Promjena režima i novo vodstvo Al-Share ne znače kraj moskovskog utjecaja u Damasku
Desetog decembra 2024. godine, dva dana nakon što je tadašnji sirijski predsjednik Bashar al-Assad pobjegao u Moskvu, a bivši vođa Al-Qaide Ahmed al-Shara, godinama poznat po ratnom imenu Abu Mohammad al-Golani, slavio pobjedu u simboličnoj Emevijskoj džamiji u Damasku, ruski transportni avioni Iljušin Il-76 Candid, Antonov An-26 i Antonov An-72 STOL, taktički transporteri namijenjeni prevozu teške ratne opreme, uključujući i tenkove, sletjeli su u baze ustupljene Rusiji u Hmejmimu i Tartusu, na sirijskoj obali, uz zaštitu jurišnih helikoptera Ka-52.
Snimci koje je istog dana zabilježio evropski satelit SENTINEL-2 pokazali su i da je ruska vojna flota stacionirana u Siriji napustila obalu Latakije i rasporedila se u međunarodnim vodama istočnog Mediterana, s pramcima okrenutim prema jugu, u manevru koji je izgledao kao dogovoreno povlačenje iz zemlje, s kursom prema Sjevernoj Africi. Tajni sporazum nekoliko mjeseci kasnije priznao je i sam Al-Shara, tada već predsjednik i međunarodno prihvaćen uprkos svojoj džihadističkoj prošlosti, u intervjuu koji je objavila francuska novinska agencija AFP.
Prvi tragovi ruskog vojnog miješanja u Siriji datiraju iz 2013. godine. Pod komandom Vladislava Surkova, čovjeka koji je tada šaptao na uho Vladimiru Putinu, oko 250 ljudi iz kompanije Slavonic Corps Ltd., jedne od pionirskih firmi ruske plaćeničke industrije, pridružilo se regularnoj sirijskoj vojsci i selefističkim grupama u regiji Homsa u borbenoj misiji protiv opozicije, koja je završila krvavim neuspjehom.
Godinu kasnije, bolje obučene i naoružane jedinice ruskih privatnih sigurnosnih i vojnih kompanija (PSMC), među kojima su Wagner Group, Moran Group i Schif Group, preuzele su njihovu ulogu i postale ključne u pobjedi Assadove vojske u takozvanoj „Bitci za Palmiru“, gradu koji je tada bio pod kontrolom moćne takozvane Islamske države.
Na tom ratištu ruski generali, poput Sergeja Rudskoga, tadašnjeg direktora Operativne uprave Generalštaba, a od 2023. zamjenika komandanta Oružanih snaga Ruske Federacije, stekli su odlikovanja. Kao i Andrej Trošev, poznat kao „Sedoj“, bivši komandant elitne jedinice SOBR i veteran sovjetske vojske iz ratova u Afganistanu, kojem je Putin 2024. godine povjerio vođstvo ozloglašene Wagner grupe (preimenovane u Africa Corps) nakon izdaje njenog osnivača Jevgenija Prigožina.
U to vrijeme Kremlj je imao tri glavna cilja intervencije u Siriji: suprotstaviti se geostrateškim ambicijama Sjedinjenih Američkih Država i Izraela na Bliskom istoku, u obnovljenom poglavlju stare Hladnoratovske konfrontacije u kojoj je ruski predsjednik politički formiran; osigurati kontrolu nad velikom vojnom bazom na Mediteranu koja bi omogućila zaobilaženje Turske i olakšala širenje prema Africi, istinsku carsku ambiciju Moskve; te, naposljetku, zaštititi ekonomske interese i skromne poslovne aranžmane koje su oligarsi iz Putinovog najužeg kruga, poput Genadija Timčenka, ključne figure u Putinovom netransparentnom usponu na vlast, održavali s Assadovim režimom.
