Plan uključuje privremenu relokaciju dva miliona Palestinaca, bilo izvan Pojasa ili u tzv. “sigurne zone”. Oni koji pristanu napustiti Gazu dobili bi 5.000 dolara po osobi, uz subvencioniranu kiriju i hranu do četiri godine. Arhitekti plana procjenjuju da bi se oko četvrtina stanovništva odlučila za ovu opciju, što bi, kako tvrde, smanjilo troškove rekonstrukcije

Washington Post i The Guardian otkrivaju detalje prijedloga koji predviđa desetogodišnju kontrolu SAD-a nad Gazom, masovnu relokaciju stanovništva i transformaciju pojasa u tzv. “Rivieru Bliskog istoka”.

Prema pisanju Washington Posta, u administraciji Donalda Trumpa kruži 38-strani dokument nazvan Gaza Reconstitution, Economic Acceleration and Transformation Trust (GREAT Trust). On predviđa uspostavljanje američkog starateljstva nad Gazom na period od najmanje deset godina, s ciljem da se teritorija transformiše u centar turizma, tehnologije i “pametnih gradova”.

Plan uključuje privremenu relokaciju dva miliona Palestinaca, bilo izvan Pojasa ili u tzv. “sigurne zone”. Oni koji pristanu napustiti Gazu dobili bi 5.000 dolara po osobi, uz subvencioniranu kiriju i hranu do četiri godine. Arhitekti plana procjenjuju da bi se oko četvrtina stanovništva odlučila za ovu opciju, što bi, kako tvrde, smanjilo troškove rekonstrukcije.

Za one koji ostanu, predviđen je privremeni smještaj. Vlasnicima zemljišta izdavali bi se “digitalni tokeni” koji bi se mogli zamijeniti za novu imovinu u budućim “pametnim gradovima” ili iskoristiti kao podrška pri relokaciji.

Prema izvještajima, iza plana stoje izraelski biznismeni Michael Eisenberg i Liran Tancman, bivši obavještajac izraelske vojske, dok su finansijske projekcije pripremili stručnjaci u Washingtonu povezani s Boston Consulting Group. Sama kompanija se ogradila, navodeći da dokument nikada nije službeno odobren te da su dva viša partnera otpuštena.

Plan predviđa da bi Izrael u prvoj godini imao punu sigurnosnu kontrolu, potom bi je preuzeli privatni izvođači, a nakon decenije bi kontrolu dobile “reformisane lokalne snage policije”. Dokument izričito ne spominje palestinsku državnost, već “deradikaliziranu palestinsku političku strukturu”.

U dokumentu se navodi deset megaprojekata: od uklanjanja ruševina i neeksplodiranih sredstava, izgradnje logističkog centra u Rafahu, pa sve do nove luke, aerodroma i solarnih desalinizacijskih postrojenja na Sinaju.

Kalkulacije obećavaju četverostruki povrat na ulaganje od 100 milijardi dolara u roku od deset godina, uz samoodržive prihode. Plan uključuje industrijsku zonu uz granicu s Izraelom nazvanu “Elon Musk Smart Manufacturing Zone”, američki regulisane data centre “American Data Safe Haven”, kao i luksuzne resorte i umjetne otoke modelirane po uzoru na Palm Islands u Dubaiju.

Trump lično još nije komentarisao prijedlog, ali ga je na društvenim mrežama pozdravio bivši američki ambasador u Izraelu David M. Friedman, dok je izraelski krajnje desničarski zastupnik Tzvi Succot objavio AI-generisanu ilustraciju zamišljene budućnosti Gaze uz poznati citat Theodora Herzla: “Ako to želite, nije san.”

The Guardian prenosi oštre reakcije. Mnogi analitičari i aktivisti za ljudska prava ocijenili su plan kao “ludački”, ali i kao paravan za masovno etničko čišćenje.

Philip Grant, direktor švicarske organizacije Trial International, izjavio je da je riječ o “planu masovne deportacije prikazanom kao razvojni projekt”. On je upozorio da se radi o klasičnom primjeru međunarodnih zločina: prisilni transfer stanovništva, demografsko inženjerstvo i kolektivno kažnjavanje.

Grant je dodao da bi privatni izvođači koji budu sarađivali s izraelskom vladom mogli biti pravno odgovorni za saučesništvo u ratnim zločinima, zločinima protiv čovječnosti pa i genocidu.

Slično upozorenje iznijela je Katherine Gallagher iz američkog Center for Constitutional Rights, koja smatra da bi svaka kompanija uključena u projekt rizikovala ozbiljne tužbe i na domaćem i na međunarodnom nivou.

Izraelski list Haaretz plan je opisao kao “trumpovski plan za brzo bogaćenje zasnovan na ratnim zločinima, umjetnoj inteligenciji i turizmu”. Stručnjak HA Hellyer iz britanskog Royal United Services Institute ocijenio je da je plan “toliko besmislen da ga ne treba shvatiti ozbiljno u tehničkim detaljima”, ali da jasno pokazuje “izraelsku odlučnost da u Gazi nikada ne bude palestinskog suvereniteta”.

Posebno se kritikuje što dokument ne pravi razliku između Gaze, Izraela i Egipta, čime se potpuno zanemaruje palestinsko pravo na samoodređenje. Gaza bi, prema planu, imala tek “palestinsku političku strukturu” uklopljenu u Trumpove Abrahamove sporazume, dok bi Izrael zadržao nedefinisana “nadzorna prava” iz sigurnosnih razloga.

Dokument o tzv. “Gaza Rivieri” otvara put prema jednom od najkontroverznijih poslijeratnih scenarija, kombinaciji američkog starateljstva, izraelske sigurnosne kontrole i velikih privatnih ulaganja. Dok zagovornici u njemu vide “vizionarski razvojni projekt”, sve veći broj kritičara ga opisuje kao plan etničkog čišćenja pod krinkom modernizacije.