Dok su milioni Jevreja širom Evrope odvođeni u nacističke logore smrti, više od 150 hiljada vojnika i oficira jevrejskog porijekla borilo se u uniformama Wehrmachta za Treći rajh. Razapeti između slijepog odgoja u duhu poslušnosti, odanosti domovini i rasnih zakona koji su im ukinuli građanska prava te u smrt poslali njihove najbliže, ovi borci ostali su tragičan i prešućen paradoks njemačke historije čije sudbine svjedoče o svoj surovoj apsurdnosti nacističke ideologije

Petnaestog septembra 1944. godine, dok su savezničke armije sa istoka i zapada nemilosrdno stezale obruč oko Trećeg rajha, a njemačkoj vojnoj mašineriji bio dragocjen svaki iskusni i sposobni borac, iz štaba SS lidera Heinricha Himmlera upućeno je jedno naizgled neobično, ali u tadašnjim okolnostima nipošto usamljeno pismo. Oficir Himmlerovog ličnog štaba zatražio je od general-majora Wilhelma Burgdorfa, zamjenika načelnika Personalnog ureda Wehrmachta, da po ličnom naređenju prvog čovjeka SS-a iz vojne službe odmah otpusti pukovnika po imenu Ernst Bloch.

Pukovnik Bloch nije se našao na udaru zbog eventualnih vojničkih propusta, kukavičluka ili nesposobnosti; protivno svakoj vojnoj logici u trenutku kada se front rušio, razlog za njegovu diskvalifikaciju ležao je u njegovom porijeklu. Bloch je prema rasnim zakonima bio klasifikovan kao Mischling, polujevrej, budući da mu je otac bio Jevrej.

Dodatni motiv za Himmlerovu intervenciju vjerovatno je ležao i u otkriću da je pukovnik Bloch još 1939. godine učestvovao u spašavanju grupe Jevreja iz ruku SS-a, među kojima se nalazio i čuveni rabin Joseph Schneersohn. Iako je tu operaciju izveo po direktnom naređenju svog pretpostavljenog, admirala Wilhelma Canarisa, šefa njemačke vojne obavještajne službe Abwehr, taj ga čin nije mogao spasiti.

Jedanaest dana kasnije, general Burgdorf je obavijestio Himmlerov kabinet da je Bloch otpušten, ali je u bilješci ipak stidljivo napomenuo da je ovaj pukovnik, inače odlikovan Željeznim krstom za izuzetnu hrabrost, još 1943. godine samoinicijativno tražio da bude poslan na prvu liniju fronta, uprkos višestrukim ranjivanjima iz Prvog svjetskog rata. Ovaj blagi protest vojničke struke nije imao nikakvog efekta pred rasnom dogmom. Nije pomogla ni službena karakteristika u kojoj je Bloch opisan kao „pozitivan nacional-socijalista“.

Bloch je napustio svoju dužnost 27. oktobra 1944. godine, da bi u februaru naredne godine Adolf Hitler potpisao i zvanični ukaz o njegovom konačnom otpustu iz oružanih snaga zbog jevrejskog porijekla. Burgdorf ga je o tome obavijestio službenim pismom u kojem navodi da je Führer odlučio da ga razriješi aktivne službe, izražavajući mu zahvalnost u ime Führera za službu domovini u ratu i miru, uz tradicionalni pozdrav.

Bloch je ostao potpuno zapanjen ovom odlukom, ponajviše zato što je pamtio da ga je sam Hitler ranije lično proglasio čovjekom njemačke krvi, dajući mu specijalno pomilovanje. Međutim, pukovnik nije ulazio u pozadinu odluke niti se pobunio; kao disciplinovani njemački oficir, pokorio se naređenju i povukao.

Njegov bliski prijatelj Walter Brockhoff pisao je nakon rata Blochovoj supruzi Sabini, pitajući se kako je bilo moguće da se u časovima najteže opasnosti po državu s fronta ukloni tako hrabar i prekrajen oficir, dodajući da je malo bilo vojnika takvog kalibra. Ipak, odani pukovnik nije pognuo glavu niti se jednostavno sklonio u sigurnost doma. Kada su se sovjetske trupe opasno približile samom Berlinu, Bloch se kao dobrovoljac priključio jedinicama Volkssturma, narodne milicije sastavljene od staraca i dječaka, te je uzeo učešće u odbrani prijestolnice. Poginuo je u žestokim uličnim borbama za Berlin, svega nekoliko dana prije konačnog kapituliranja Trećeg rajha.

