Signalne smetnje, poput onih koje je doživio avion s Ursulom von der Leyen u nedjelju, postaju sve češće od početka rata u Ukrajini
GPS interferencije, kakve je proteklog vikenda osjetio avion predsjednice Evropske komisije Ursule von der Leyen na letu iz Poljske u Bugarsku, sve su veći problem za pilote koji prelijeću istočnu Evropu. Taj čarter let bio je samo jedan od desetina hiljada, u prosjeku stotine svakog dana, koji su u posljednje tri godine pogođeni poremećajima u globalnom satelitskom navigacijskom sistemu, za šta se odgovornost pripisuje namjernim ruskim akcijama. Ova praksa značajno je porasla posljednjih mjeseci.
Od početka ruske invazije na Ukrajinu u februaru 2022. godine, GPS ometanja, koja pogađaju i avio i pomorsku navigaciju, postala su redovna pojava u državama najbližim ratištu. Iako Kremlj tvrdi da se radi isključivo o defanzivnim elektronskim ratnim operacijama s ciljem zaštite kritične infrastrukture, u EU ta objašnjenja ne nailaze na povjerenje.
U julu ove godine Evropska unija sankcionisala je devet ruskih državljana zbog ovih aktivnosti, uključujući dvojicu visokorangiranih oficira 841. nezavisnog centra za elektronsko ratovanje Baltičke flote. Sankcije su uslijedile nakon što je 17 država članica, predvođenih Litvanijom, pozvalo Brisel da reaguje na ruske i bjeloruske pokušaje destabilizacije satelitskog pozicioniranja. U zajedničkom pismu potpisnici su naglasili da smetnje nisu “slučajni incidenti”, već “sistematske i namjerne akcije” koje se uklapaju u logiku hibridnog rata.
Samo u junu piloti iznad Litvanije prijavili su 1.022 slučaja ometanja GPS signala – dramatičan porast u odnosu na 46 zabilježenih u istom mjesecu 2024. ili 585 u maju ove godine. Litvanske vlasti tvrde da su identifikovale najmanje deset lokacija u ruskom eksklavu Kalinjingradu, uz granicu s Poljskom i Litvanijom, s kojih dolazi do ovih poremećaja.
Gubitak GPS signala u zraku ne predstavlja nužno neposrednu prijetnju, jer putnički avioni posjeduju više alternativnih navigacijskih sistema. Ipak, rast učestalosti i intenziteta smetnji smanjuje sigurnost i povećava rizik od nesreća. Pored ometanja, u posljednje vrijeme bilježi se i nagli porast tzv. Spoofinga, slučajeva u kojima uređaji šalju lažne, ali snažnije signale od satelitskih, čime zavaravaju prijemnik i dostavljaju pogrešne podatke o lokaciji ili vremenu.
Finska i Estonija, koje dijele najdužu granicu s Rusijom, već su prošle godine optužile Moskvu za namjerno ometanje signala u svom zračnom prostoru. Redovna linija između Helsinkija i estonskog grada Tartua morala je biti ukinuta zbog visokog rizika prilikom slijetanja, iako je tamošnji aerodrom modernizovan za korištenje alternativnih sistema.
Slične aktivnosti bilježe se i unutar same Rusije. Elektronski sistemi svakodnevno se koriste u Ukrajini kako bi neutralizirali dronove ili skrenuli putanju raketa, dok u regijama oko Moskve, Sankt Peterburga i rafinerija često dolazi do gašenja GPS signala radi zaštite od ukrajinskih bespilotnih udara. Na Crnom moru, gdje ukrajinski dronovi redovno napadaju ruske brodove, poremećaji su postali uobičajeni.
U Baltičkom moru GPS navigacija u pomorstvu gotovo je napuštena, a osiguravajuće kuće značajno su povećale premije zbog povećanog rizika. Na krajnjem sjeveroistoku Norveške, hiljadama kilometara od ukrajinskog fronta, ali u blizini baze Sjeverne flote u kojoj se nalazi osam od jedanaest ruskih nuklearnih podmornica, stanovnici se već privikavaju na život bez GPS signala. Osim na unutrašnje letove, smetnje pogađaju i medicinske helikoptere – ključnu službu u jednoj od najrjeđe naseljenih regija Evrope.
Nakon incidenta s letom Ursule von der Leyen, evropski komesar za odbranu Andrius Kubilius pozvao je na jačanje evropskog satelitskog navigacijskog sistema Galileo, pokrenutog 2016. godine kao alternativa američkom GPS-u. “Interferencije i spoofing GPS signala ugrožavaju naš avio i pomorski saobraćaj. Naš svemirski projekt Galileo može pomoći! Povećaćemo broj satelita u niskoj orbiti Zemlje kako bismo poboljšali otpornost sistema”, poručio je litvanski zvaničnik na mreži X.
IZVOR: El Pais
