Novi strateški dokument Bijele kuće otkriva kako administracija Donalda Trumpa Evropu vidi kao kontinent u moralnom, ekonomskom i demografskom padu. U analizi koja podsjeća na mračne epizode Hladnog rata, komentar Corriere della Sera otvara pitanje koliko je Trumpova politika prema evropskim saveznicima zapravo nastavak dugotrajnih američkih intervencija i gdje se prekida kontinuitet. Posebno se ističe kontrast između stroge kritike Evrope i pragmatičnog odnosa prema Rusiji, Kini i Bliskom istoku, što mnogi ocjenjuju najvećom slabosti današnje američke strategije

Šta je zaista novo u miješanju Donalda Trumpa u evropsku politiku? U posljednjem strateškom dokumentu Bijele kuće Stari kontinent opisuje se kao prostor u riziku od propadanja, ekonomskog, demografskog, moralnog, kao i izloženog iliberalnoj degeneraciji.

Koliko god bio težak taj intelektualni napor, korisno je nakratko ostaviti po strani povrijeđeni ponos, emotivnu reakciju i pokušati napraviti historijsku analizu. Od kraja Drugog svjetskog rata, osamdeset godina transatlantskih odnosa prepunjeno je utjecajima, spletkama, mahinacijama, tajnim ili javnim.

Tokom Hladnog rata, američke intervencije bile su opravdavane time da je i Sovjetski Savez radio isto: finansirao je lijeve stranke i sindikate, usmjeravao jednostrane mirovne pokrete (uvijek protiv samo jednog naoružavanja, onog zapadnog), hranio podrivačke snage u intelektualnom svijetu.

Amerika je, još od vremena demokratskih predsjednika poput Trumana i Kennedyja, te republikanaca poput Eisenhowera, praktično djelovala unutar politike svojih saveznika. Za Italiju je ta priča počela s podrškom Democraziji Cristiani Alcidea De Gasperija: od „političkog” korištenja Marshallovog plana za obnovu, pa sve do tajnog finansiranja.

U najmračnijim trenucima Hladnog rata, kada se strahovalo od sovjetske invazije na zapadnu Evropu koju NATO možda ne bi mogao zaustaviti, nastupilo je vrijeme tajnih „organizacija otpora” u koje su bili uključeni devijantni obavještajci, neofašističke grupe i kriminalne organizacije. Takozvani „faktor K”, implicitni veto Washingtona na ulazak komunista u vladu, trajao je do sedamdesetih godina: strah da bi Amerika mogla režirati nešto nalik čileanskom udaru protiv Allendea (1973) inspirisao je „historijski kompromis” Enrica Berlinguera: savez s Democrazijom Cristianom trebao je istovremeno i umiriti Sjedinjene Države.

Dvadeset godina kasnije pojavile su se blaže i transparentnije forme američkog utjecaja, kada je demokrat Bill Clinton predvodio Treći put, liberalno-progresivni pokret koji je uključio Tonyja Blaira, Gerharda Schrödera, Romana Prodija i Massima D’Alemu. Odnos između Baracka Obame i Mattea Renzija bio je njegova posljednja verzija.

Do koje mjere se Trump može opisati kao desna, ili ekstremno desna, varijanta tih osamdeset godina američkog uplitanja? Analiza strateškog dokumenta kopira ono što je potpredsjednik JD Vance iznio početkom godine na Minhenske konferenciji. Među prijetnjama koje identifikuje u Evropi nalaze se imigracija i „woke” cenzura. Za svijet Maga (Make America Great Again), neprijateljstvo prema Izraelu i val antisemitizma u Evropi posljedica su imigracije iz islamskih zemalja, što utiče na vanjsku politiku, ali i prijeti evropskim civilizacijskim vrijednostima. Sloboda govora ograničena je pravilima koja, iza birokratske nepristranosti, kriju istu „woke” netoleranciju progresivnih elita u Americi.

Veliku je pometnju u Maga krugovima izazvalo hapšenje poznatog satiričara u Engleskoj zbog uvrede transgender zajednice. Ova iliberalna skretanja, prema Trumpu, Vanceu i Musku, povezana su sa demografskom i ekonomskom stagnacijom Evrope, manjkom tehnoloških inovacija, birokratskom hipertrofijom, te vode do mračne prognoze terminalnog pada.

Ovu viziju dijele i desne, odnosno ekstremno desne političke snage u Evropi. Ona označava raskid s prethodnih osam decenija i sadrži očigledne slabosti. Unutrašnja kontradikcija jeste poređenje s pragmatičnim pristupom prema Kini, Rusiji i Bliskom istoku: u tim dijelovima svijeta Trumpova Amerika oslobađa se svakog ostatka „civilizacijske misije”, ne pokušava izvoziti vrijednosti, ne ulazi u pitanja političkih modela. Na Putina, Xi Jinpinga i Mohammeda bin Salmana primjenjuje se realpolitik po nasljeđu Henryja Kissingera; Evropi se, naprotiv, isporučuju detaljne „školske ocjene” o njenim unutrašnjim odlukama.

Druga slabost je taktička. Tokom Hladnog rata američki oslonac bile su stranke poput Democrazije Cristiane, sa širokom podrškom i dubokim korijenima u nacionalnoj kulturi. Danas Trump i Vance igraju u korist snaga na političkoj margini, poput njemačkog AfD-a ili Faragea u Londonu. Washington dovodi u neugodan položaj konzervativne stranke poput njemačke CDU, iako su im stajališta u mnogim segmentima bliska Maga Americi: žele smanjiti imigraciju i razvodniti Zelenu agendu; započeli su ponovno njemačko naoružavanje; protekcionisti su prema Kini; nisu antiizraelski. Kissinger je bio državni sekretar republikanskog predsjednika izrazito anti-evropskog kursa, Richarda Nixona; ali bi, sasvim sigurno, osudio Trumpov dokument kao autogol: slabi američke prijatelje, a jača njene neprijatelje.

IZVOR: Corriere della Sera