Iako je bio suočen s velikim ekonomskim problemima koji su se nadvijali nad zemljom, za njegove kratke vladavine BDP je skočio za 1,8 do 2,2 posto, dok se turizam vraćao na nivo prije 2011. godine. Zbog toga popularnost Muhamedu Mursiju nikada nije pala ispod 55 posto.

Muhamed Mursi, prvi demokratski izabrani predsjednik Egipta, ostaje simbol nadei i tragedije u turbulentnoj političkoj historiji Bliskog istoka. Njegov uspon na vlast, kratki predsjednički mandat, krvavi pad i smrt u zatvoru oslikavaju složenu stvarnost egipatske politike nakon revolucije 2011. godine.

Godine 2011, Egipat je bio zahvaćen talasom narodnih pobuna poznatih kao Arapsko proljeće. Nakon tri decenije autokratske vladavine Hosnija Mubaraka, milioni Egipćana izašli su na ulice tražeći slobodu, pravdu i kraj represije. Mubarak je bio prisiljen da podnese ostavku u februaru 2011. godine, a vlast je privremeno preuzela egipatska vojska.

U vakuumu koji je nastao, političke snage su se reorganizirale. Među najjačim i najorganiziranijim akterima bio je Muslimansko bratstvo, islamistički pokret sa stogodišnjom tradicijom otpora režimu. Iako je decenijama bilo zabranjeno, bratstvo je odlučilo učestvovati u izborima kroz političku stranku – Stranku slobode i pravde.

Muhamed Mursi, američki obrazovani inženjer i član Muslimanskog bratstva, nije bio prvi izbor pokreta za predsjedničkog kandidata. Nakon što je glavni kandidat diskvalificiran, Mursi je postao “rezervna opcija”. Ipak, u junu 2012. godine, Mursi pobjeđuje u drugom krugu predsjedničkih izbora s oko 51% glasova, porazivši Ahmeda Shafiqa, posljednjeg Mubarakovog premijera.

Bio je to historijski trenutak – prvi put u modernoj egipatskoj historiji, predsjednik države bio je izabran slobodnim izborima.

Jedna od prvih odluka bila mu je da oslobodi 572 zatvorenika koje je armija zatvorila nakon revolucije. Mursi je i sam bio zatvoren tokom revolucije, prije nego što je pobjegao iz zatvora sa ostalim liderima Muslimanske braće i članovima Hamasa i Hezbollaha.

Mursijev mandat trajao je samo godinu dana, a bio je ispunjen turbulencijama. Suočavao se s naslijeđenim dubokim problemima – uništenom ekonomijom, moćnim sigurnosnim aparatom i podijeljenim društvom. Neki su ga optuživali za nekompetentnost, centralizaciju vlasti i pokušaj islamizacije države, a zapravo, iako je bio suočen s velikim ekonomskim problemima koji su se nadvijali nad zemljom, za njegove kratke vladavine BDP je skočio za 1,8 do 2,2 posto, dok se turizam vraćao na nivo prije 2011. godine. Zbog toga popularnost Muhamedu Mursiju nikada nije pala ispod 55 posto.

Prekretnica se desila u novembru 2012., kada je Mursi izdao dekret kojim je privremeno proširio svoje ovlasti iznad sudstva – što su mnogi smatrali autokratskim potezom. Taj dekret izazvao je masovne proteste i sukobe u Kairu i drugim gradovima, iako je njime Mursi želio ograničiti djelovanje režimskih sudija iz Mubarakove ere.

U julu 2013, nakon višesedmičnih protesta protiv njegove vlasti, egipatska vojska na čelu s generalom Abdelom Fattahom al-Sisijem izvršava državni udar. Mursi je uhapšen, a vlast je ponovno prešla u ruke vojske.

U danima nakon udara, stotine njegovih pristalica ubijene su tokom protesta, posebno u masakru na trgu Rabaa al-Adawiya. Muslimansko bratstvo je ubrzo proglašeno terorističkom organizacijom, a hiljade članova uhapšene su i osuđene.

Mursi je proveo šest godina u zatvoru, uglavnom u samici. Suđen je u više procesa koji su uključivali optužbe za špijunažu, podsticanje nasilja i saradnju s Hamasom i Iranom. Presude su se nizale – uključujući smrtnu kaznu koja je kasnije poništena – ali nijedno suđenje nije ispunilo međunarodne standarde pravičnosti.

Dana 17. juna 2019., tokom pojavljivanja pred sudom, Mursi se srušio u sudnici i preminuo. Imao je 67 godina. Ljekari i porodica tvrdili su da mu je uskraćivana adekvatna medicinska pomoć, a UN je pokrenuo istragu o njegovoj smrti, nazivajući uslove u kojima je bio zatvoren “nečovječnim”.

Muhamed Mursi ostat će zapamćen kao simbol nade i izdaje. Za pristalice, on je mučenik demokratije i čovjek koji je pokušao provesti volju naroda. Za protivnike, bio je opasnost za sekularni karakter države. Ali jedno je nesporno – njegova vladavina bila je jedino doba egipatske demokratije.

Danas Egipat vodi predsjednik Al-Sisi, bivši general koji je došao na vlast nakon svrgavanja Mursija i koji zemljom upravlja čvrstom rukom. Kritičari kažu da se Egipat vratio u stanje gore od Mubarakove ere, s još manje sloboda i većom represijom.

A Muhamed Mursi – profesor, islamista, predsjednik i zatvorenik – ostaje tragični podsjetnik da put ka demokratiji u arapskom svijetu nije samo težak već i opasan.

Pitanje da li su i koliku ulogu Sjedinjene Američke Države imale u svrgavanju Mohameda Mursija, prvog demokratski izabranog predsjednika Egipta, ostaje predmet rasprava među analitičarima, političarima i historičarima. Iako nema konkretnih dokaza da su SAD direktno naredile ili organizovale puč, postoje brojni elementi koji ukazuju na to da su neposredno podržale ili prihvatile vojno svrgavanje Mursija – makar prećutno.