Donald Trump nikada nije krio svoje karte. Ono što želi jeste da Evropa troši više na odbranu, ali vrlo dobro zna da to podrazumijeva eksponencijalno povećanje narudžbi iz Sjedinjenih Američkih Država, koje su jedina zemlja sposobna da osigura potrebne isporuke

Donald Trump se često hvali time da je mirotvorac. Tvrdi da tokom svog prvog predsjedničkog mandata nije uveo SAD ni u jedan rat. Ipak, vjerovatno je upravo on i najmilitantniji predsjednik, iako to zvuči kao kontradikcija. To je tako zato što Trump, u skladu s izolacionističkom tradicijom republikanske stranke, vanjske odnose vidi kao dio trgovačkog pregovora, potvrđujući čuvenu rečenicu lorda Palmerstona da države nemaju stalne saveznike, nego stalne interese.

Sjedinjene Države su to dokazale i na kraju Prvog svjetskog rata, kada su odbile potpisati Versajski sporazum i priključiti se Ligi naroda. Takozvane Lodgeove rezerve (po republikanskom senatoru Henryju Cabotu Lodgeu) predstavljale su prvi slučaj kada su SAD zauzele merkantilistički pristup odbrani. Predsjednik Wilson nije želio obavezati zemlju na učešće u budućim oružanim sukobima između evropskih sila, ali je, kao rastuća sila, imao interes da Evropa ostane saveznik koji će nastaviti kupovati američke proizvode i robu.

SAD su se uključile u oba svjetska rata tek kada je Evropa bila u očajnoj situaciji. Nije stoga iznenađenje što je nacionalista poput Trumpa zavirio u prošlost, kao što to voli da čini prisjećajući se predsjednika McKinleyja. To objašnjava zašto Washington traži od NATO saveznika da povećaju vojnu potrošnju na 5% BDP-a. Također, od Japana, glavnog američkog saveznika u Aziji, zatraženo je povećanje potrošnje na 3,5%, što je razbjesnilo Tokio do te mjere da je otkazao sastanak s Washingtonom u znak protesta.

Ako Evropa poveća vojnu potrošnju, većinu tog naoružanja morat će kupiti od SAD, koje jedine imaju kapacitete da proizvode u takvom obimu i u kratkim rokovima kakve zahtijeva Washington.

Dvadeset i tri članice Evropske unije koje su istovremeno članice NATO-a prošle su godine potrošile 1,99% BDP-a na odbranu, što znači da im nedostaje još tri postotna poena koje treba dostići u svega desetak godina. Nije ni čudo što su američke kompanije poput Lockheed Martina najavile želju da sarađuju s evropskim firmama, svjesne da se otvara ogroman tržišni prostor za njihove interese.

Danas, treba podsjetiti, EU uvozi 78% svog oružja, od čega 63% dolazi iz SAD. Udio SAD-a u tržištu vojne opreme, uprkos pričama o strateškoj autonomiji Evrope, neprestano raste – 52% u periodu od 2015. do 2019. godine. Evropske članice NATO-a su u posljednjih pet godina dobile više od 150 američkih borbenih aviona i više od 60 borbenih helikoptera, a do kraja 2024. naručile su još 472 borbena aviona i 150 helikoptera.

Zašto tolika zavisnost? Kako ističu mnogi analitičari – iz političkih razloga. Evropske vlade kupuju američko oružje jer ono omogućava jačanje političkih i trgovinskih odnosa s Washingtonom, posebno na polju sigurnosti. Treba imati u vidu da kupovina borbenih aviona i helikoptera podrazumijeva višedecenijsku saradnju s proizvođačem, jer je potrebno održavanje i modernizacija. To su dugoročni ugovori i tehnologija koja nema alternative.

Samo 18% akvizicija odvija se zajednički među evropskim partnerima. Na ovaj način, SAD osiguravaju da Evropa ostane vojno zavisna od Washingtona najmanje dvije generacije.

