Leksikon imena srednjovjekovne Bosne je zbirka oko 6.000 ličnih imena naših predaka zabilježenih u srednjem vijeku. U neku ruku, “Leksikon” nije samo popis imena već predstavlja i presjek tadašnjeg društva. Po uzrastu, zastupljeni su takoreći svi nosioci imena, jer su pronađeni primjeri i odraslih i djece, poput šegrta koji su išli na službu u Dubrovnik ili Italiju. Po staležu i profesiji, pored vitezova i velmoža, do čijih imena se, uglavnom, može doći preko sačuvanih povelja, tu su i predstavnici trgovaca, katunara, ponosnika, odnosno kiridžija, koji su karavanima prenosili tovare, obično od Dubrovnika do drugih tržnih centara u unutrašnjosti i obratno, pčelara i drugih uzgajivača, te najamnih radnika koji su u Dubrovnik najčešće dolazili iz zaleđa.

Izdavačka kuća Dram Radosti iz Travnika organizira predstavljanje knjige Leksikon imena srednjovjekovne Bosne autorice Minje Pješčić u petak, 7. augusta 2026. Godine, u Klubu knjige Ivo Andrić u Mostaru.

Knjiga je, prema izjavama autorice, rezultat trogodišnjeg istraživačkog rada.

Leksikon imena srednjovjekovne Bosne je zbirka oko 6.000 ličnih imena naših predaka zabilježenih u srednjem vijeku. U neku ruku, “Leksikon” nije samo popis imena već predstavlja i presjek tadašnjeg društva. Po uzrastu, zastupljeni su takoreći svi nosioci imena, jer su pronađeni primjeri i odraslih i djece, poput šegrta koji su išli na službu u Dubrovnik ili Italiju. Po staležu i profesiji, pored vitezova i velmoža, do čijih imena se, uglavnom, može doći preko sačuvanih povelja, tu su i predstavnici trgovaca, katunara, ponosnika, odnosno kiridžija, koji su karavanima prenosili tovare, obično od Dubrovnika do drugih tržnih centara u unutrašnjosti i obratno, pčelara i drugih uzgajivača, te najamnih radnika koji su u Dubrovnik najčešće dolazili iz zaleđa.

Autorica je bilježila ne samo ime već puno ime i prezime (patronimik ili očevo ime) konkretnih ljudi, godinu kad se spominju i na koji način, kao i dokučiti i značenje imena ili princip tvorbe. To je nekad stvaralo zanimljive opise. Recimo, Latica, sestra Gruboja Beršovića, Vlahinja iz okoline Dubrovnika, 1285. odbila da vrati pojas koji nije platila; Vojna i njen sin Aradica, kao robovi iz Bosne borave u Barceloni 1399-1400. g; Obrada iz Trebotića otkupila svoju slobodu; Mihač Milošević, vlastelin, nestao na Kosovu polju 1389; Radinac Milotić, Vlah iz ka­tuna Predojević, predvodio pljačkašku družinu i slično.

Zbirka, zbog prirode dostupne dokumentacije, pretežno obiluje muškim imenima (oko 550 pripadaju ženama). To je zato što su se ženska mnogo manje zapisivala, što je, uostalom, bio slučaj u cijeloj Evropi tog doba. Najčešće su zapisivana imena predstavnica najviših ili najnižih slojeva društva (vlastelinki ili sluškinja i robinja, ili žena označenih kao supruge ili udovice, ponekad majke šegrta koji su išli u veliki grad na rad).

Uključeni su ne samo domaći nosioci imena nego i stranci i oni rođeni van tadašnjeg kraljevstva, ali koji su tu živjeli duge godine, naprimjer, dubrovački trgovci naseljeni u kolonijama poput Srebrenice, supruge vladara poput Cecilije (zadnje žene hercega Stjepana, porijeklom Italijanke), ili Jelene Sandaljevice (kćerke kneza Lazara Hrebeljanovića, i žene velikog humskog vojvode Sandalja Hranića). Udate žene su, inače, nazivane po muževima, što je običaj koji nije nepoznat ni danas.

Nemoguće je bilo popisati sve nosioce određenog imena. Za to bi, u nekim slučajevima, kao za ime Radoslav ili Radonja, trebala zasebna knjiga, toliko su ta imena bila popularna, što su primijetili i neki istoričari prije mene. Ali sve u svemu, mislim da se može reći da Leksikon, iako nema takvih ambicija, nije samo riznica srednjovjekovnih imena već i neka vrsta registra živih ljudi iz srednjeg vijeka, što za mnoge ovo štivo čini posebno zanimljivim.

Kao kod svih zbirki, i ovdje je sadržaj uslovljen zapisanim, a potom i sačuvanim, i vijekovima kasnije obrađenim, materijalom. Da bi se neko ime našlo u zbirci, moralo je biti zapisano bar jednom i zapis je morao doći do naših dana.

“Zbirka svakako stvara sliku našeg prostora u jednom periodu. Već na prvi pregled pada u oči dominacija imena slovenskog porijekla, po mojoj procjeni, otprilike dvije trećine imena su takva. I samo imena na osnove RAD-, MIL-, VUK-, DOBR-, BRAT- i BOG- predstavljaju u rječniku gotovo 20% imena! Primjera je toliko mnogo, da sam te osnove i njihove derivate i hipokorističke oblike uslovno nazvala „supermorfemama“. Evo, na primjeru osnove RAD- (od radost, a ne od rad), imamo i danas poznate verzije, ali i mnoštvo onih neobičnijih, poput Radaš, Radokašin, Radetinac, Radča, Radovanko, Radijen, Radihna, Radovac, Radulin, čak i primjer složenog imena gdje se RAD- javlja dva puta: Radirađ! I izvedenice od RAD- su najbrojnije, dakle imena koja počinju na RAC-, RAČ-, RAĆ-, RAĐ-, RAJ-, RAH-, RAK-, RAL-, RALJ-, RAŠ-, RAT- – sve u svemu, preko 300 jedinstvenih imena! Sve njih pripisujemo toj staroslovenskoj riječi, koja oslikava možda neko opsesivno stanje duše naših predaka, želju da budu radosni. Interesanto je da je gotovo svaka osnova zabilježena u svom najkraćem obliku kao zasebno ime, poput Rad, Mil, naravno Vuk, Brat i brojne druge (Draž, Stan, Srđ, Živ i sl.), samo se niko nije, iz razumljivih razloga, usudio da to isto učini sa osnovom BOG-, te je tu najkraća zabilježena verzija Boga ili Bogo”, navela je autorica.

