Dok se Meksiko priprema da po treći put ugosti najbolje svjetske nogometaše, nad predstojećim Mundijalom nadvija se mračna sjenka organizovanog kriminala. Od stadiona na kojima je igrao Maradona, preko masovnih grobnica u blizini modernih stadiona, pa sve do ilegalne preprodaje karata i krađe goriva, narko-karteli u tri najveća grada domaćina danas posjeduju veću moć i autoritet od same države. Da li će planetarna sportska smotra proći bez eskalacije nasilja u zemlji u kojoj kriminalni sindikati vode glavnu riječ?
Voditeljica vijesti na argentinskoj televiziji u nevjerici se uhvatila za glavu tokom čitanja ove informacije. Mjesto koje je inače bilo sinonim za moć narko-kartela u Meksiku trebalo je postati novi fudbalski dom Diega Armanda Maradone. Bila je 2018. godina kada je slavni Argentinac preuzeo trenersku poziciju u klubu Dorados de Sinaloa u Culiacánu. Isti onaj Maradona koji je u Meksiku 1986. postao svjetski prvak, ali čija je fudbalska karijera, baš kao i život izvan terena, patila zbog ovisnosti o kokainu. Iznenađujuće, Maradona je ekipu iz druge lige, kojoj su se do tada svi podsmjehivali, uspio odvesti u elitni rang takmičenja.
Međutim, Sinaloa je rijetko kada sinonim za sportske istorijske događaje, uprkos Maradoni, koji je preminuo u novembru 2020. godine, ili polugodišnjem angažmanu Pepa Guardiole koji je ovdje od januara do kraja juna 2006. igrao za Doradose na zalasku svoje igračke karijere.
Savezna država na zapadu Meksika mnogo više predstavlja asocijaciju za “El Chapa”. Moćni narko-bos nekada je predvodio zloglasni kartel Sinaloa. Početkom 2016. godine Joaquín Guzmán, kako glasi građansko ime jednog od najtraženijih kriminalaca, konačno je uhapšen. Nakon izručenja Sjedinjenim Američkim Državama 2017. godine, tamo izdržava doživotnu kaznu zatvora.
Ipak, moć bandi i sindikata time se nije bitno promijenila. Danas je odavno dokazano da postoje opštine u kojima vladaju isključivo karteli, naglašava se u aktuelnim dokumentarnim analizama njemačkog javnog servisa ARD pod naslovom “Meksiko: Svjetsko prvenstvo u sjenci kartela”. Istaknuti sportski novinari i fudbalski komentatori, poput Davida Faitelsona, otvoreno upozoravaju kako su zločini kriminalnih grupa i narko-kartela nažalost preoteli mir i svakodnevni život građana. Postoje mjesta na kojima ove grupe imaju više moći i autoriteta od same meksičke vlade.
Meksiko na Svjetskom prvenstvu učestvuje sa tri grada domaćina: Ciudad de México, Guadalajara i Monterrey. Riječ je o tri najveća grada u zemlji u kojoj je bogatstvo izuzetno neravnomjerno raspoređeno između različitih regija i dijelova stanovništva. Na sjeveru i u centru nalaze se relativno bogate regije sa kompanijama koje proizvode na nivou svjetskog tržišta, dok je jug u poređenju s njima znatno manje razvijen.
Ciudad de México, sa više od dvadeset miliona stanovnika u metropolitanskoj regiji, predstavlja samo srce države. Fascinantan, šarolik i živahan, grad je poznat po spektakularnim manifestacijama poput “Dana mrtvih” početkom novembra. No, ova metropola u blizini slavnog vulkana Popocatépetl istovremeno je i bučna, a rijedak vazduh na nadmorskoj visini od preko 2200 metara često je zagušljiv zbog apsurdnog intenziteta saobraćaja. To je prostor mračnih ulica u kojima vrebaju stalne opasnosti, gdje su razlike između siromašnih i bogatih više nego očigledne.
Na sjeveroistoku zemlje smješten je Monterrey, udaljen jedva nešto više od dvije stotine kilometara od granice sa SAD-om. Ova imućna industrijska metropola proteklih je godina u velikoj mjeri ostala pošteđena masovnih talasa nasilja narko-kartela.
