Pobjeda pješadijskih jedinica Karla Martela i pogibija samog emira Al-Ghafiqija zaustavile su najsjeverniji vojni zamah muslimanskih osvajanja u zapadnoj Evropi, uspostavivši granicu koja će stoljećima definirati politiku, religiju i kulturu evropskog kontinenta

Dana 22. oktobra 741. umro je franački vojskovođa Karlo Martel, po kojem je ime dobila znamenita dinastija Karolinga. Ta je dinastija zavladala nad velikim dijelom zapadne i središnje Evrope, a osobito je moćan postao unuk Karla Martela, Karlo Veliki, koji je okrunjen 800. i za cara u Rimu. Kao vojskovođa, Karlo Martel osobito se proslavio pobjedom u Bitki kod Poitiersa 732. (poznata i kao Bitka kod Toursa) nad muslimanskim snagama koje su pokušavale prodrijeti u središte Europe s područja današnje Španije. Pobjeda nad tim snagama imala je velike posljedice za povijest Evrope, a osobito je bila značajna po tome što je ostvarena u razdoblju kad je moć halifa bila na vrhuncu (hilafet se u to vrijeme protezao od doline rijeke Ind pa sve do današnjeg Portugala).

U zapadnoj historiografiji 10. oktobar 732. godine tradicionalno se označava kao datum u kojem je, na poljima između Poitiersa i Toursa u današnjoj centralnoj Francuskoj, odlučena sudbina Zapadne Evrope. Toga dana snage Franačkog Kraljevstva, pod komandom majordoma Karla Martela, nanijele su težak poraz vojsci Emevijskog hilafeta koju je predvodio valija Al-Andalusa, Abdul Rahman Al-Ghafiqi. Pobjeda pješadijskih jedinica Karla Martela i pogibija samog emira Al-Ghafiqija zaustavile su najsjeverniji vojni zamah muslimanskih osvajanja u zapadnoj Evropi, uspostavivši granicu koja će stoljećima definirati politiku, religiju i kulturu evropskog kontinenta.

Nakon brzog sloma Vizigotskog Kraljevstva na Pirinejskom poluostrvu, koji je započeo 711. godine pod vodstvom Tarika ibn Zijada, muslimanske snage prešle su Pirineje i uvrstile regiju Septimaniju u sastav Al-Andalusa. Tokom narednih decenija, zapovjednici iz Kordobe izvodili su učestale vojne pohode prema sjeveru, prodirući duboko u Akvitaniju i dolinu rijeke Rone. Ovi pohodi nisu bili isključivo pljačkaškog karaktera; radilo se o sistematskom širenju granica hilafeta i osiguravanju strateških uporišta iz kojih se mogla nadzirati čitava južna Galija.

Godine 732. namjesnik Al-Andalusa, sposobni i entuzijastični vojskovođa Abdul Rahman Al-Ghafiqi, pokrenuo je obimnu ekspediciju s ciljem da definitivno slomi otpor akvitanskog vojvode Oda (Eudesa). U Bici kod Bordeauxa muslimanske snage teško su porazile Odove trupe i temeljito opustošile regiju. Našavši se u bezizlaznom položaju, vojvoda Odo bio je primoran potražiti pomoć od svog dotadašnjeg političkog rivala, franačkog majordoma Karla. Karlo je prepoznao opasnost koja je prijetila samom srcu Franačke i brzo mobilizirao vojsku, prešavši rijeku Loire kako bi presjekao put napredovanju emevijske vojske koja se kretala prema bogatom i vjerski značajnom samostanu Svetog Martina u Toursu.

Dvije vojske susrele su se na prostoru između rijeka Clain i Vienne, nedaleko od Poitiersa. Unatoč tome što su muslimanski izvori ovaj sukob nazvali Balat al-Shuhada (Put mučenika), precizne pojedinosti o samom toku bitke ostale su podijeljene u primarnim izvorima. Izvorna franačka i arapska hronika slažu se da su se vojske promatrale i manevrirale nekoliko dana, izbjegavajući opći okršaj. Al-Ghafiqi je raspolagao snažnom i pokretljivom lakom i teškom konjicom, dok se Karlova vojska oslanjala na pretežno pješadijske formacije, sastavljene od prekaljenih i dobro opremljenih boraca.