Ruski vojni uspjeh, koji je omogućio klanu Assad da konsolidira vlast i još nekoliko godina ostane u predsjedničkoj palači, počeo je slabiti od 2018. godine, naročito nakon poznate „Bitke kod Khashama“ i brutalne ofanzive režima na grad Gutu. Ti događaji doprinijeli su formiranju kontroverznog i heterogenog saveza koji će, sedam godina kasnije, dovesti aktuelnog sirijskog predsjednika i bivšeg vođu Al-Qaide na čelo države.
U februaru te godine, desetine ruskih plaćenika poginule su zajedno s iranskim vojnicima i borcima libanske šiitske grupe Hezbollah u američkim bombardiranjima, koja su na terenu podržavale izraelske obavještajne jedinice, razne arapske plaćeničke grupe, turski vojnici, američke PSMC-kompanije poput Constellisa (nekadašnji Blackwater), kao i ljudi Ahmeda al-Share. On je, u ambicioznom preokretu vlastitog životnog puta, najprije raskinuo s Islamskom državom, potom i s Al-Qaidom, da bi 2017. postao vođa selefističke milicije Hayat Tahrir al-Sham (HTS) i tutor takozvane Sirijske vlade spasa, uz političku i ekonomsku podršku Ankare te vojnu logistiku osiguranu preko veza s turskom PSMC-kompanijom SADAT.
„Medijska pažnja prema onome što Rusija radi u Siriji je oslabila. Ali istina je da se rusko prisustvo tamo polako ponovo učvršćuje. Moskva zadržava pristup sirijskim vojnim bazama u Tartusu i Hmejmimu i može ih prenamijeniti za dodatne zadatke, poput logističkih čvorišta za slanje humanitarne pomoći u Afriku“, upozorava Anna Borshchevskaya, viša saradnica Washington Instituta. „Rusija ostaje glavni snabdjevač Sirije naftom i štampa sirijsku valutu. Ruska ambasada ostaje otvorena. Uz smanjena ograničenja na ekonomske transakcije u Siriji, Rusija je u dobroj poziciji da konsolidira snažnije veze putem netransparentnih trgovačkih posrednika“, insistira ona.
No, ne radi se samo o tihom ekonomskom i vojnom povratku, već i o geostrateškom i diplomatskom manevru. U septembru ove godine, ruski potpredsjednik vlade Aleksandar Novak posjetio je Damask na čelu velike delegacije, nudeći ekonomsku, a prije svega energetsku pomoć, predvođenu naftnom kompanijom Tatneft, petom najvećom u Rusiji u tom sektoru.
Početkom oktobra, mjesec dana prije svoje kontroverzne posjete Bijeloj kući, Al-Shara je otputovao u Moskvu gdje se obavezao da će „poštovati“ ranije sporazume. „Siriji je potreban novac; kriza je izuzetno duboka i predsjednika ne zanima odakle dolazi. Već smo vidjeli da nema skrupula i da mu promjena strane ne predstavlja problem“, objašnjava jedan pripadnik nove sirijske opozicije, koji želi ostati anoniman.
„Iako je ruski utjecaj u Siriji oslabljen u odnosu na period Assadove vladavine, za Kremlj je ovo dugoročna strategija. Moskva usvaja oprezniji pristup i postepeno gradi veze na više frontova, predstavljajući se kao protuteža drugim vanjskim akterima u Siriji. Ni sam Al-Shara, niti vanjski akteri poput Izraela, ne žure da Rusiji ospore tu ulogu“, naglašava Borshchevskaya.
Glavne ruske ambicije u Siriji ostaju tri, pri čemu se dvije ponavljaju: prva, koja je već u toku, jeste obnova vojne i pomorske moći izgrađene na obali Latakije tokom posljednjih godina režima; druga, jednako etablirana, jeste konsolidacija i umnožavanje poslova kako ruske države, tako i privatnih sigurnosnih kompanija te silovika, kaste političara i bivših lidera KGB-a koji su postali oligarsi i čine uži krug moći oko Putina.