Priča o pukovniku Ernstu Blochu, koliko god djelovala nevjerovatno i paradoksalno, daleko je od nekog izolovanog incidenta ili historijskog kurioziteta. Na hiljade njemačkih vojnika i oficira jevrejskog porijekla, od feldmaršala, generala, pukovnika i majora, pa sve do običnih regruta i podoficir, preko noći je izbačeno iz njemačkih oružanih snaga. Mnogi od njih su potom završili u logorima za prinudni rad, dok su njihovi rođaci, očevi, majke i djeca masovno odvođeni i gušeni u gasnim komorama Auschwitza, Treblinke i drugih fabrika smrti širom okupirane Evrope.

Pronalaženje, identifikacija i detaljno dokumentovanje sudbina ljudi jevrejskog porijekla koji su nosili uniformu Wehrmachta i borili se za Hitlerovu Njemačku predstavljali su višedecenijski istraživački poduhvat koji je obuhvatio razgovore sa stotinama veterana. Njihove lične ispovijesti pomogle su da se osvijetli i rekonstruiše jedno od najnepoznatijih, najsloženijih i najkontroverznijih poglavlja Drugog svjetskog rata. Priče poput Blochove oslikavaju duboku tragiku i zapanjujuću kompleksnost njemačkog društva pod nacističkim režimom. Za današnjeg posmatrača, ali i za same aktere tih događaja, ovo historijsko poglavlje otvara niz teških pitanja o identitetu, lojalnosti, moralnoj odgovornosti i ljudskoj prirodi u uslovima totalitarne ideologije.

Slikovit primjer te unutrašnje razapetosti pruža razgovor vođen sredinom devedesetih godina u Berlinu sa veteranom po imenu Heinz Z. On je bio polujevrej koji je tokom rata posjedovao lažne dokumente u kojima je stajalo da je čiste arijevske krvi. Dok je prisjećajući se ratnih godina opisivao svoj boravak u uniformi, njegova druga supruga Sabine sjedila je pored njega i nijemo slušala. Heinz je vjerovao da su mu ti lažni papiri i služba u vojsci omogućili da zaštiti svoju prvu suprugu, koja je bila Jevrejka, kao i njihovog tek rođenog sina. Njegov status bio je pravno definisan kao „privilegovani mješoviti brak“, što je značilo da je ostankom u braku nudio supruzi određeni stepen zaštite od nacističkog progona.

Međutim, dok se Heinz 1943. godine nalazio na Istočnom frontu, u vojnoj pošti mu je uručeno obavještenje da su njegova supruga i sin deportovani u nacistički logor u Poljskoj. Zgrožen ovom vijesti, njegov pretpostavljeni komandant odmah mu je odobrio vanredno odsustvo kako bi otputovao u Berlin i pokušao srediti stvar. Heinz se prisjećao kako je u tom trenutku pomislio kakva to budala deportuje majku sa dojenčetom u radni logor. Kada je stigao u Berlin i počeo obilaziti državne urede i kancelarije Gestapoa, suočio se sa surovom istinom: supruga i dijete doista su odvedeni na istok. Očajnički je tražio dozvolu da ode do logora i vrati svoju porodicu kući, ali su nacističke vlasti hladnokrvno odbile svaki njegov zahtjev.

Pred sam kraj rata, njegova jedinica je prebačena na Zapadni front gdje je pao u američko zarobljeništvo. Nakon nekoliko mjeseci provedenih u zarobljeničkom logoru, pušten je na slobodu i vratio se u razrušeni Berlin. Ubrzo je, prateći vijesti sa Nirnberškog procesa i objavljene dokumente o nacističkim zločinima, saznao strašnu istinu: njegova supruga i sinčić nisu poslani u nikakav radni logor, već direktno u Auschwitz. Kao najranjivije žrtve, odmah po izlasku iz teretnih vagona odvedeni su u gasne komore i spaljeni u krematoriju. U trenutku kada je on u Berlinu pokušavao dobiti dozvolu da ih spasi, oni su već odavno bili pretvoreni u pepeo.

