Evropa se nalazi pod pritiskom bez presedana: s istoka je potkopava ruski hibridni rat, s druge strane Atlantika američka administracija Donalda Trumpa otvoreno dovodi u pitanje samu ideju Evropske unije, dok Kina ekonomski steže kontinent kroz zavisnost od tržišta i strateških sirovina. Razotkrivaju se mehanizmi vanjskih i unutrašnjih pritisaka kojima velike sile nastoje oslabiti, podijeliti i preoblikovati evropski projekat. Pred Evropskom unijom je historijski trenutak: ili će odgovoriti dubljom integracijom i jačanjem vlastite strateške autonomije ili riskirati postepenu dezintegraciju u svijetu sve brutalnije geopolitike

Evropa se suočava s jednim od najneizvjesnijih i najopasnijih trenutaka u posljednjih nekoliko decenija. Tradicionalna i historijska prijetnja iz Rusije, koja je nakon invazije na Ukrajinu prije gotovo četiri godine dodatno intenzivirala hibridni rat protiv evropskih saveznika Kijeva, probudila je Stari kontinent.

Evropa je počela ponovo naoružavanje, otvorila rasprave o povratku obaveznog vojnog roka i, suočena s vlastitom ranjivošću, počela preispitivati dugogodišnje oslanjanje na američki sigurnosni kišobran. No sada se pred njom otvara još traumatičnija spoznaja: Sjedinjene Američke Države, pod vodstvom Donalda Trumpa, također nastoje oslabiti, podijeliti i destabilizirati Evropu.

Evropska unija danas djeluje kao projekat pod opsadom. Vanjske, ali i unutrašnje sile mobiliziraju se s ciljem razgradnje evropskog projekta multinacionalne političke i ekonomske strukture, zajednice vrijednosti koja zagovara multipolarni svijet zasnovan na pravilima, dok drugi veliki globalni akteri, vođeni vlastitim interesima, pokušavaju taj poredak rastaviti. Evropa se, kako upozoravaju analitičari, nalazi u ključnom trenutku za vlastiti opstanak.

„Evropljani se još uvijek moraju prilagoditi činjenici da je posthladnoratovski svijet završen i da je započela nova era poremećaja“, kaže Daniel Hamilton, istraživač na Institutu za vanjsku politiku Univerziteta Johns Hopkins. Objavljivanje nove Nacionalne sigurnosne strategije Sjedinjenih Američkih Država, u kojoj se Evropa opisuje kao prostor u „potpunom propadanju“ i najavljuju intervencionističke operacije kako bi se taj proces „ispravio“, izazvalo je snažan šok u Briselu i glavnim evropskim prijestolnicama.

Dokument, koji trasira putokaz nove američke administracije i institucionalizira njen reakcionarni i euroskeptični zaokret, otvoreno zagovara podršku snagama koje se protive evropskom projektu, a koje Washington naziva „patriotskim partijama“. Prema tom viđenju, Evropska unija nije saveznik kojeg treba jačati, već prepreka koju treba oslabiti.

Constanze Stelzenmueller, direktorica Centra SAD–EU pri Institutu Brookings, smatra da Sjedinjene Države, napadajući Evropsku uniju, zapravo projiciraju vlastite strahove i nesigurnosti. „Vrijedi primijetiti da je Kina neprijateljski nastrojena prema Tajvanu, Rusija prema Ukrajini, a desničarski MAGA pokret u SAD-u prema Evropi“, ističe ona. Kritika demografskih promjena u Evropi, sadržana u američkoj strategiji, klasičan je primjer projekcije, jer se te promjene u SAD-u odvijaju znatno brže nego u Evropi.

U Evropskoj uniji, složenom savezu 27 država i oko 450 miliona stanovnika, reakcija je zasad spora i oprezna. Predsjednik Evropskog vijeća António Costa ove sedmice je poručio da se „saveznici ne miješaju u unutrašnju politiku svojih saveznika i poštuju njihov suverenitet“. Bio je to jedan od najoštrijih i najjasnijih odgovora upućenih Washingtonu.

Prema tumačenju brojnih diplomata, Trumpova strategija ima jasan cilj: slomiti Evropu, pretvoriti je u vazala, tehnološku i kulturnu koloniju, prostor u kojem američki tehnološki oligarsi mogu slobodno poslovati. Evropski zakoni, direktive, demokratske vlade i organizacije za zaštitu potrošača za takvu viziju predstavljaju prepreku, pa se protiv njih mobiliziraju svi raspoloživi resursi.

