Sve učestaliji ukrajinski napadi dronovima na ruske rafinerije i opasna eskalacija sukoba na Bliskom istoku izazvali su novu tešku krizu na evropskom tržištu energenata, pri čemu je dizel poskupio dvostruko više od benzina. Dok cijene goriva na pumpama širom kontinenta ponovo obaraju rekorde, vlade su primorane aktivirati vanredne porezne olakšice, uoči ljetnog špica saobraćaja i u uslovima hronično visoke potražnje u teretnom transportu
Cijene goriva na evropskim benzinskim pumpama ponovo nezaustavljivo rastu, pri čemu je dizel preuzeo apsolutno vodstvo u skoku troškova. Prema najnovijim podacima Naftnog biltena Evropske unije, litarska cijena dizela premašila je iznos od 1,82 eura, čime je zaokružen kontinuitet rastućih cijena koji traje duže od mjesec i po dana. Istovremeno, benzin je prešao granicu od 1,70 eura po litru. Ovakav drastičan skok cijena dizela, čija je cijena u međugodišnjem poređenju porasla za više od 15 posto, naspram rasta benzina od 7,3 posto, natjerao je pojedine evropske države da već za septembar najave aktiviranje zaštitnih mjera i povećanje poreznih olakšica na dizelska goriva sa pet na čak 20 centi po litru.
Energetski stručnjaci objašnjavaju da se ključni razlozi za ovakav raskorak u cijenama nalaze u kombinaciji visoke potražnje i teških geopolitičkih potresa na globalnom tržištu sirove nafte i njenih derivata, prije svega naftnih prerada u Istočnoj Evropi i na Bliskom istoku.
Analitičari ističu da je jedan od presudnih faktora izuzetan uspjeh ukrajinske kampanje napada bespilotnim letjelicama na ključne ruske rafinerije nafte. Nedavni napad ukrajinskog drona na naftno postrojenje TANECO, u vlasništvu kompanije Tatneft u ruskoj regiji Tatarstan, udaljenoj čak 800 kilometara od Moskve, pokazao je svu ranjivost ruske energetske infrastrukture. Riječ je o gigantskom postrojenju koje je samo tokom 2024. godine preradilo 17 miliona tona sirove nafte, uključujući 2,7 miliona tona benzina i 8,5 miliona tona dizela. Prethodno je u junu napadnuta i najveća Moskovska rafinerija u vlasništvu Gazproma, koja pokriva više od trećine potrošnje goriva ruske prijestolnice.
Ovi udari direktno destabiliziraju međunarodna tržišta i primjetno najviše pogađaju upravo dizel, jer je Rusija izgubila značajan dio svojih prerađivačkih i izvoznih kapaciteta. Pored toga, službena Moskva je odlučila produžiti zabranu izvoza benzina i dizela do kraja godine kako bi zaštitila domaće tržište, što dodatno smanjuje ponudu na globalnom nivou. Prema podacima Međunarodne agencije za energiju (IEA), Rusija je u julu izvezla naftu i derivate u vrijednosti od 13,76 milijardi dolara, što je skoro dvije milijarde dolara manje u odnosu na juni.
Pored rata u Ukrajini, teške poremećaje na tržištu izaziva i vojni sukob u koji su uključene Sjedinjene Američke Države i Iran. Blokada strateški važnog Hormuškog prolaza drži paraliziranim izvoz rafiniranih naftnih derivata iz zemalja Perzijskog zaljeva. Situaciju dodatno usložnjavaju napadi na prerađivačka postrojenja širom regije. Jemenski Huti nedavno su oštetili rafineriju Jazan u vlasništvu kompanije Saudi Aramco na jugozapadu Saudijske Arabije. Ovo postrojenje svakodnevno prerađuje 400.000 barela nafte i predstavlja jednog od ključnih proizvođača goriva u regiji.
Poremećaji na strani ponude direktno se odražavaju na novčanike vozača. Dodatni pritisak na dizel stvara i nejednaka struktura potrošnje. Dizela se troši u znatno većim količinama jer čini okosnicu teretnog transporta, poljoprivrede i privrede općenito. Kada se na hroničnu strukturalnu potražnju doda i ljetni špic turističkih i teretnih putovanja širom Evrope, jasno je zašto se tržište dizela našlo u znatno težem položaju od benzinskog.
IZVOR: Bosna.hr, El Pais