Dok je izgovarao te riječi, ovaj starac od osamdeset godina potpuno se slomio i zaplakao poput malog djeteta. Scene iz prošlosti bile su suviše bolne. Njegova druga supruga, koja je sjedila pored njega, iznenada je reagovala sa nevjericom i bijesom. Ispostavilo se da tokom punih pedeset godina braka Heinz svojoj drugoj ženi nikada nije spomenuo da je ranije bio oženjen, niti da je imao dijete koje je nastradalo u Holokaustu. Sve teške uspomene i traume držao je zakopane duboko u sebi pola vijeka, ne želeći opterećivati novu porodicu strahotama koje je preživio.

Priče poput Blochove i Heinzove pokazuju koliko je teško posmatrati Treći rajh isključivo kroz crno-bijelu dihotomiju. One oslikavaju ogromne poteškoće i apsurde s kojima su se nacisti suočavali nastojeći primijeniti svoje bolesne rasne teorije na društvo koje se stoljećima razvijalo kroz asimilaciju, međuetničke i međureligijske brakove između hrišćana i Jevreja.

Danas je opšteprihvaćena historijska činjenica da su osobe jevrejskog porijekla bile najugroženija kategorija stanovništva pod Hitlerom. Kada se uzme u obzir nacistička definicija „punog Jevreja“, ta tvrdnja je apsolutno tačna. Međutim, ono što ostaje nepoznato široj javnosti jeste podatak da je vjerovatno nekoliko hiljada „punih“ Jevreja, i više od 150.000 ljudi djelimično jevrejskog porijekla, služilo u njemačkim oružanim snagama tokom Drugog svjetskog rata.

Ove osobe djelimično jevrejskog porijekla, u nacističkoj terminologiji nazvane Mischlinge, imale su znatno složeniju i tragičniju historiju nego što bi se moglo pretpostaviti. Posebno zapanjuje činjenica da su ti ljudi u početku bili zakonski obavezni da služe u vojsci države koja ih je istovremeno sistemski dehumanizirala. Čak i vrsni poznavaoci historije Drugog svjetskog rata ostaju zatečeni pred saznanjem da su mnogi od njih oblačili uniforme sa kukastim križem dok su im rođaci odvođeni u smrt.

Iskustva tih ljudi bila su prožeta stravičnim unutrašnjim rascepom. Jedan od takvih vojnika, Heinz Bleicher, primijetio je da danas rijetko ko može razumjeti strahovito emotivno breme koje su djelimični Jevreji nosili tokom Trećeg rajha. Iz godine u godinu osjećali su kako ih društvo usisava u sve dublji ponor iz kojeg nije bilo spasa.

Uprkos tome, sve do 1941. godine, nacističke vlasti su masovno regrutovale ove mladiće u Wehrmacht. Hitler ih je u svojim govorima i spisima nazivao „krvnim grijehom“ i „nakazama na pola puta između čovjeka i majmuna“, ali su vojne potrebe nadjačavale idološke stavove. Među njima je bilo i profesionalnih oficira koji su, zahvaljujući Hitlerovim ličnim odlukama o „arijanizaciji“, dospjeli do najviših vojnih činova, dok su članovi njihovih porodica morali nositi žutu zvijezdu na odjeći i završavali u masovnim grobnicama.

Pitanja koja se neizbježno nameću pred ovom historijskom činjenicom jesu: Kako su ti ljudi uopće mogli služiti? Da li su sebe doživljavali kao Nijemce, Jevreje ili naciste? Šta je Hitler znao o njima, a šta su oni znali o Holokaustu? Da li su osjećali krivicu zbog nošenja uniforme Trećeg rajha? Mnogima je i danas teško prihvatiti da su ljudi jevrejskog porijekla služili u Hitlerovoj vojsi, često se ističući izuzetnom hrabrošću i dobijajući najviša ratna odlikovanja.

