U očima Trumpove administracije, Vatikan se često smatra “korporacijom” ili “rivalskom državom” s kojom se može pregovarati ili koju se treba prisiliti. Međutim, Vatikan ostaje moralni kompas. U ovoj asimetričnoj borbi između Trumpove moći i papinog moralnog autoriteta, historija obično favorizira trajnost etičkog nad transakcijskim.

Produbljivanje jaza između pape Lava XIV i američkog predsjednika Donalda Trumpa predstavlja historijski sukob između političkog realizma i etičkog univerzalizma.

Pojavio se značajan raskol između pape Lava XIV, duhovnog vođe 1,3 milijarde katolika u svijetu, i 47. predsjednika Sjedinjenih Država, Donalda Trumpa. Iako ovo nije prvi Trumpov sukob sa Svetom Stolicom – podsjećajući na ideološko trenje koje je započelo tokom papstva pape Franje – ovo označava novo i nestabilnije poglavlje u napetosti između globalne političke moći i vjerskog autoriteta.

Trumpovi nedavni opisi Pape kao “slabog po pitanju kriminala” i “katastrofalnog u vanjskoj politici” idu dalje od puke političke retorike. Optužujući Vatikan da se pozicionira protiv njega izborom američkog pape, Trump je prešao tradicionalne diplomatske granice. Njegova tvrdnja: “Da nisam u Bijeloj kući, Lav ne bi bio u Vatikanu” nije samo kritika; to je direktan napad na političku nezavisnost i suvereni legitimitet Vatikana.

U očima Trumpove administracije, Vatikan se često smatra “korporacijom” ili “rivalskom državom” s kojom se može pregovarati ili koju se treba prisiliti. Međutim, Vatikan ostaje moralni kompas. U ovoj asimetričnoj borbi između Trumpove moći i papinog moralnog autoriteta, historija obično favorizira trajnost etičkog nad transakcijskim.

Evangelističko-cionistički blok

Trumpova agresija nije samo lična; ona predstavlja pokušaj evangelističko-cionističkog bloka da marginalizira doktrinu Katoličke crkve o “univerzalnoj pravdi” i zamijeni je “apokaliptično orijentiranom vanjskom politikom”. Odbijanjem da se uskladi s Trumpovim strategijama prisile prema Iranu i Venecueli, Vatikan uskraćuje američkoj administraciji moralni legitimitet koji traži za svoje agresivnije globalne manevre.

Da bismo u potpunosti shvatili obim ove napetosti, moramo pogledati drugi front ovog globalnog ideološkog rata. Dok Trump, bliski saveznik izraelskog premijera Benjamina Netanyahua, upućuje kritike američkom papi Lavu, drugi Netanyahuov saveznik, argentinski predsjednik Javier Milei, s jednakom žestinom je ciljao papu Franju rođenog u Argentini.

Tokom svoje izborne kampanje, Milei je pokrenuo niz neviđenih napada na papu Franju, nazivajući ga “komunistom”, “imbecilom” i “ljevičarem koji staje na stranu ubica”, pa čak i “predstavnikom đavola na Zemlji”, optužujući ga za kršenje Deset zapovijedi.

I Trump i Milei su religiju iskoristili kao oružje za političku dobit, ali njihova strategija je specifična: igraju na kartu “judeo-kršćanskih vrijednosti” kako bi se prvenstveno dopali cionistički usmjerenoj evangeličkoj bazi.

Njihova retorika često se kreće na rubu mesijanskog: Trump se nije ustručavao poređenja između sebe i Isusa, dok se Milei predstavio kao moderni Mojsije. Međutim, uzimajući u obzir njihove postupke i govor, ovaj obrazac otkriva da za ove vođe religijska retorika nije stvar vjere već strateški politički alat.

Od Iraka do danas

Retrospektivni pogled na proteklih 25 godina odnosa Vatikana i SAD-a otkriva da trenutno trenje nije izolovan incident, već dio ponavljajućeg historijskog obrasca. Tokom rata u Iraku 2003. godine, papa Ivan Pavao II se slavno suprotstavio predsjedniku Georgeu W. Bushu, nazivajući invaziju “nemoralnom i nepravednom”. Decenijama kasnije, historija je potvrdila opreznost Vatikana.