Napadi na Evropsku uniju ne dolaze samo iz političkih i vojnih krugova, već i s društvenih mreža. Elon Musk, vlasnik platforme X (bivši Twitter) i kompanije Tesla, pokrenuo je kampanju protiv EU nakon što je Evropska komisija kaznila njegovu društvenu mrežu sa 120 miliona eura. Musk tvrdi da evropska politika zaštite privatnosti korisnicima „krade vrijeme i novac“ te da su evropske institucije suštinski nedemokratske. Ta ideologija podudara se s pogledima ruskog ultranacionalističkog filozofa Aleksandra Dugina, jednog od ideologa putinizma. Dok Musk poziva na „ukidanje Evropske unije“, Dugin otvoreno poziva na „ustanak, odmah“.

Opsada evropskog projekta dolazi s više strana. Dolazi i iznutra, kroz političke „trojanske konje“ povezane s Kremljom ili MAGA pokretom, često s oba centra moći istovremeno, koji šire populističke poruke usmjerene protiv stranaca, migranata i socijalno ugroženih. Te poruke pronalaze plodno tlo među građanima zbunjenim naglim promjenama svjetskog poretka, dodatno pojačanim utjecajem društvenih mreža.

To su upravo sile koje Rusija i Sjedinjene Države koriste u klasičnoj strategiji „zavadi pa vladaj“. Trump želi zaobići snagu Evropske unije i pregovarati s državama članicama pojedinačno, koristeći carine i ekonomski pritisak kao polugu. Kremlj već godinama pokušava isto, ponekad i uspješno, oslanjajući se na jeftinu energiju i trgovačke mreže.

„Evropska unija pokušava smanjiti svoju zavisnost od ruske energije, kineskih tržišta i američke sigurnosti. Ono što Evropljani još nisu u potpunosti shvatili jeste da su sve tri ove sile, svaka iz svojih razloga, aktivno uključene u razgradnju evropskog projekta“, upozorava Hamilton. Svaka od njih vidi EU kao prepreku vlastitim interesima na evropskom kontinentu.

Razmjere ove opsade su široke. Evropska unija, uprkos snazi svog jedinstvenog tržišta, suočava se s njom sporo i uz ozbiljnu zavisnost od Kine, koja Evropu snabdijeva ključnim resursima poput rijetkih zemnih elemenata i materijala potrebnih za zelenu tranziciju, dok istovremeno preplavljuje evropsko tržište jeftinom robom. Ako Unija ne ubrza vlastite industrijske i tehnološke politike, upozoravaju stručnjaci, Kina bi mogla potisnuti evropsku industriju.

Ipak, unutar „briselskog balona“ postoje pokušaji da se umanji značaj američkog dokumenta koji Evropu tretira kao prostor za destabilizaciju, a Rusiju pritom ne označava kao neprijatelja. Neki tvrde da se strategiji pridaje prevelika pažnja, drugi da ona ne nosi direktan Trumpov pečat. No, među evropskim diplomatama sve je više onih koji otvoreno izražavaju zabrinutost.

„Evropa se povlači u sebe i riskira da se ponovo obmane… Danas oni koji su nekada bili naši saveznici više to nisu, već se rukuju s našim neprijateljima“, kaže jedan visoki evropski diplomata, aludirajući na kontakte Donalda Trumpa i Vladimira Putina. Washington i Moskva pokušali su posredovati u dogovoru o okončanju rata u Ukrajini bez Kijeva i bez Evropljana, dok Kremlj računa da će uz pomoć Bijele kuće ostvariti za pregovaračkim stolom ono što nije uspio na bojištu.

Danska premijerka Mette Frederiksen bila je izričita: „Evropa prolazi kroz svoj najopasniji i najteži trenutak od Drugog svjetskog rata.“ Izjavila je to nakon hibridnog napada dronovima, za koji se sumnja da stoji Rusija, a koji je prisilio Dansku da zatvori više civilnih aerodroma uoči važnog evropskog samita. Danska se suočila i s Trumpovim prijetnjama aneksijom Grenlanda, autonomne teritorije unutar Kraljevine Danske, pri čemu nije isključena ni upotreba sile.

Bivši visoki zvaničnik NATO-a Jamie Shea upozorava da je Rusija i dalje glavna prijetnja Evropi, jer svoju neprijateljsku namjeru pokazuje konkretnim djelima: invazijom na Ukrajinu, sabotažama, sajber napadima, atentatima, ometanjem GPS signala i podmorskih kablova. Iz Washingtona, smatra Shea, zasad dolazi više retorike nego konkretnih poteza.

Ipak, prijetnje su jasne. Cilj opsade je razgradnja Evrope, njeno slabljenje i destabilizacija. Odgovor, slažu se stručnjaci, mora biti – više Evrope. Dublja integracija, jačanje jedinstvenog tržišta, proširenje Unije i jačanje strateške autonomije predstavljaju jedini održivi odgovor na pritiske velikih sila. Evropa, zaključuju analitičari, nema luksuz povratka u fragmentirani svijet nacionalnih država kakav je postojao prije EU i NATO-a. Vrijeme odluka je sada.

IZVOR: El Pais