Historijska nauka je dugi niz godina izbjegvala temeljitije istraživanje ove teme. Za mnoge su ovi vojnici predstavljali neprijatni ostatak traume Hitlerove Njemačke koji se nije uklapao u jednostavne matrice prošlosti. Ti veterani su se osjećali usamljeno, živeći u stalnom strahu da će njihova svjedočanstva naići na nerazumijevanje i osudu. Općenito, njemački vojnici iz Drugog svjetskog rata nemaju mnogo toga za slavljenje, a imaju mnogo toga za zaborav, uključujući i sramotu služenja zločinačkom režimu. Stoga je fascinantno s kolikom su otvorenošću pojedini jevrejski i polujevrejski vojnici podijelili svoja iskustva, dodatno usložnjavajući već dovoljno tešku temu.

Ova tema je izuzetno osjetljiva jer se kategorija Mischlinga ne može jednostavno svrstati u ladice žrtve ili počinioca, Jevreja ili nejevreja. Iako su neki od dokumentovanih vojnika bili puni Jevreji, većina su bili polujevreji ili četvrtjevreji, kategorija koja historijski i intelektualno nema nikakvo naučno opravdanje. Izuzetno je teško objasniti rasnu kategoriju koja nikada ranije nije postojala, sve dok je nacisti nisu iskonstruisali kroz Nirnberške zakone 1935. godine.

Ono što povezuje sve te ljude nije bila samo diskriminacija kojoj su bili izloženi, već i duboki osjećaj bijesa, frustracije, straha i manje vrijednosti koji im je nametnut. Nacistički režim ih je na kraju surovo progonio, a mnoge od njihovih srodnika ubio, uvlačeći ih u pakao Holokausta.

Pitanje identiteta proganjalo je većinu ovih mladića. Mnogi od njih odrasli su u tradicionalnim, patriotski nastrojenim hrišćanskim njemačkim porodicama, da bi nakon dolaska nacista na vlast 1933. godine saznali da ih vlastita domovina smatra podjardimljenim i manje vrijednim bićima. Nacisti su smatrali da ih njihovo jevrejsko porijeklo čine neprikladnim za prave građane. Ubrzo su ti hrišćanski polujevreji doživjeli još jedan šok: njihove crkve, kako protestantska tako i Katolička, uglavnom su pokleknule pred nacističkim pritiscima, okrenule im leđa i pružile teološko opravdanje za progon Jevreja. Njihov identitet Nijemaca i hrišćana srušen je preko noći, ostavljajući ih pred teškim pitanjem vlastitog postojanja.

Njemački filozof Immanuel Kant napisao je da država definira stvarnost. Nacisti su brutalno izmijenili živote miliona ljudi sprovodeći svoju rasnu doktrinu u praksi. Politolog John Stuart Mill još je u devetnaestom vijeku nagovijestio šta se dešava kada društvo nametne pogrešne mandate, ističući da društvena tiranija može biti daleko opasnija od mnogih vrsta političkog ugnjetavanja jer prodire duboko u sve pore života i porobljava samu ljudsku dušu.

Vojnici o kojima je riječ bili su žrtve sistema koji je uspostavio potpuno izvrnute mjerila o ljudskoj vrijednosti. Nastojali su se prilagoditi nacističkoj viziji uzornog Nijemca, ne shvatajući na vrijeme da ih je vlastito društvo odbacilo. Jedan od njih, Dieter Bergman, pisao je tokom rata kako je po svemu oslikavao ono što se smatralo dobrim Nijemcem: bio je visok, plavokos, vitak, lijepih manira i vojničkog držanja. Ipak, ubrzo je shvatio da njegov život polujevreja visi o tankoj niti u okruženju koje mu nije nudilo nikakvo pravno utočište. Taj nesigurni položaj duboko je uticao na njihovu percepciju sebe i vlastito ponašanje, primoravajući ih da poštuju zakone koji su im oduzimali osnovna ljudska prava.

Nacistički terminološki aparat stvoren je radi uništenja i dehumanizacije onih koje je režim označio kao manje vrijedne. Pojmovi poput polujevrej, četvrtjevrej, Mischling ili arijac potiču iz zločinačkog sistema i imali su za cilj razaranje društvenog tkiva. Način na koji su nacisti primjenjivali svoje rasne zakone nije odražavao shvatanje jevrejstva kakvo je postojalo u njemačkom društvu prije dolaska Hitlera na vlast.