Na zapadu, oko pet stotina kilometara od glavnog grada, nalazi se Guadalajara. Grad prepun kulture i tradicije, mjesto gdje je nastala slavna marijači muzika, ujedno važi i za glavno uporište moćnog kartela Jalisco Nueva Generación. Dešavanja iz februara ove godine dodatno su podstakla sumnje u bezbjednosnu spremnost zemlje za organizaciju Mundijala. Nakon ubistva njihovog vođe Nemesija Oseguere Cervantesa, poznatijeg kao “El Mencho”, ovaj kartel je okrivljen za teške talase nasilja širom zemlje koji su odnijeli više od sedamdeset života. Zbog toga se stranim državljanima i dalje striktno savjetuje izbjegavanje putovanja u saveznu državu Jalisco, sa izuzetkom same regije Guadalajare i turističkog centra Puerto Vallarta.
Kartel Guadalajara nastao je u ovom gradu još krajem sedamdesetih godina prošlog vijeka kao prvi veliki kriminalni sindikat u Meksiku, koji je blisko sarađivao sa kolumbijskim krijumčarima kokaina. Nakon hapšenja narko-bosa Miguela Ángela Félixa Gallarda 1989. godine, organizacija se raspala na rivalske grupe. Jedan od najpoznatijih aktera bio je upravo “El Chapo” Guzmán. Iz tog raspada proizašli su karteli Sinaloa, Tijuana, zalivski i Juárez kartel, koji su decenijama oblikovali meksički narko-rat.
Sigurnosni stručnjaci ipak ne vjeruju da će karteli namjerno iskoristiti Svjetsko prvenstvo u Meksiku kao pozornicu za eskalaciju nasilja. Lokalni šefovi policije u državi Jalisco navode za specijalizovane medije da kriminalne grupe ne žele privlačiti dodatni pritisak federalnih i međunarodnih snaga, te da postupaju pametno i oprezno. Pored toga, ovakav planetarni sportski događaj izuzetno je lukrativan i za same kartele. Analitičari ističu da se profit ostvaruje kroz pojačan promet narkotika, ilegalnu prostituciju, ali i kroz preprodaju i falsifikovanje ulaznica za utakmice.
Ipak, mundijalsku scenu planiraju iskoristiti organizacije civilnog društva poput udruženja “Guerreros buscadores” (Ratnici tragači). Iza ovog borbenog naziva krije se duboko tragična stvarnost zemlja u kojoj se više od 130.000 ljudi zvanično vodi kao nestalo. Međunarodne organizacije za ljudska prava, uključujući Amnesty International, u svojim izvještajima pred prvenstvo upozoravaju da su masovna nestanka ljudi direktna posljedica djelovanja organizovanih kartela, korumpiranih institucija i progresivne militarizacije društva. Kao eklatantan primjer navode se masovne grobnice sa najmanje pet stotina tijela koje su otkrivene u neposrednoj blizini stadiona u Guadalajari.
U meksičkom podzemlju biznis se odavno ne svodi samo na trgovinu drogom. Prije četrdeset godina, kada je Meksiko bio domaćin Svjetskog prvenstva 1986. godine, situacija je bila potpuno drugačija. Ilegalni poslovi u međuvremenu su se proširili na brojne druge oblasti. Kriminalne organizacije su danas u velikom stilu uključene u krađu i krijumčarenje goriva, što je preraslo u biznis vrijedan milijarde dolara. Oni ilegalno crpe gorivo iz podzemnih cjevovoda, posjeduju sopstvene cisterne i brodove, te duboko korumpiraju državne organe.
Iznuda i naplaćivanje zaštite predstavljaju još jedan masovan izvor prihoda za kartele. Na njihovom udaru nalaze se svi, od uzgajivača avokada i limete do vlasnika malih lokalnih prodavnica. Piraterija proizvoda takođe donosi ogroman profit kriminalnim grupama. U samom centru Ciudad de Méxica kupci jednako lako mogu nabaviti ukradene ljekove, falsifikovane univerzitetske diplome, kao i kopije dresova domaće fudbalske reprezentacije “El Tri”, nacionalnog tima zemlje domaćina u kojoj karteli i dalje vode glavnu riječ.
IZVOR: Die Presse
