Diplomatsko i vojno odmjeravanje snaga Sjedinjenih Američkih Država s Iranom – praćeno paralelnim sukobom Izraela i Libana već mjesecima drži fokus regionalne i svjetske javnosti. Usred te geopolitičke oluje nameće se jedno suštinsko, dubinsko pitanje: šta se zapravo dogodilo pa da se šiitska grana islama, vječita manjina unutar ove religije koja je svojevremeno bila neuporedivo bliža Zapadu od većinskih sunita, danas uzdiže kao najljući neprijatelj zapadne civilizacije?

Gledano iz historijske perspektive, trenutna situacija u Iranu kao i ona u Libanu predstavlja svojevrsnu anomaliju. Nekadašnje Perzijsko carstvo bilo je tokom stoljeća osmanske dominacije, a kasnije i pod monarhijom šaha, bliže Evropljanima nego bilo koja arapska zemlja. Sličnu putanju dijelio je i Liban tokom perioda ovisnosti o Francuskoj. Iran je danas zemlja s najbrojnijom šiitskom populacijom na svijetu, manjinom koja globalno čini nešto više od 10% muslimana, naspram 85% sunita, dok u samom Libanu taj postotak tradicionalno dostiže trećinu stanovništva.

Iz sociološkog ugla, šiije pokazuju znatno više sličnosti s kršćanstvom nego suniti. Šiije, koji su se odvojili u samim počecima islama zbog spora u vezi sa nasljednikom Poslanika Muhameda prakticiraju religiju koja ne odbacuje moć razuma u tumačenju dogmi. Nisu radikalno ikonoklastični i gaje kult poštovanja svetaca kao posrednika, što su dvije ključne tačke zbog kojih ih suniti često etiketiraju kao heretike.

Međutim, druga strana te medalje je klerikalizam, koji je postao plodno tlo za učvršćivanje današnjeg teokratskog režima. Šiije zbijaju redove oko svojih vjerskih vođa, prvo imama, a nakon nestanka dvanaestog, oko autoriteta ajatolaha. Upravo to odsustvo jasne granice između onoga što pripada Bogu objašnjava enormnu moć klerikalnog staleža (mula) i opstanak poretka koji je 1979. godine utemeljio ajatolah Homeini, oslanjajući se na snažan utjecaj vjerskih lidera u ruralnim dijelovima društva.

U tom društvenom supstratu proklijala je poruka ajatolaha Homeinija protiv apsolutne monarhije perzijskog šaha. Današnji sukob Irana s Izraelom, a potom i sa SAD i Evropom, nemoguće je razumjeti bez uvažavanja anti-zapadne, gotovo fanatične figure samog ajatolaha. On je postao Vrhovni vođa teokratskog sistema izgrađenog, u dobroj mjeri, na temeljima njegovih ličnih trauma. Već u svom prvom djelu iz 1942. godine, Homeini je Jevreje opisivao kao „agente svjetske dominacije“, nazivajući ih „rakom“ koji treba iskorijeniti, počevši od potpunog brisanja države Izrael.

Koristeći simbiozu politike i religije iranski lider je početkom osamdesetih godina prošlog vijeka ozvaničio anticionističku i antikršćansku doktrinu. To se dogodilo uprkos paradoksu da Iran i dalje udomljuje jednu od najstarijih hebrejskih zajednica na svijetu. Od tog momenta, tradicionalni neprijatelj više nije arapski sunitski svijet, koji je u prošlosti nerijetko pokušavao silom (manu militari) uništiti šiije, već međunarodni judaizam i Zapad.

Iz ideološkog krila Homeinijevog Irana 1982. godine proizašao je libanonski šiitski pokret Hezbolah. Ova „Božija stranka“ nastala je kao odgovor na izraelsku invaziju južnog Libana u potjeri za Arafatovim palestinskim borcima, te je od samog starta bila definirana kao antiizraelski pokret. Tokom godina, uz masovnu ekonomsku i vojnu pomoć Teherana, Hezbolah je izrastao u „državu unutar države“, potpuno narušivši osjetljivi balans libanskog društva podijeljenog na kršćansku, sunitsku i šiitsku trećinu.

Danas taj pokret, ranjen ali ne i uništen nakon silovitih izraelskih udara i likvidacije vrha hijerarhije, drži libanske šiije kao taoce vlastite politike, dok ostatak arapskog stanovništva u zemlji ostaje zarobljen u stalnoj neizvjesnosti.

IZVOR: ABC