Još jedan prepoznatljiv aspekt humka je taj što je to mjesto gdje su napravljeni – i, štaviše, korišteni – prvi roboti na svijetu! Muslimanski naučnik Jazari, koji je živio u 12. vijeku tokom nastavka islamskog zlatnog doba, konstruisao je prve robotske primjerke u palati Artuklu koja se nalazi u Amida Hoyuku. Jazari je stvorio vodene satove, zabavne automate i robote koji su olakšavali svakodnevni život.
Kada se popnete na brdo pored historijske tvrđave Diyarbakir, cijela Mezopotamija se prostire pred vašim očima u punom sjaju.
Ovo brdo, poznato kao “Amida Hoyuk”, drugo je najstarije kontinuirano naseljeno naselje na svijetu, gdje život traje bez prekida već 10.000 godina.
Još jedan prepoznatljiv aspekt humka je taj što je to mjesto gdje su napravljeni – i, štaviše, korišteni – prvi roboti na svijetu! Muslimanski naučnik Jazari, koji je živio u 12. vijeku tokom nastavka islamskog zlatnog doba, konstruisao je prve robotske primjerke u palati Artuklu koja se nalazi u Amida Hoyuku. Jazari je stvorio vodene satove, zabavne automate i robote koji su olakšavali svakodnevni život.
Redovna iskopavanja na Amida Hoyuku se provode od 2018. godine pod pokroviteljstvom Ministarstva kulture i turizma, a predvodi ih profesor Irfan Yildiz sa Fakulteta obrazovanja Univerziteta Dicle. Glavni cilj profesora Yildiza i njegovog tima je pronaći ostatke prvih robota čiji su crteži sačuvani, ali čiji su originali izgubljeni prije 850 godina.
Profesor Yildiz kaže da je Amida Hoyuk, koja se nalazi na UNESCO-voj listi svjetske kulturne baštine, počela da se naseljava prije 10.000 godina i da su prvu palatu izgradili Huriti. Vremenom su ovo područje koristili kao administrativni centar Huri-Mitani, Kraljevstvo Bitzamani, Asirci, Rimljani, Bizantinci, dinastija Nisanoglu, Ajubidi, Artukidi i Akkojunlu.
„Ovo mjesto možemo zamisliti kao Topkapi palatu u Istanbulu“, kaže profesor Yildiz, nastavljajući: „Amida Hoyuk je centar u kojem su se nalazile palate i administrativne zgrade. Kada smo započeli iskopavanja, smatralo se da je grad star 5.500 godina. Vremenom je postalo jasno da prvo naselje datira od prije 10.000 godina. Štaviše, postoji neprekinuti život ovdje. Amida je drugi najstariji grad na svijetu s kontinuiranim naseljem nakon Jerihona u Palestini, koji je star 11.000 godina. Kako se iskopavanja nastavljaju, ovaj rang se može promijeniti. Naselje ovdje bi moglo trajati 12.000 godina unazad.”
Objašnjavajući da je Jazari, koji je postavio temelje kibernetike i automatizacije, bio glavni inženjer Artuklu palate na humku, Yildiz navodi: „Ovo je bilo mjesto gdje je odrastao i specijalizirao se. Izgradio je svoje robote unutar izvanredne palate. Nažalost, nijedan od Jazarijevih uređaja nije pronađen. Međutim, budući da je bio vrlo velikodušan u dijeljenju informacija, u svojoj knjizi je detaljno objasnio kako je izrađivao svoja djela. Iz tog razloga, replike su napravljene stoljećima kasnije i sve su radile. Ono što se nadamo pronaći u iskopavanjima ovdje su tragovi Jazarijeve radionice i njegovih uređaja unutar palate. Međutim, budući da se palata nastavila stalno koristiti, ovo je malo teško. Zamislite, palata se aktivno koristila do 19. stoljeća. Kada je Evlija Čelebi posjetio grad 1650-ih, odsjeo je u ovoj palati i napisao da ima 150 soba.“
Ipak, neki tragovi Jazarija otkriveni su u palači. Profesor Yildiz navodi da su otkrili sisteme grijanja i hlađenja za koje se vjeruje da ih je napravio Jazari u palači Artuklu i nastavlja: “Posebno je vrlo zanimljiv sistem hlađenja koji se prvi put susreće u ovoj palači. Posebno se koristio u sobama koje su pripadale sultanu Nasreddinu Mahmudu.
U prijemnoj dvorani, vijećnici i odajama za odmor, sistem napravljen od glinenih cijevi postavljenih unutar cigli bio je povezan s izvorom hladne vode. Prostori su se hladili pomoću efekta hladne izvorske vode. Drugim riječima, sistem klimatizacije je stvoren pod uslovima tog doba. Pored toga, instaliran je i sistem podnog grijanja u rimskom stilu. Dizajn ovih sistema odgovara drugim Jazarijevim radovima.”
Profesor Yildiz također napominje da su u Artuklu palati pronašli prag poznatih vrata koje je Jazari izgradio u spomen na sultana Nureddina Mahmuda.