Riječ Mischling zvučala je tim ljudima podjednako strano i odbojno kao što zvuči i nama danas. Kako je sam Bergman objasnio, polujevrejstvo je potpuno apsurdan koncept, nalik ideji da je neko poluobrezan, to jednostano ne postoji u stvarnosti, ali su pod Hitlerom morali naučiti živjeti s tim nametnutim žigom.

Mnogi od njih nisu se mogli nositi s događajima koji su prevazilazili njihovo razumijevanje. Tako je Heinz Gerlach 1941. godine pisao ministru obrazovanja Bernhardu Rustu, navodeći da on ne može biti kriv što je rođen kao Mischling, te da niko ne bi trebao kriviti ni njegove roditelje koji su sklopili brak u vrijeme kada nikakvi rasni zakoni nisu postojali. Objašnjavao je da je njegova majka odgojena u njemačkom duhu, da je prešla na kršćanstvo i sina odgojila da voli svoju domovinu. Gerlach se očajnički borio protiv činjenice da ga nacisti definiraju kroz jevrejsko porijeklo koje sam nikada nije prihvatao.

Sudbine ovih ljudi ukazuju na podijeljenu lojalnost s kojom su se borili tokom nacističkih godina. Iz današnje perspektive djeluje potpuno nadrealno da su ti mladići služili u vojsci dok su nacističke vlasti istovremeno odvodile članove njihovih porodica u logore. Ipak, kada se sagleda tadašnje njemačko društvo, ta služba postaje razumljivija. Većina njih odgojena je u duhu stroge poslušnosti autoritetima. Učeni su da se bez pogovora pokoravaju roditeljima, učiteljima, sveštenicima i, iznad svega, svojoj državi. Njemačka kultura je izgrađena na pretpostavci da se autoritet pretpostavljenih temelji na višoj mudrosti.

U vojnom okruženju ta je poslušnost dobila svoj najradikalniji oblik. Izgrađen je koncept takozvane ropske poslušnosti, gdje su se naređenja izvršavala automatski. Nacisti su nametnuli potpunu političku i ideološku uniformnost. Sve što bi Hitler naredio moralo se izvršiti bez pogovora, a oni koji bi se usprotivili završavali su pred streljačkim strojem ili u koncentracionim logorima.

Da bi se razumjela ova bolesna situacija u kojoj su sinovi nosili kukasti krst na uniformama dok su im majke morale nositi žutu Davidovu zvijezdu na kaputima, neophodno je razumjeti i prirodu njihovog jevrejstva. Većina roditelja nije odgajala ove mladiće u duhu jevrejske vjere, niti su sebe smatrali Jevrejima sve dok ih Hitler nije počeo progoniti. Međutim, nacistički zakoni su ih sve obuhvatili.

Dopunskim odredbama Nirnberških zakona od 14. novembra 1935. godine precizno su definisane rasne kategorije: Nijemac, Jevrej, polujevrej (Mischling prvog stepena) i četvrtjevrej (Mischling drugog stepena). Puni Jevreji su bili oni koji su imali najmanje troje jevrejskih djedova ili baka, polujevreji su imali dvoje, a četvrtjevreji jednog. Također, svako ko je prakticirao jevrejsku vjeru smatran je Jevrejem, bez obzira na biološko porijeklo. Da bi uspostavili ove rasne dijagrame, nacisti su se morali poslužiti upravo crkvenim i vjerskim knjigama krštenih, rođenih i vjenčanih, jer nikakav drugi biološki dokaz nije postojao.

Nirnberški zakoni poslužili su kao temelj za potpuno lišavanje građanskih prava. Ipak, član 7 dopunskog dekreta davao je samom Hitleru diskreciono pravo da jednim potezom pera proglasi određenu osobu arijcem kroz takozvano pomilovanje. Hitler je iskoristio to pravo u slučaju nekoliko visokorangiranih oficira jevrejskog porijekla čije su mu vojne sposobnosti bile neophodne. Među najpoznatijim primjerima bili su drugi čovjek Luftwaffe-a, feldmaršal Erhard Milch, kao i general Helmut Wilberg, briljantni strateg koji je učestvovao u razvoju doktrine Blitzkriega.

