U podacima slovenačkih nabavki nisu evidentirani protivoklopni raketni sistemi koje koristi njihova vojska – razvijeni u Izraelu i proizvedeni u potpunosti ili djelomično od strane kompanija u vlasništvu izraelske države. Slovenija i danas nastavlja kupovinu ovih sistema

Njemački kancelar Friedrich Merz kazao je prošlog vikenda kako njegova vlada neće odobriti izvoz vojne opreme u Izrael koja bi mogla biti korištena u Pojasu Gaze.

Prije Njemačke, Slovenija je bila prva zemlja Evropske unije koja je zvanično proglasila potpuni embargo na oružje za Izrael, uključujući i obustavu kupovine izraelskog naoružanja. Međutim, detaljnija analiza otkriva da se Slovenija i dalje naoružava izraelskim oružjem pod okriljem evropskih sporazuma – i planira to nastaviti u budućnosti. Zemlja kupuje protivoklopne raketne sisteme od kojih Izrael direktno profitira.

Izraelski sigurnosni zvaničnici izjavili su prošle sedmice da je slovenačka najava uglavnom simbolična, jer praktično nema nikakvog uvoza vojne opreme iz Slovenije u Izrael. Kada je riječ o izvozu oružja iz Izraela u Sloveniju, slovenačka vlada je prošle godine tvrdila da je, od početka rata u Gazi sedmog oktobra, potpuno zaustavila sve odbrane nabavke iz Izraela. Međutim, prema zvaničnim podacima Slovenije, zemlja je 2024. godine kupila izraelsku vojnu opremu u vrijednosti od 828.000 eura (oko 970.000 dolara ili 3.270.000 šekela).

Ispitivanje slovenskog naoružanja pokazuje da je ova cifra tek vrh ledenog brijega. U podacima slovenačkih nabavki nisu evidentirani protivoklopni raketni sistemi koje koristi njihova vojska – razvijeni u Izraelu i proizvedeni u potpunosti ili djelomično od strane kompanija u vlasništvu izraelske države. Slovenija i danas nastavlja kupovinu ovih sistema.

Trgovina oružjem između dvije zemlje traje već nekoliko decenija. Devedesetih godina Slovenija je kupila patrolni čamac „Super Dvora“ od Israel Aerospace Industries, a kasnije i mobilne radarske sisteme za protivvazdušnu odbranu od Elta Systems, podružnice IAI. Također su nabavljeni vučeni topovi i minobacači od Soltam Systems – firme u vlasništvu Elbita – kao i Elbitovi sistemi za upravljanje artiljerijskom vatrom. Elbit je bio odgovoran i za projekat modernizacije tenkova T-55, koje je Slovenija u septembru 2022. prebacila Ukrajini.

Svi ovi sistemi zahtijevaju kontinuirano održavanje od izraelskih dobavljača, a izvještaj slovenačkog Ministarstva odbrane iz 2023. pokazuje da to nije beznačajan problem. Prema izvještaju, Elbit nije odgovorio na upite iz Slovenije, čime je spriječio zemlju da zaključi nove ugovore, iako se suočava s nedostatkom stručnog kadra.

Detaljniji uvid u slovenački protivoklopni arsenal otkriva još jasniju izraelsku povezanost. Protivoklopni sistem slovenačke vojske oslanja se na porodicu raketa „Spike“, koje je razvila Rafael Advanced Defense Systems – izraelska državna kompanija. Slovenija je sisteme kupila od Eurospike – kompanije u kojoj dvije velike njemačke firme, Rheinmetall (40 posto) i Diehl Group (40 posto), drže većinski udio, dok preostalih 20 posto posjeduje Ercas B.V., holding kompanija u potpunom vlasništvu Rafaela, registrovana u Nizozemskoj, a koja posluje iz Ujedinjenog Kraljevstva.

Prema dokumentima iz njemačkog trgovačkog registra, EuroSpike se fokusira na marketing i distribuciju vođene raketne porodice Spike, naročito evropskim kupcima. Kompanija također pruža usluge projekt menadžmenta i osnovnog inženjeringa sistema. Proizvodnja raketa je podijeljena između Izraela i proizvodnih pogona njemačkih partnera.

Slovenačko Ministarstvo odbrane je za period 2022–2026. predvidjelo ukupno oko 35 miliona eura (41 milion dolara, 140 miliona šekela) za nabavku sistema Spike. Prošle godine Slovenija je uložila 14 miliona eura (16 miliona dolara, 56,8 miliona šekela) u svoj arsenal protivoklopnih raketa. Ove godine planirana je investicija od 8 miliona eura (9,3 miliona dolara, 32,4 miliona šekela); 2026. godine 4,9 miliona eura (5,7 miliona dolara, 19,85 miliona šekela); 2027. ulaganje će porasti na 10 miliona eura (11,7 miliona dolara, 40,5 miliona šekela); a 2028. očekuje se oko 2,5 miliona eura (2,9 miliona dolara, 10,1 milion šekela).