Treća ambicija je kontroverznija i poklapa se sa zajedničkom željom Sjedinjenih Država, Izraela i same Rusije da Sirija ostane nestabilna, kako bi se ograničio rastući utjecaj dvaju glavnih regionalnih rivala: Irana i Turske. Tome se pridružuje i specifična ruska želja da se učvrsti na dijelu Mediterana koji pogoduje njenoj vojnoj strategiji u Ukrajini i njenoj borbi, dijeljenoj s Trumpom, da oslabi snagu NATO-a i Evropske unije.
„Posljednjih mjeseci Izrael je povukao jasne crvene linije kada je riječ o turskom vojnom ukopavanju i čak je napao lokacije koje je turska vojska planirala koristiti. Rusija se nikada nije protivila izraelskim napadima u Siriji i malo je vjerovatno da će se suprotstaviti povećanju izraelskih operacija u budućnosti“, objašnjava Ahmad Sharawi, istraživač pri Foundation for Defense of Democracies (FDD). Također, Moskva se nije oglašavala protiv genocida u Gazi niti protiv sistematske okupacije Zapadne obale.
U tom kontekstu, Sharawi podsjeća da su Rusija, Izrael i sirijska vlada još 2017. godine potpisali sigurnosni sporazum koji je ruskim snagama omogućio upravljanje kontrolnim punktovima u regiji Golanske visoravni, kao dio mehanizma deeskalacije. Dodaje da krajnje desna vlada Benjamina Netanyahua pozdravlja reaktivaciju tog pakta, koji bi doveo ruske vojnike i plaćenike nazad u to područje, uprkos upozorenjima dijela izraelskog vojnog establišmenta da je upravo rusko prisustvo otvorilo vrata iranskoj infiltraciji u regiji.
„U februaru su izraelski zvaničnici vršili pritisak na Washington da se očuvaju ruske vojne baze u zapadnoj Siriji, videći Moskvu kao protutežu rastućem turskom utjecaju nad novom vladom u Damasku. Izrael je tokom cijele ruske intervencije u dugom sirijskom građanskom ratu održavao snažne odnose s Moskvom“, naglašava on.
Na terenu, ta ideja već počinje dobijati konkretne obrise. Dana 17. novembra, velika ruska vojna delegacija otputovala je u sirijsku provinciju Quneitra, koja graniči s Golanskom visoravni, u pratnji zvaničnika sirijskog Ministarstva unutrašnjih poslova, u posjeti opisanoj kao „izviđačke operacije“. Posjeta je uključivala i obilazak uzvišenja u blizini grada Beit Jinna, gdje se ranije nalazila ruska vojna ispostava.
Ipak, pregovori su se posljednjih sedmica, čini se, usporili. U ovoj partiji karata niko nikome ne vjeruje, a njen gordijski čvor i krajnji cilj jesu uništenje ili opstanak iranskog islamskog režima. Igru vode Donald Trump, Vladimir Putin, Benjamin Netanyahu i Recep Tayyip Erdoğan, pod budnim pogledom Ahmeda al-Share, čovjeka koji je prije dvije decenije bio zatvoren kao Abu Mohammad al-Golani u američkom zatvoru u Iraku; koji se kao džihadist borio najprije za Islamsku državu, a potom za Al-Qaidu; koji je kasnije prihvatio pomoć Turske i odvojeno pregovarao s Iranom i Izraelom.
Danas, u odijelu i kravati, s uredno podšišanom bradom, isti taj Al-Shara jednako ambiciozno i odlučno korača po usisanim tepisima Kremlja i Bijele kuće, dok se zloslutna sjena Islamske države i džihadizma 2.0 ponovo uzdiže u drevnoj Mezopotamiji, poput zastrašujuće lernejske Hidre, hranjene vlastitim glavama, turskom, ruskom, izraelskom, sirijskom, iranskom i američkom, a Herakla i Jolaja nema na vidiku.
IZVOR: El Pais