Odluka Karla Martela da izabere povišen, šumovit teren pokazala se presudnom. Kada su emevijske konjičke jedinice konačno krenule u silovit juriš, franačka pješadija formirala je čvrst, neprobojan zid, uspješno odbijajući uzastopne valove konjičkih napada. Mozarapska hronika iz 754. godine opisuje franačke vojnike kao “nepomične poput zida, zbijene poput pojasa leda”, koji su mačevima sjekli sve pred sobom. U jeku najžešćih borbi, među emevijskim trupama proširila se vijest da je franačka jedinica, pod vodstvom vojvode Oda, zašla iza njihovih linija i ugrozila logor u kojem se nalazio bogat ratni plijen. Nastala pometnja i pokušaj dijela konjice da zaštiti logor narušili su bojni poredak islamske vojske. Nastojeći konsolidovati svoje redove i zaustaviti povlačenje, Abdul Rahman Al-Ghafiqi sam se uključio u borbu, gdje je bio opkoljen i ubijen.

Gubitak vojskovođe potpuno je demoralizirao emevijske snage. Tokom noći, preživjeli zapovjednici donijeli su odluku o povlačenju prema jugu, ostavljajući šatore i dio plijena. Kada su Franci sutradan izbili na napuštene položaje, Karlo je, pribojavajući se zasjede, zabranio potjeru i naredio osiguranje bojišta. Zbog ove pobjede i nepokolebljivosti koju je pokazao u Bici kod Poitiersa, Karlo je dobio nadimak Martel (Čekić), pod kojim je ostao zabilježen u historiji.

Interpretacija i historijski značaj Bitke kod Poitiersa doživjeli su značajne promjene kroz stoljeća. Za zapadnoevropske historičare iz perioda prosvjetiteljstva i XIX stoljeća, poput Edwarda Gibbona, Poitiers je bio sudbonosni trenutak koji je spasio kršćansku Evropu od islamizacije. Gibbon je u svom poznatom zapažanju napisao da bi, bez Karlove pobjede, arapske flote plovile Temzom, a u Oxfordu bi se danas predavao Kur'an umjesto Biblije. Ova romantizirana vizija prikazivala je bitku kao sudar dviju civilizacija u kojem je zapadni svijet izvojevao konačnu pobjedu.

Savremena historiografija, međutim, pristupa Bici kod Poitiersa s znatno više nijansi. Mnogi moderni historijsko-naučni krugovi naglašavaju da sam poraz kod Poitiersa nije označio trenutni kraj islamske prisutnosti sjeverno od Pirineja, niti je za Hilafet predstavljao katastrofu općih razmjera. Emevijski pohodi nastavljeni su i narednih decenija, a sukobi u Septimaniji i Provansi trajali su sve dok Karlov sin, Pippin Mali, i unuk Karlo Veliki nisu postepeno potisnuli muslimanske snage nazad preko Pirineja i uspostavili tampon zonu.

Unatoč redefiniranju njenog dometa u savremenoj nauci, Bitka kod Poitiersa ostaje ključna prelomnica. Pobjeda je drastično podigla ugled Karla Martela i dinastije Karolinga, omogućivši konsolidaciju franačke vlasti i stvaranje političkih pretpostavki za krunisanje Karla Velikog i uspostavu Svetog Rimskog Carstva. Sa druge strane, za Al-Andalus, poraz i gubitak Al-Ghafiqija označili su početak unutrašnjih političkih trvenja između berberskih i arapskih frakcija, čime su granice islamskog svijeta na zapadu trajno definirane duž linije Pirinejskog poluotoka.