Međutim, ogromna većina polujevreja nije bila te sreće. Nacističke vođe poput Heinricha Himmlera i Reinharda Heydricha otvoreno su se zalagale da se i polujevreji likvidiraju zajedno sa svim ostalim Jevrejima. Pritisak arijanskih rođaka, uticajnih njemačkih porodica i dijela vojne strukture uspio je odgoditi rješavanje pitanja polujevreja za period nakon pobjedonosnog završetka rata.

Složenost ove teme dodatno se usložnjava kada se uporedi nacističko rasno pravo sa Halahom, tradicionalnim jevrejskim vjerskim pravom. Prema Halahi, Jevrej je samo onaj ko je rođen od majke Jevrejke. Stoga bi, prema jevrejskim vjerskim kanonima, mnogi od ovih polujevreja koje su nacisti smatrali samo djelimičnim Jevrejima zapravo bili punopravni Jevreji, pod uslovom da im je majka bila Jevrejka. S druge strane, oni kojima je otac bio Jevrejin, a majka kršćanka, prema nacistima su bili polujevreji, dok ih jevrejska zajednica nije priznavala kao svoje članove.

Ilustrativan je primjer ratnog veterana Wehrmachta Karla-Heinza Maiera. Nakon Drugog svjetskog rata, prožet osjećajem duga prema svojoj stradaloj porodici, otputovao je u tek osnovani Izrael i borio se u ratu za nezavisnost 1948. godine. Uprkos tome što je postao oficir izraelske vojske, lokalne vjerske vlasti nisu ga priznavale kao Jevreja jer mu je majka bila kršćanka. Maier je ogorčeno konstatovao da su ga nacisti punih dvanaest godina progonili jer mu je otac bio Jevrej, da bi ga potom u Izraelu nazivali gojem jer mu majka nije bila Jevrejka. Ova kriza identiteta pratila je desetine hiljada ljudi tokom i nakon završetka Trećeg rajha.

Na osnovu detaljnih matematičkih i statističkih analiza demografskih podataka, procjenjuje se da je oko 60.000 polujevreja i oko 90.000 četvrtjevreja služilo u njemačkom Wehrmachtu tokom Drugog svjetskog rata. Puni Jevreji koji su služili u vojsci činili su to isključivo sa potpuno lažnim dokumentima, dok su njihovi suborci i komandanti vjerovali da su čisti arijci.

Na desetine hiljada ljudi koji su ubijeni u nacističkim logorima smrti nisu sebe smatrali Jevrejima, ali su ih nacisti tako označili i pogubili. Poznati primjer je filozofkinja Edith Stein, koja je prešla na katoličanstvo i postala časna sestra, ali su je nacisti svejedno odveli u gasnu komoru Auschwitza. Hitler je cinično govorio da kap vode sa krštenja ne može promijeniti rasu i da prelazak u drugu vjeru više neće slagati nacističke zakone.

U samoj Njemačkoj je 1933. godine živjelo oko 50.000 Jevreja koji su prešli na kršćanstvo, ali su ih nacističke vlasti svejedno tretirale kao rasne Jevreje. Na okupiranim teritorijama Istoka, u Poljskoj i Sovjetskom Savezu, nacisti uopće nisu pravili razliku između polujevreja i punih Jevreja. Svi oni koji su imali bilo kakve jevrejske krvi i koji nisu imali njemačke rođake da ih zaštite, izbrisani su sa lica zemlje.

Guverner okupirane Poljske Hans Frank otvoreno je u decembru 1941. godine izjavio da se na toj teritoriji nalazi oko 2,5 miliona Jevreja, a zajedno sa polujevrejima oko 3,5 miliona, te da se moraju preduzeti mjere koje će dovesti do njihovog potpunog uništenja kako bi prostor postao potpuno čist od Jevreja. Stoga su stotine hiljada preobraćenika i polujevreja u Istočnoj Evropi skončale u logorima smrti, dok su mnogi od njih imali bliske rođake koji su u tom istom trenutku nosili uniformu Wehrmachta na prvoj liniji fronta.