Okrećući se Trumpovoj eri, sukob između pape Franje i Trumpa datira iz februara 2016. godine, kada je Trump još uvijek bio predsjednički kandidat. Čak i nakon što su godine prošle i papstvo se promijenilo, ovo neslaganje je opstalo zbog fundamentalnog razilaženja između Trumpove i vatikanske perspektive o društvu.

U savremenim sukobima, od Ukrajine i Gaze do Nigerije, Vatikan je zadržao stav usmjeren na mir. Ova uloga je ključna u regijama poput Nigerije, gdje je Trumpova administracija pokušala predstaviti lokalni teror kao “vjerski križarski rat”. Vatikansko insistiranje da su ovi akti terorizam koji pogađa i kršćane i muslimane osujetilo je pokušaj izazivanja globalnog vjerskog sukoba radi geopolitičke koristi. Vatikansko odbijanje da učestvuje u ovim narativima samo je pojačalo Trumpovo neprijateljstvo.

Šutnja krajnje desnice

Ono što je zaista upečatljivo jeste stav vodećih evropskih katoličkih radikalno desničarskih stranaka. Uprkos godinama mobilizacije birača kroz “kršćanske vrijednosti” i politiku identiteta, mnogi od ovih aktera ostali su nijemi suočeni s očiglednim nepoštovanjem prema Papi.

U Španiji, krajnje desničarska stranka VOX konstantno je dobijala glasove podstičući islamofobiju i naglašavajući katolički identitet. Ipak, “pravili su se gluhi” u vezi s teškim uvredama upućenim Papi. Santiago Abascal, ultrakonzervativni lider koji također predsjedava desničarsko-populističkom grupom Patrioti u Evropskom parlamentu, poznat je po svojoj bliskosti s Netanyahuom.

Ironično, Abascal je izgradio svoju izbornu propagandu na konceptu “Rekonkviste”, čak koristeći i sliku sebe kao katoličkog konjanika kako bi simbolizirao katoličku svetost.

S druge strane spektra, premijer Pedro Sánchez, uprkos tome što je poznati ateista, zajedno s drugim ljevičarskim političkim akterima, oštro je reagirao na uvrede upućene Papi, nazivajući ih “neprihvatljivim”. Ova situacija pojačava kritike da u španskoj politici radikalna desnica koristi katoličanstvo ne kao pitanje vjere, već samo kao alat za političku mobilizaciju.

Nasuprot tome, Italija predstavlja potpuno drugačiju sliku od Španije. Politički akteri iz cijelog spektra, uključujući premijerku Giorgiu Meloni, koja je inače poznata po svojoj bliskosti s Trumpom, jednoglasno su okarakterizirali Trumpovu retoriku kao “nepoštovanje”. Ovaj međustranački konsenzus pokazuje da, uprkos snažnim ekonomskim i sigurnosnim vezama Italije sa SAD-om, zemlja može zauzeti principijelan stav kada je u pitanju vjera i tradicija.

U Francuskoj je kontrast između podrške predsjednika Emmanuela Macrona Papi i šutnje liderke krajnje desnice, opozicione liderke Marine Le Pen, bio podjednako značajan. Dok Le Penina stranka često koristi “kršćanske vrijednosti” kako bi podstakla svoju antiislamsku retoriku, ona je ostala nijema dok Trump pokušava diskreditirati Vatikan. Ona sluša bez prigovora.

Stav Abascal i Le Pen pokreće kritična pitanja o osnovnim principima evropske desnice.

Dok neki kritičari optužuju Vatikan da se bavi politikom, Sveta Stolica ne teži da bude “kingmaker” u pregovorima. Na primjer, iako je Vatikan snažno protiv rata u Gazi, odbio je ulogu u Mirovnom komitetu za Gazu koji predvode SAD, tvrdeći da izgradnja mira mora biti odgovornost Ujedinjenih nacija. Trumpova administracija i Vatikan će vjerovatno ostati polarizovani zbog tekućih ratova.

Na kraju, usred ovih debata, Papa je u svom govoru upotrijebio značajnu frazu koja podsjeća na Izlazak 20:7: “Teško onima koji koriste ime Božije za vojne, ekonomske ili političke interese.”

Izvor: Daily Sabah