U novembru prošle godine, dnevni list Delo izvijestio je o planovima slovenačkog Ministarstva odbrane da nastavi kupovinu izraelskog sistema. Novinar je tada pitao vladu Roberta Goloba da li namjerava donijeti uredbu ili direktivu kojom bi se zabranile nabavke od izraelskih proizvođača ili kompanija povezanih s Izraelom, s obzirom na rat u Gazi. U pisanom odgovoru koji je list citirao, vlada je jednostavno odgovorila: „Ne.“

„Naoružanje i vojna oprema nabavljaju se u skladu s dugoročnim i srednjoročnim planovima nabavke Slovenačke vojske i relevantnim pravilima o javnim nabavkama, osiguravajući razumno korištenje budžetskih sredstava u odnosu na potrebe koje proizlaze iz opremanja i jačanja vojske“, dodala je vlada.

Sljedećeg dana, slovenačka vlada izdala je detaljno saopćenje u kojem je tvrdila da je od početka rata u Gazi zaustavila sve kupovine oružja iz Izraela. Kada je riječ o narudžbama sistema Spike, naveli su da ih Ministarstvo odbrane nabavlja kroz dva kanala – putem NATO Agencije za podršku i nabavku (NSPA), kao dio programa u kojem učestvuju i druge članice NATO-a.

Drugi kanal je nezavisna nabavka preko Eurospike. „Proizvođač i dobavljač Eurospike, u kojem dvije velike njemačke kompanije, Rheinmetall i Diehl Group, drže većinski udio, izabran je na javnom tenderu provedenom ranije, a Ministarstvo odbrane nije izvršilo nikakva plaćanja izraelskim proizvođačima oružja“, navodi se u saopćenju vlade. „Svi dijelovi SPIKE protivoklopnog sistema proizvedeni su od strane evropskih proizvođača.“

Iako Rafael posjeduje samo 20 posto udjela u EuroSpikeu, najnoviji izvještaj kompanije baca sumnju na tvrdnje slovenačke vlade da su svi dijelovi sistema proizvedeni u Evropi. U izvještaju objavljenom u februaru, koji se odnosi na 2023. godinu, stoji da je EuroSpike imao nestašicu inventara zbog kašnjenja u isporuci komponenti, „prvenstveno iz Izraela“. Također se upozorava da bi rat u Izraelu mogao izazvati kašnjenja u ispunjavanju obaveza na određenim projektima, jer je Izrael „mjesto proizvodnje dioničara i ključnih dobavljača“.

Čak i ako je tvrdnja slovenačke vlade tačna da su svi dijelovi raketa koje kupuju proizvedeni u Evropi, sistem ostaje izraelski proizvod, od kojeg profitira svaka izraelska državna kompanija.

Obim izraelskog učešća u EuroSpikeu dodatno je naglašen u izvještaju Axiosa iz 2022. godine, u kojem se navodi da je izraelska vlada odbila zahtjev SAD-a da Njemačka isporuči rakete Spike Ukrajini. Veto je uveden iako je EuroSpike većinski u njemačkom vlasništvu i ima lokalne proizvodne pogone.

Kompanija Ercas je vlasnik Dynamit Nobel Defence (DND) – njemačke firme koju je izraelski Rafael kupio prije otprilike 20 godina. DND proizvodi lanse­re za ispaljivanje raketa Matador (RGW 90 i RGW 60), koje koriste, između ostalih, i izraelske odbrambene snage (IDF), kao i slovenačka vojska. Međutim, u nedavnim tenderima i nabavkama vezanim za ove lansere pronađene su samo reference na trenažere (simulatore), odnosno njihovu povezanost sa simulatorom lansera Spike. Dok Rafael proizvodi potonji, simulator RGW-90 proizvodi Guardiaris, slovenačka kompanija.

Arkas je matična kompanija Dynamit Nobel Defence (DND) – njemačke firme koju je izraelski Rafael Advanced Defense Systems preuzeo prije skoro dvije decenije. DND proizvodi lansere za rakete MATADOR (RGW 90 i RGW 60), koje koriste i IDF i Slovenačke oružane snage. Međutim, u nedavnim evidencijama o tenderima i nabavkama vezanim za ove lansere pojavile su se samo reference na trenažne sisteme (simulatore) – konkretno, na njihovu integraciju sa simulatorom lansera Spike. Dok Spike simulator proizvodi Rafael, simulator RGW-90 proizvodi Guardiaris, slovenačka firma.

IZVOR: Haaretz