost.

Učestali incidenti označavaju kraj perioda relativne stabilnosti koji je trajao skoro dvije decenije zahvaljujući prisustvu međunarodnih vojno-pomorskih misija. Povratak piraterije ne može se posmatrati odvojeno od nove geopolitičke realnosti stvorene ratom u Iranu. Američko-izraelska vojna operacija pokrenula je domino efekat koji je promijenio globalne trgovačke rute i direktno pogodovao povratku pirata u vode Roga Afrike.

Zbog blokade prolaza Hormuz i kontinuiranih napada jemenskih Hutija na saudijske brodove u prolazu Bab al-Mandeb, brodarske kompanije bile su prinuđene da potraže alternativne pravce kako bi osigurale pristup Indijskom okeanu i Sredozemnom moru. Veliki broj trgovačkih brodova sada je primoran da obilazi čitav jug Afrike. To znatno produžava i poskupljuje transport, što vodi do opšteg rasta cijena osnovnih životnih namirnica i sirove nafte.

Ovo preusmjeravanje saobraćaja ponudilo je piratskim grupama ogroman broj potencijalnih meta na prostoru koji su godinama zaobilazile. Početkom 2000-ih godina, piraterija je doživjela vrhunac u gradu Eyl u Puntlandu, koji je tada nazivarn kapitolom pirata. Sa tog područja male naoružane grupe napadale su kontejnerske brodove i tankere, primoravši Svjetsku banku da procijeni da su pirati između 2005. i 2012. godine na ime otkupnina prisvojili između 339 i 413 miliona dolara.

Kao odgovor na tadašnju krizu, Evropska unija je na inicijativu Španije i Francuske pokrenula svoju prvu aeronavtičku operaciju pod nazivom ATALANTA, uz prateće misije ASPIDES, EUCAP i EUTM Somalia. Prisustvo međunarodnih snaga dalo je brze rezultate, pa je između 2020. i 2022. godine zabilježeno nula napada. Međutim, trend se naglo preokrenuo. Tokom 2023. godine zabilježeno je šest incidenata, da bi u 2024. godini taj broj skočio na 22 napada.

Skok broja napada u direktnoj je vezi sa preusmjeravanjem pažnje zapadnih sila. Od ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine, NATO je veći dio svojih resursa usmjerio na odbranu evropskih granica, potiskujući pomorsku bezbjednost u udaljenim regijama u drugi plan. Istovremeno, Sjedinjene Američke Države su u okviru nove administracije koncentrisale svoje vojne kapacitete na sam prolaz Hormuz, Izrael i partnere u Persijskom zalivu. Osim toga, vojno prisustvo u prolazu Hormuz presjeklo je tradicionalne švercerske rute droge i oružja iz Azije, pa su kriminalne mreže bile primorane da se vrate starom poslu.

Sam način djelovanja pirata nije se značajnije promijenio. Kriminalne grupe koriste tradicionalne ribarske brodove kao matična plovila sa kojih lansiraju brze čamce za zauzimanje trgovačkih brodova. Oteti brodovi se potom odvode do obala Puntlanda, gdje ostaju usidreni dok traju pregovori o milionkim otkupninama.

Međutim, analitičari i lokalne vlasti upozoravaju na novu opasnu dimenziju ovog problema, a to je direktna saradnja između jemenskih Hutija i somalskih pirata. Prema podacima pomorske policije Puntlanda (PMPF), ta saradnja omogućila je piratima pristup naprednijem naoružanju, savremenoj navigacijskoj opremi i vojnoj obuci. Pojedine grupe sada raspolažu satelitskim GPS uređajima koji im omogućavaju precizno praćenje ruta trgovačkih brodova i izvođenje napada daleko dublje na otvorenom moru.

Izvještaj tima Ujedinjenih nacija za nadzor sankcija opisao je odnos između Hutija i somalskih oružanih organizacija kao transakcijski i oportunistički savez. Grupa Al-Shabaab i piratske mreže nudile su intenziviranje napada u Adenskom zalivu i uzimanje visokih otkupnina u zamjenu za moderno oružje i eksploziv iz Jemena.

Povratak piraterije dolazi u trenutku izuzetne ranjivosti same Somalije. Unutrašnje nasilje, nedostatak hrane i stalne borbe protiv Al-Shabaaba troše gotovo sve resurse vlade u Mogadišu, koja u potpunosti zavisi od međunarodne pomoći.

Iz komande operacije ATALANTA poručuju da se borba protiv piraterije ne može voditi samo sa mora, već zahtijeva sveobuhvatnu političku, socijalnu i vojnu strategiju na kopnu. Iako trenutne okolnosti ukazuju da piraterija neće biti u potpunosti iskorenjena dok god traje nestabilnost u prolazu Hormuz i Crvenom moru, međunarodne snage najavljuju nastavak patrola i održavanje pritiska na piratske mreže u Indijskom okeanu.