“Iz nužde se formulirala ideja militantne Crkve, čiji su se sinovi mogli naoružati i boriti protiv nevjernika. Ubistvo nije značilo osudu, jer si izvršavao Božiju volju.” Ova duboko kontroverzna ideja rodila se nakon Prvog krstaškog rata 1095. godine, kojim se pokušalo povratiti teritorije izgubljene pod islamom
Da li ubiti ili ne? To pitanje nije postavljeno prvi put u Šekspirovoj drami, već mnogo ranije, prije 900 godina. Godine 1120. papa Inocent II prešao je crvenu liniju kada je dao blagoslov za osnivanje Viteškog reda Templara u Jerusalemu, suočen s prijetnjom muslimanske dominacije nad kršćanstvom. Time je omogućio da jedan crkveni autoritet, i to ne obični monasi, već borbeni fratri, mogu krv svojih protivnika proliti bez grijeha.
“Iz nužde se formulirala ideja militantne Crkve, čiji su se sinovi mogli naoružati i boriti protiv nevjernika”, objašnjava Carlos de Ayala Martínez, profesor srednjovjekovne historije na Autonomnom univerzitetu u Madridu. “Ubistvo nije značilo osudu, jer si izvršavao Božiju volju.”
Ova duboko kontroverzna ideja rodila se nakon Prvog krstaškog rata 1095. godine, kojim se pokušalo povratiti teritorije izgubljene pod islamom. “Iako je Jerusalem osvojen 1099, situacija je bila vrlo nestabilna; trebalo je uložiti veći napor,” dodaje profesor De Ayala.
No, osvajanja nisu bila ograničena samo na Bliski istok. Na evropskom tlu, konkretno u Iberiji, muslimani su držali značajne dijelove teritorija. Zbog toga su upravo tamo osnovani lokalni vojni redovi, poput reda Kalatrave (1157) i reda Svetog Jakova (Santiago, 1170). “Prije tih lokalnih redova, na poluostrvu su se pojavili Templari, kao i Vitezovi bolničari (Hospitalleri), a u manjoj mjeri i Teutonski red,” objašnjava De Ayala.
“Templari su bili posebno prisutni u Aragonu i Portugalu, dok su bolničari dominirali Kastiljom i Leonom. Ubrzo nakon dolaska, redovi su počeli regrutirati i lokalne vitezove,” navodi De Ayala. Za razliku od Bliskog istoka, gdje su redovi bili pod direktnim nadzorom pape, na Pirinejskom poluostrvu ih nadziru kraljevi, što je nerijetko izazivalo tenzije s Vatikanom. Borbena bratstva činili su muškarci nižeg plemstva (hidalgosi), tzv. freires caballeros, koji su se borili u brojnim bitkama, od poraza kod Alarkosa (1195), do slavnih pobjeda kod Las Navas de Tolosa (1212) i Salade (1340).
Kandidati za viteške redove morali su imati najmanje 17 godina. “Prilikom prijema dobijali su komad hljeba, odjeću, konja i oružje. U početku su ih vodili religijski ideali, dati život za druge, ali s vremenom su sve više tražili slavu,” kaže De Ayala. Članovi su se zavjetovali na poslušnost, čednost i siromaštvo, iako su potonja dva zavjeta tokom vremena znatno olabavljena. Ipak, molitva je ostala ključna, dokumentovano je da su vitezovi reda Kalatrave morali dnevno izgovoriti čak 267 Očenaša.
Za one koji nisu poštovali red, postojale su stroge kazne. U redu Montesa (Valencija), vitez koji bi ranio drugog člana bio bi okovan lancima dok mu veliki meštar ne bi oprostio. Gubitak poniznosti kažnjavan je obrokom na zemlji, zločini poput česte bludnosti, sodomije, konkubinata ili izdaje na bojištu kažnjavali su se doživotnim zatvorom ili izopćenjem.
Historija vojnih redova nije isključivo muška. Doktorica historije María Ferrer-Vidal istražuje redove žena, tzv. freilas. “U Evropi je postojalo oko 30 ženskih samostana s oko 200 žena, a polovina tih institucija bila je upravo na Pirinejskom poluostrvu, jer smo ovdje imali vlastiti krstaški rat,” ističe ona. Iako su danas sačuvani malobrojni materijalni ostaci, njihov značaj nije bio zanemariv. One su molitvom podržavale vojne uspjehe svojih muških kolega, redovnice reda Santiago, naprimjer, dnevno su molile najmanje 90 Očenaša.
Ekonomsku moć su sticale jer su se nalazile u pozadini fronta, na teritorijama koje nisu zahtijevale vojnu odbranu, i koje su mogle služiti, recimo, za stočarstvo. “Za mnoge žene, ulazak u samostan donosio je prestiž, mnoge su bile udovice viteških fratara,” kaže Ferrer-Vidal. Posebno je proučavala samostan Santa Eufemia de Cozuelos (Palencia), koji je prvi ženski samostan reda Santiago u Španiji. Redovnice su nosile jednostavnu odjeću u bojama reda, s izvezenim simbolom reda. Frizura je morala biti kratka i pokrivena, a šminka i čupanje obrva bili su zabranjeni.
IZVOR: El Pais