Poznato je da Evropska strategija industrije odbrane (EDIS) predviđa da 50% nabavki do 2030. bude unutar EU. No tržište je i dalje fragmentirano, postoji preklapanje kapaciteta i manjak ekonomije razmjera. U industriji evropske odbrane ne postoje ozbiljni procesi koncentracije, a porast vojne potrošnje se vrši prema nacionalnim, a ne evropskim kriterijima. Nedostatak prekogranične saradnje, izuzev u slučaju Airbusa, je očigledan.

Pitanje je: trošiti više ili trošiti pametnije? Daleko smo još od integrisanih tržišta i većih obima nabavki koji bi mogli prepoloviti jedinične troškove. To znači da će Evropa, ako prihvati cilj od 5%, još dugo morati da kupuje oružje u SAD – što je upravo ono što Trump i želi.

Trump se može sviđati ili ne, ali govori otvoreno. Rekao je da, u zamjenu za neuvodjenje carina, Evropa mora kupovati američki gas, naftu i oružje.

Šta to znači? Bez veće ekonomske i političke integracije – što su ključni elementi strateške autonomije – zajednička evropska odbrana se raspada. Trenutno je nezamislivo postojanje jedinstvene komande za odbrambenu politiku, kao što je to slučaj u Rusiji, SAD-u ili Kini. Svaka država želi kontrolu nad sopstvenom vojskom.

Zašto? Jer se država definiše time što ima vladu, granice, često zajednički jezik – i vlastitu vojsku. Bez vojske nema nacije, a niko ne želi da prestane biti nacija. Francuska, recimo, nema apsolutno nikakav interes da stavi svoje nuklearno oružje na raspolaganje EU. Isto važi i za Veliku Britaniju, dok Njemačka iz drugih razloga pokušava da dio svoje automobilske industrije – sada u krizi – prenamijeni u vojne fabrike. Time bi osigurala zaposlenost i bolje iskoristila tehnologije dvojne namjene (civilne i vojne).

Najveći evropski proizvođač oružja, njemački Rheinmetall, najavio je reorganizaciju svojih pogona u Berlinu i Neussu, koji su dosad proizvodili dijelove za automobile, kako bi proizvodili municiju i druge vojne proizvode – slično kao što je to učinila Južna Koreja, sada jedan od glavnih dobavljača oružja Evropi.

Problem je što je proces spor, dok Washington vrši pritisak jer Trump želi iskoristiti trenutni geopolitički kontekst kako bi učvrstio industrijsku bazu SAD-a.

Trump se može sviđati ili ne, ali govori jasno: ako ne želite carine, morate kupovati američki gas, naftu i naoružanje – posebno kako bi se ojačala njegova industrija odbrane.

Neki ovu novu trku u naoružanju nazivaju vojnim kejnzijanizmom. Drugim riječima, korištenje javnih sredstava za poticanje ekonomije, ali s naglaskom na vojnu, a ne civilnu potrošnju. U slučaju SAD, kejnzijanizam je indirektan: prisiljava Evropu da u narednim godinama potroši više od 500 milijardi eura dodatno na oružje.

Prema podacima SIPRI-ja (švedski institut za mir), evropske članice NATO-a su u posljednjoj deceniji već potrošile više od 3,15 biliona dolara na odbranu – znatno više od Rusije. Evropa danas ima 1,47 miliona uniformisanih vojnika, što je više nego Rusija.

Trenutno evropske države troše oko 326 milijardi eura godišnje, a veliki dio tog novca završava u američkoj vojnoj industriji, koja je najveći dobitnik procesa ponovnog naoružavanja. Otud i Trumpova žurba, s obzirom na očigledno pogoršanje američkog budžetskog stanja.

Ne zaboravimo: 43% svjetskog izvoza oružja dolazi iz SAD-a, koje su vodeći svjetski proizvođač. Trumpova retorika podgrijava tržište upravo time što redovno prijeti suspendiranjem člana 5 NATO ugovora, koji obavezuje sve članice na zajedničku odbranu u slučaju napada.

Naravno – osim ako se kupuje američko oružje.

Upravo to krije zahtjev za 5% BDP-a. (IZVOR: El Confidencial)