Pitanje koje se postavlja jeste: Zašto su ti ljudi služili? Većina ih je služila zato što su bili regrutovani. Do aprila 1940. godine, Wehrmacht je zakonski obavezivao polujevreje na služenje vojnog roka, iako nisu mogli napredovati u podoficirske ili oficirske činove bez posebnog Hitlerovog odobrenja.

U aprilu 1940. godine Hitler je iznenada donio odluku o otpustu svih polujevreja iz oružanih snaga. Razlog za ovu odluku ležao je u frapantnoj spoznaji da su mnogi od tih vojnika, nakon pobjedonosnog pohoda na Poljsku 1939. godine, došli kući na odsustvo i zatekli svoje roditelje i rođake izložene strahovitom progonu Gestapoa. Hitler nije želio da borbeno angažovanje polujevreja stvori moralni pritisak da se spasu njihove porodice, pa je naredio njihovo uklanjanje iz vojske.

Međutim, mnogi su i nakon te naredbe ostali u voim jedinicama. Razlog je bio nastavak ratnih operacija u Norveškoj i Francuskoj u proljeće 1940. godine, što je usporilo birokratsku mašineriju. Pored toga, mnogi zapovjednici na frontu jednostavno su ignorisali ovu naredbu ne želeći se odreći provjerenih vojnika. Pretraga za polujevrejima često se svodila na to da su vojnici morali potpisati izjavu pod punom materijalnom i krivičnom odgovornošću da nemaju jevrejske krvi. Mnogi su te izjave potpisali u dobroj vjeri jer sebe nisu smatrali Jevrejima, dok su drugi svjesno slagali kako bi ostali u jedinici sa svojim drugovima.

Polujevreji koji su se istakli hrabrošću i dobili ratna odlikovanja imali su pravo podnijeti zahtjev za oslobađanje od rasnih zakona. Na hiljade njih poslalo je molbe lično Hitleru, nadajući se da će im ratne zasluge osigurati status arijaca i spasiti njihove porodice. S druge strane, četvrtjevreji su morali služiti vojsku tokom čitavog rata, ali ni oni nisu mogli postati oficiri bez Hitlerovog odobrenja.

Za većinu polujevreja koji su otpušteni iz vojske nakon 1940. godine, relativni mir trajao je do 1944. godine. Tada je Hitler naredio da se svi otpušteni polujevrejski veterani, kao i oni koji nikada nisu služili vojsku, pohapse i pošalju u radne logore zloglasne Organizacije Todt. Tamo su im se pridružili i arijanski muževi koji su odbili da se razvedu od svojih supruga Jevrejki. Srećom po njih, ti radni logori stvoreni su pred sam kraj rata, pa su uslovi u njima, iako izuzetno teški, bili podnošljiviji od onih u logorima uništenja, što je omogućilo većini njih da dočekaju oslobođenje.

Nakon rata, ti ljudi su proživljavali različite sudbine. Neki su prihvatili svoje jevrejsko porijeklo i danas se izjašnjavaju kao Jevreji. Drugi priznaju svoje korijene, ali sebe ni u kom smislu ne smatraju Jevrejima. Mnogi su se čitavog života borili sa unutrašnjim nemirima, pokušavajući shvatiti šta njihovo porijeklo zapravo znači u praktičnom smislu.

Njihove sudbine ukazuje na tragičan paradoks. Neki su poticali iz starih vojničkih porodica u kojima se služba domovini smatrala najvišim činom časti. Njihovi očevi i stričevi borili su se u Prvom svjetskom ratu, poput feldmaršala Milcha, stičući ugled i odlikovanja. Sve do 1933. godine imali su potpuna građanska prava, da bi im ona potom bila brutalno oduzeta.

Uporno nastojanje mnogih polujevreja da služe svojoj zemlji, uprkos progonu kojem su bili izloženi, djeluje tragično i ironično. Kako je izjavio Dieter Bergmann, većina njih je iskreno volela svoju domovinu i vjerovala da ispunjava svoju dužnost prema Njemačkoj, želeći da je vide ponovo velikom i moćnom, da bi na kraju bili surovo izmanipulirani i odbačeni od te iste države.

IZVOR: Bosna.hr, Warfare History