Prilično su bila popularna složena imena u sastavu od dvije osnove, koja se inaču smatraju najstarijim oblikom imena, poput: Dobrohval, Cvitimir, Dobrouk, Draživoj, Grdomil, Ljubilip, Milodraž, Prvodrag, Strojslav, Vučkosav itd.

Takođe odmah upadne u oči bogatstvo primjera. Recimo, kod imena sa nastavkom -AŠIN – svi znamo za drevno ime Vukašin, prvo koje padne na pamet – u srednjem vijeku bilo je raznovrsnijeg izbora: Cvetašin, Dimitrašin, Dobrašin, Đurašin, Grubašin, Jovašin, Milašin, Nikašin, Petašin, Pribašin, Stepašin i drugi. Zanimljiva su i imena sa nastavkom -ICA, u upotrebi i u muškim i ženskim imenima onda kao i sada, međutim u srednjem vijeku u muška imena su se ubrajala i danas tipično ženska Ljubica i Milica.

Među imenima neslovenskog porijekla značajno mjesto (oko 20%) zauzimaju tzv. kalendarska ili hrišćanska imena porijeklom iz hebrejskog, grčkog ili latinskog jezika (kod preostalog % je bilo više tumačenja porijekla ili je ostalo neodređeno.) Primjer tome su imena poput Mihajlo, Stjepan/Stefan, Ilija, Ivan, Jovan i slično. Takva imena su se prvo primila kod vlastele, a potom su prešla i na niže slojeve društva, a s vremenom su i sama dale osnove koje su pridonijele nastanku cijelog niza novih imena. Tako, na primjer, lično ime Petar je došlo u naše krajeve kao grčko svetačko ili kalendarsko ime Πέτρος, lat. Petros, u značenu „kamen, stijena“, a toliko se popularisalo da su od njega nastale osnova PET- ili PETR- i brojne izvedenice od milja, poput PER-, PEJ-, PEK-, PEŠ- sa kojima je u zbirci zabilježeno oko 60 zasebnih imena (primjeri: Petašin, Petromil, Pejo, Perinac, Peko, Pešimir itd.).

Još jedna zanimljiva skupina neslovenskih imena su rumunsko-vlaška (u tu grupu se zbog osnove svrstavaju imena poput Hrelja, Hotil, Čičoje, Dančo, Tudor, Mirča, Lale, Otaš, Bučin, Balohna, Bačan, Rugal i dr.), te arbanaška (Đon, Đonić, Leš, Leka, Mazojina i dr.), ugarska (Urošica, Magaš), ili narodna grčka, recimo, od riječi kali ili kalo (dobar, častan, lijep) imamo cijeli niz: Kal, Kalić, Kalijar, Kalijor, Kaliman, Kalivir, Kalivirac, Kaleđurek, Kalomrk, Kalojurk.

Inače, tematski, ideje za imena našim precima je davao i svijet oko njih. Nekada su u pitanju životinje i ptice (Vuk, Zec, Žaban, Zmijan, Ribac, Soko, Golub, Grlica, Medvjed, Jež, Vranko, Kljuno), prirodni elementi (Humko, Brdoje, Gvozden, Kresoje, Uglješa, Viganj (od staroslovenske riječi oganj)), uloga u zajednici (Striko, Netko (od nećak), Zet, Didodrag), osobine ili izgled (Brza, Krasoje, Radosni, Veselko, Mišljen) boje i brojevi (Crnoje, Bjeladin, Bjelica, Plavac, Rujko, Prvosav, Šestan), biljke (Cvjetoje, Cvitan, Jablan)…

Posebnost hrasta, simbola visine i snage, posebno važnog našim staroslovenskim precima, odražava se u osnovama HRAST-, HRAŠ-, RAST-, RAS- i RAŠ- (Hrasto, Hrastić Hrasto, Hrašoje; Rastko, Rastina, Rastiša, Rastko, Rašajin, Rašin, Rašiško, Raško, Raškod, Raškoja, Raškoje, Rašo, Rašoj, Rašoje), CER- (Cer, Cerovac, Cernica, Cernicaš) i DUB- i DUBR- (Dubac, Dubljanin, Dubo, Duboje, Dubovac, Dubović, Dubravac, Dubravec, Dubravko, Dubrovac, Dubrovacij).

Ističu se takozvana ružna ili opasna imena (Grdomil, Grdeta, Grban, Gruboje, Strahinja, Strajan, Tvrda) ili imena sa negacijom (Nerad, Nelipac) koja su često imala zaštitnu ulogu.

Ipak, dobar dio ovog nije tipičan samo za Bosnu i Hercegovinu, i na imena zabilježena ovdje treba gledati u sklopu naše šire južnoslovenske zajednice, u smislu da nema bitnih razlika u odnosu na okolna područja istog jezičkog naslijeđa (posebno u slučaju imena slovenskog porijekla), te da bi veća zbirka od Istre do Grčke, dala potpuniju sliku imena srednjeg vijeka na našim prostorima.