Evropska unija je prvi put uvela najtežu političku mjeru protiv Irana, proglasivši Iransku revolucionarnu gardu terorističkom organizacijom. Odluka označava kraj dugogodišnje politike opreznog dijaloga i otvara novu fazu ozbiljnog zahlađenja odnosa s Teheranom, s mogućim posljedicama po regionalnu sigurnost, nuklearne pregovore i unutrašnje prilike u Iranu

Evropska unija donijela je odluku da Iransku revolucionarnu gardu (IRGC) uvrsti na listu terorističkih organizacija, čime je načinila jedan od najoštrijih političkih i pravnih poteza prema Islamskoj Republici Iran u posljednjoj deceniji. Odluka je donesena na sastanku ministara vanjskih poslova država članica, uz saglasnost svih ključnih aktera unutar Unije, i predstavlja kulminaciju višegodišnjih rasprava o ulozi IRGC-a u represiji unutar Irana i destabilizaciji šireg Bliskog istoka

Prema navodima evropskih zvaničnika, odluka podrazumijeva zamrzavanje imovine, zabranu finansiranja, zabrane putovanja i dodatne restrikcije prema pojedincima i strukturama povezanim s IRGC-om. Kao ključni razlozi navode se uloga garde u brutalnom gušenju protesta u Iranu, njena umiješanost u regionalne oružane operacije te aktivnosti koje EU kvalificira kao terorističke, uključujući podršku saveznim militantnim grupama izvan Irana.

Ovim potezom EU se prvi put institucionalno izjednačila sa stavom Sjedinjenih Američkih Država, koje su IRGC još 2019. uvrstile na vlastitu listu terorističkih organizacija. Do sada je Unija, uprkos snažnim pritiscima dijela država članica i Evropskog parlamenta, izbjegavala takav korak, pozivajući se na pravne prepreke i strah od daljnje eskalacije odnosa s Teheranom.

Odluka o proglašenju IRGC-a terorističkom organizacijom predstavlja strateški i simbolički lom u dosadašnjoj politici EU prema Iranu. Godinama je Brisel balansirao između kritike kršenja ljudskih prava i nastojanja da očuva komunikacione kanale s Teheranom, posebno u kontekstu nuklearnog sporazuma (JCPOA). Taj model, često opisivan kao „kritički dijalog“, sada je praktično doveden do kraja.

Proglašenjem IRGC-a terorističkom organizacijom, EU je jasno poručila da više ne pravi razliku između represivnog aparata i političkog vrha Irana. Revolucionarna garda nije marginalna institucija: ona je stub sistema, s dubokim uplivom u vojsku, ekonomiju, obavještajne strukture i unutrašnju sigurnost zemlje. Udar na IRGC stoga je indirektno udar na samu arhitekturu Islamske Republike.

Kratkoročno, odnosi između EU i Irana gotovo izvjesno ulaze u fazu ozbiljnog zahlađenja. Teheran je već ranije upozoravao da bi takva odluka bila „neprijateljski čin“, a iranski zvaničnici najavili su mogućnost recipročnih mjera, uključujući ograničavanje diplomatske saradnje, dodatne pritiske na evropske interese u regionu i jačanje sigurnosne kontrole nad zapadnim državljanima u Iranu.

Za razliku od SAD-a, EU nema vojni kapacitet niti političku volju za direktnu konfrontaciju s Iranom, ali ima značajnu ekonomsku i normativnu težinu. Upravo zato Teheran će vjerovatno odgovoriti asimetrično: jačanjem regionalnih savezništava, aktiviranjem posredničkih aktera i dodatnim udaljavanjem od Zapada prema Rusiji i Kini.

Istovremeno, ova odluka dodatno smanjuje ionako slabe izglede za obnovu nuklearnog sporazuma. Iako IRGC formalno nije dio JCPOA-a, njegova centralna uloga u iranskom sistemu čini gotovo nemogućim odvajanje sigurnosnih pitanja od nuklearnih pregovora.

Jedno od ključnih pitanja jeste da li će odluka EU oslabiti ili ojačati iranski režim iznutra. Evropski zvaničnici tvrde da je cilj mjera podrška iranskom društvu, posebno onim segmentima koji mjesecima protestiraju protiv represije, ekonomske stagnacije i političke zatvorenosti.

Međutim, iskustvo sankcija pokazuje da efekti nisu jednoznačni. Proglašenje IRGC-a terorističkom organizacijom može dodatno pojačati pritisak na režim, otežati njegovo međunarodno djelovanje i oslabiti finansijske tokove povezane s gardom. Istovremeno, postoji realan rizik da vlasti u Teheranu ovu odluku iskoriste za unutrašnju mobilizaciju, predstavljajući je kao dokaz „zapadne zavjere“ protiv Irana.

Revolucionarna garda, koja se već decenijama legitimiše kao zaštitnik države od vanjskih prijetnji, mogla bi iz ove konfrontacije izaći politički homogeniziranija, s još većim utjecajem na unutrašnju politiku i sigurnosni aparat.

U širem geopolitičkom smislu, odluka EU signalizira odustajanje od dugogodišnje politike opreza prema autoritarnim režimima koji se percipiraju kao destabilizirajući akteri. Nakon ruske agresije na Ukrajinu i promjene sigurnosne paradigme u Evropi, Unija sve češće poseže za tvrdim mjerama koje su ranije bile rezervisane za transatlantski okvir.

Proglašenje IRGC-a terorističkom organizacijom nije samo poruka Teheranu, već i signal drugim akterima da je EU spremna preuzeti veći politički rizik u odbrani vlastitih normi i sigurnosnih interesa.

Odluka EU da Iransku revolucionarnu gardu proglasi terorističkom organizacijom predstavlja prelomni trenutak u evropsko-iranskim odnosima. Ona ne garantuje brze promjene unutar Irana, ali jasno zatvara jednu političku fazu i otvara novu, znatno konfliktniju. Da li će taj pritisak dugoročno dovesti do slabljenja represivnog aparata ili do njegove dodatne konsolidacije, ostaje jedno od ključnih otvorenih pitanja evropske politike prema Iranu.