Dana 8. februara 2019. godine JU Historijski arhiv Sarajevo, odgovarajući na zahtjev Gradske uprave, potvrdio je da posjeduje prepis Isa-begove vakufname iz 1462. godine koja je najstariji pisani dokument o graditeljskoj djelatnosti u Sarajevu. Iz prepisa se vidi da je taj dokument ovjeren u sudu mjeseca džumadel-ula 866. godine po Hidžri, što odgovara periodu između 1. februara, zaključno sa 2. martom 1462. godine. Nažalost, na osnovu teksta Vakufname, osim mjeseca kada je ona napisana, nemoguće joj je odrediti tačan datum nastanka.
Datum 1. februar predložen je da se obilježavanja kao dan osnivanja Sarajeva. Ovo je prijedlog predsjedavajućeg Gradskog vijeća Sarajeva Jasmina Ademovića (NiP) i vijećnika Vedada Deljkovića (DF) koji je upućen jučer, a trebao bi se razmatrati po skraćenom postupku na sjednici Gradskog vijeća Sarajeva zakazanoj za 19. februar.
Protiv ovakve odluke, ali i samog postupka (skraćenog) bio je vijećnik Dragan Stevanović (SDP).
“Nesumnjiva je i velika uloga Isa-bega Ishakovića u razvoju Sarajeva i to se treba isticati i valorizurati. Ali, on nije osnivač Sarajeva. Na ovim prostorima se grad razvijao još od predrimskog perioda i o tome postoje brojni historijski i arheološki dokazi. Nadam se da su gradski vijećnici učili historiju i da neće prihvatiti neutemeljene, populističke ideje pojedinaca”, naveo je Stevanović.
Šta kažu na to ljudi koji su učili historiju i kojima je historija profesija?
Dana 8. februara 2019. godine JU Historijski arhiv Sarajevo, odgovarajući na zahtjev Gradske uprave, potvrdio je da posjeduje prepis Isa-begove vakufname iz 1462. godine koja je najstariji pisani dokument o graditeljskoj djelatnosti u Sarajevu. Iz prepisa se vidi da je taj dokument ovjeren u sudu mjeseca džumadel-ula 866. godine po Hidžri, što odgovara periodu između 1. februara, zaključno sa 2. martom 1462. godine. Nažalost, na osnovu teksta Vakufname, osim mjeseca kada je ona napisana, nemoguće joj je odrediti tačan datum nastanka.
“Uvažavajući historijske činjenice da je na širem prostoru Sarajeva postojao kontinuitet ljudskih naseobina od neolita (mladeg kamenog doba), preko antičkog i srednjovjekovnog perioda historije Bosne i Hercegovine, fomiranje i razvoj grada Sarajeva ipak počinje upravo sredinom 15. stoljeća dolaskom osmanske vlasti na ove prostore. Isa-beg Ishaković ovom vakufnamom, između ostalog, uvakufljava tekiju (zaviju), mlinove na Miljacki, most (koji je stajao u blizini današnjeg Carevog mosta), han sa dućanima, te hamam, koji zajedno predstavljaju nukleus oko kojeg se kasnije formirao grad (Šeher) Sarajevo. Iz teksta Vakufname se može zaključiti da su navedeni objekti (tekija, mlinovi, most, han i hamam) bili izgrađeni prije samog čina uvakufljavanja, tj. predaje na korištenje u svrhe općeg dobra, dakle prije 1. februara 1462. godine – najstarijeg mogućeg datuma pisanja Isa-begove vakufname. S tim u vezi, predlažemo da se za dan osnivanja Sarajeva, odnosno datum obilježavanja osnivanja Grada, odredi 1. februar kao najstariji mogući datum pisanja Vakufname”, navodi se u dopisu Historijskog arhiva.
Relevantne instutucije
Podsjetimo, Historijski arhiv Sarajeva je najrelevantnija naučna institucija u Sarajevu u pogledu istraživanja, dokumnetovanja i interpretiranja prošlosti ovoga grada.
Druga institucija Grada Sarajeva po relevantnosti za ovu temu svakako je Muzej Sarajeva. Direktorica Muzeja Indira Kučuk-Sorguč ovim povodom je izjavila: “Nema rasprave oko historijskih činjenica. Sarajevo je jedan od rijetkih evropskih gradova koji ima svoju rodovnicu, akt osnivanja i svoga utemeljitelja, i tačan datum osnivanja kao urbane cjeline pod istim ovim imenom. Zdušno treba podržati inicijativu da 1. februar bude označen kao dan osnivanja grada Sarajeva. To s politikanstvom nema nikakve veze”.
