Sve više Transnistrijanaca pokazuje želju da se distancira od Kremlja, dok u Moldaviji raste rasprava o mogućoj reintegraciji teritorije. Na parlamentarnim izborima u septembru, dosad rekordna trećina birača iz Transnistrije glasala je za proevropsku stranku PAS, potaknuta ekonomskom krizom i potragom za stabilnošću
Usred rata u Ukrajini i krhkih granica koje presijecaju postsovjetski prostor, samozvana Republika Transnistrija već više od tri decenije ostaje u dubokoj političkoj i diplomatskoj izolaciji. Ova uska, produžena traka teritorije, smještena između Moldavije i Ukrajine, duž istočne obale rijeke Dnjestar, danas broji oko 450.000 stanovnika i predstavlja jedno od najneobičnijih zamrznutih područja u Evropi.
Njena de facto prijestolnica, Tiraspol, nalazi se manje od stotinu kilometara od ukrajinske Odese. Iako je Transnistrija duga tek oko 200 kilometara, njena geopolitička pozicija čini je daleko važnijom nego što sugerira njena veličina, ona leži na ključnom koridoru između Crnog mora i središnje Evrope.
Na ulicama Tiraspola još uvijek stoje izloženi tenkovi iz rata na Dnjestru, sukoba iz 1992. godine koji je razdvojio Moldaviju i ovu oblast, a u kojem je poginulo oko 1.000 ljudi. U tom kratkom, ali krvavom ratu, vojska Transnistrije, uz podršku Rusije, borila se protiv moldavskih snaga.
Transnistrija ima sve elemente državnosti, parlament, vladu, valutu i sigurnosne strukture, ali je nijedna članica Ujedinjenih nacija ne priznaje kao suverenu državu. Čak ni Rusija, iako u regionu drži oko 1.500 vojnika koji se formalno nazivaju „mirovnjacima“, što je termin koji mnogi tumače kao način za održavanje ruskog političkog utjecaja na Moldaviju. Zbog tog statusa, Transnistrija se nalazi u svojevrsnoj pravnoj limbu: izolovana je, izvan međunarodnih institucija i čvrsto vezana za sovjetsko naslijeđe.
To naslijeđe vidljivo je na svakom koraku. U gotovo svakom selu, spomenici posvećeni ratu sa Moldavijom, kao i pobjedi nad nacizmom, redovno se kite svježim cvijećem. Kroz pejzaž Pridnjestrovske Moldavske Republike, kako se regiju službeno naziva, dominiraju sovjetski simboli i retorika koja priziva vrijeme koje ostatak Evrope odavno ostavlja iza sebe. Mnogi stanovnici osjećaju se kao „siročad historije“: zaglavljeni između prošlosti i budućnosti koja im izmiče.
Identitetska konfuzija dodatno produbljuje njihov osjećaj izgubljenosti. Stanovnici Transnistrije žive na raskršću jezika i kultura, moldavske, rumunske, ukrajinske, bugarske, uz snažan sovjetski kulturni talog. Zvanično pripadaju Moldaviji, ali se u svakodnevnom životu taj identitet često negira, dok se ruski jezik i sovjetska simbolika ističu kao znakovi pripadnosti nekom drugačijem svijetu.
Izolovanost i slaba međunarodna kontrola učinili su Transnistriju plodnim tlom za šverc i organizirani kriminal, posebno tokom 1990-ih. Krijumčarenje oružja, cigareta, goriva i alkohola razvilo se u ogromnu sivu ekonomiju. Tokom godina ključne sektore preuzeo je Sheriff, moćni konglomerat koji kontroliše gotovo sve, od supermarketa i benzinskih pumpi do medija i najvećeg lokalnog fudbalskog kluba. Njegova dominacija toliko je snažna da mnogi tvrde da Sheriff ima više stvarne moći od formalne vlade.
Rat u Ukrajini 2022. dodatno je destabilizirao regiju. Transnistrijska privreda decenijama je ovisila o gotovo besplatnom ruskom gasu koji je dolazio preko ukrajinske teritorije. Nakon izbijanja rata, dotoci gasa bili su poremećeni, što je dovelo do zatvaranja većine industrijskih postrojenja. Istovremeno, prisustvo ruskih trupa u ovom separatističkom pojasu izaziva nervozu u Moldaviji, čiji je proevropski politički kurs, posebno od dolaska predsjednice Maie Sandu, pojačao napetosti sa proruskim vlastima u Tiraspolu.
Ipak, promjene su vidljive. Sve više Transnistrijanaca pokazuje želju da se distancira od Kremlja, dok u Moldaviji raste rasprava o mogućoj reintegraciji teritorije. Na parlamentarnim izborima u septembru, dosad rekordna trećina birača iz Transnistrije glasala je za proevropsku stranku PAS, potaknuta ekonomskom krizom i potragom za stabilnošću.
Možda prvi put u mnogo godina, Transnistrija više ne izgleda kao zamrznuti konflikt bez izlaza, već kao regija na raskršću, između prošlosti koja blijedi i budućnosti koja se polako, ali ipak nazire.
IZVOR: The Guardian Weekly