Zamolila je gradsje vijećnike da glasaju za ovi unicijtivu, te potcrtala da “vaše za ne znači ne 6. aprilu kad smo oslobođeni od fašizma”.
Kustos Muzeja Sarajeva Adnan Muftarević ističe kategoričnu podršku proglašenju 1. februara danom osnivanja Sarajeva te dodaje kako je Sarajevo jedan od rijetkih gradova u svijetu koji ima pisani dokument o svome nastanku.
“Je li bilo prije 1462. godine stanovanja i življenja na području današnjeg grada Sarajeva – jeste, imamo prahistorijske nastambe u Butmiru, imamo tragove života u antičkom dobu, pa i taj AquaS na području današnje Ilidže, ali u modernom smislu riječi grad Sarajevo nastaje 1462. godine, to je sasvim nova filozofija življenja u odnosu na srednjovjekovne gradine, gdje smo imali gradine i podgrađa, te naselja oko tih gradina. Levantski tip grada počeo se razvijati s Isa-begovom vakufnamom”, kaže Muftarević.
Prema njegovim riječima, 1. februar ne odbacuje 6. april, koji je također važan datum u historiji Grada. Sarajevo zavrjeđuje da ima nekoliko bitnih datuma koji se obilježavaju, a ne samo jedan. Obilježavanje 1. februara ne isključuje obilježavanje 6. aprila.
“Ja zaista ne vidim razlog zašto bi nekome smetalo da se doda još jedan datum za obilježavanje, jer imamo dokument koji to potvrđuje. U pravu i historiografiji znamo koliko je važno imati dokument, i mi bismo sada trebali preći preko toga žmireći”, kazao je Muftarević.
Zamjenik direktora Arhiva Bosne i Hercegovine, historičar po struci, Fuad Ohranović smatra da nema potrebe raspravljati o ovome, niko ne negira postojanje naselja i naseobina ranije, ali ako govorimo o gradu, urbaniziranom području, onda on nastaje 1462. godine.
Ova rasprava je, prema Ohranovićevim riječima, isto kao da kažemo kako je datum osnivanja Evropske unije zapravo datum uspostavljanja Rimskog carstva. U izučavanju historije pravne stečevine zemalja Evropske unije je i rimsko pravo koje je temelj evropske pravne kulture. Može li onda datum osnivanja Rimskog carstva biti datum osnivanja Evropske unije? To je besmislena i bespotrebna rasprava.
“Mi imamo papir, ako neko ima stariji dokaz o nastanku Sarajeva neka ga pokaže, ali ovdje se, čini mi se, pokazuje duboko islamofobični stav prema ovoj inicijativi”, kaže Ohranović.
Zdrav razum i ekspertiza
Profesor na Filozofskom fakultetu Haris Dervišević smatra da je Sarajevo osnovano 1462. godine, i ne postoje valjani argumenti koji bi to osporili. Naravno, očigledno je da je na ovom području postojao kontinuitet naseljenosti. Međutim, u kontekstu urbanizma, situacija je drugačija – do 1462. godine ovdje nije postojao grad s institucijama i infrastrukturom koja prati gradski način života. Isa-beg Ishaković, osnivač Sarajeva, te godine podiže ključne objekte: džamiju, tekiju, most, karavan-saraj s dućanima, hamam, vodovod i mlinove – sve što jedan grad čini gradom.
“Ako ovom pitanju pristupimo naučno i objektivno, bez političkih opterećenja, jasno je da je Sarajevo, kakvo danas poznajemo, utemeljeno 1462. godine kako se bilježi u vakufnami Isa-bega Ishakovića. To potvrđuje i izvor iz 15. stoljeća, koji bilježi da je Isa-beg smatrao teritoriju sela Brodac ‘prikladnom za izgradnju šehera’. Jednostavno rečeno Isa-beg Ishaković je podigao sve svoje zadužbine s jasnim ciljem – da osnuje grad. On nije podizao ove zadužbine slučajno – njegov zadatak, u sklopu šire osmanske politike, bio je upravo osnivanje grada”, kaže Dervišević.
Direktor Instituta za historiju UNSA Sedad Bešlija također daje punu podršku incijativi i prijedlogu da se 1. februar obilježava kao dan osnivanja grada Sarajeva, na temelju relevantne stručne ekspertize i zdravog razuma.
“Nadam se da će se gradski zastupnici ovaj put oduprijeti politikantsko-ideološkim pritiscima pojedinaca i grupica koji bi da selektivno privatizuju historiju ovog grada, te da će se u godišnji kalendar obilježavanja važnih događaja uvrstiti i dan osnivanja grada, ali i da ćemo se na taj način kao generacija konačno odužiti osnivaču grada”, kazao je Bešlija.
