Populistička i antiimigrantska Partija progresa osvojila je 23,7 posto glasova, gotovo dvostruko više nego 2021. godine, i postala druga po snazi politička snaga u zemlji, ispred tradicionalnih konzervativaca koji su pali na 14,8 posto. Njihova liderka Erna Solberg, dugogodišnja šefica konzervativaca i bivša premijerka (2013–2021), tokom kampanje je zagovarala smanjenje poreza i širu eksploataciju energetskih resursa
Laburistička partija pobijedila je na parlamentarnim izborima u Norveškoj održanim u ponedjeljak, prema prvim rezultatima i projekcijama zasnovanim na izlaznim anketama i prebrojanim glasovima. Sa oko 28 posto osvojenih glasova, socijaldemokrati su potvrdili svoj status najjače političke snage, ali za nastavak vladavine morat će računati na podršku svih stranaka lijevog bloka.
Prema procjenama državne televizije TV2 i lista Verdens Gang, Laburisti i njihovi tradicionalni partneri zajedno će imati 87 zastupnika u Stortingu, dvodomnom parlamentu Norveške, što je tek dva mandata više od potrebne apsolutne većine (169 mjesta ukupno). Time je lider partije i premijer Jonas Gahr Støre (65), na vlasti od 2021. godine, dobio priliku da formira novu vladu – ili u koaliciji, ili nastavkom dosadašnje manjinske vlade uz potporu stranaka lijevog spektra: Crvene partije (5,1%), Socijalističke ljevice (5,1%), Zelenih (4,1%) i Stranke centra (6,8%), koja je prepolovila podršku u odnosu na prethodne izbore.
Jedan od faktora koji je ojačao Laburiste jeste globalna nesigurnost izazvana povratkom Donalda Trumpa u Bijelu kuću, posebno zbog prijetnji trgovinskim tarifama i kontroverzne ideje o „pripajanju“ Grenlanda. Analitičari smatraju da je iskustvo premijera Størea i ministra finansija Jensa Stoltenberga, bivšeg generalnog sekretara NATO-a, ulilo povjerenje dijelu birača.
Stoltenbergov povratak na nacionalnu političku scenu u februaru označio je prekretnicu. Laburisti su početkom godine bili tek treća politička snaga po anketama, iza konzervativaca i krajnje desnice, ali se trend okrenuo u njihovu korist.
Laburisti su dodatno profitirali od krize u januaru, kada su ministri Stranke centra napustili vladu zbog protivljenja uvođenju tri energetske direktive Evropske unije. Iako Norveška nije članica EU, ona ima pristup jedinstvenom tržištu kroz Evropski ekonomski prostor i mora u zakonodavstvo ugraditi veliki dio propisa donesenih u Bruxellesu.
Predizborna kampanja bila je izrazito polarizirana. Inflacija, porezi, cijene električne energije, zdravstveni sistem, zaštita okoliša i budućnost naftne i gasne industrije dominirali su debatama. Stranke lijevog bloka tražit će povećanje poreza za bogate, kako bi se olakšalo najugroženijim porodicama i finansiralo širenje javnih usluga. Zeleni i Crvena partija insistiraju na oštrijim ograničenjima eksploatacije nafte i plina, sektora koji je nakon sankcija Rusiji postao glavni izvor snabdijevanja Evrope gasom.
Na desnici se dogodio politički potres. Populistička i antiimigrantska Partija progresa osvojila je 23,7 posto glasova, gotovo dvostruko više nego 2021. godine, i postala druga po snazi politička snaga u zemlji, ispred tradicionalnih konzervativaca koji su pali na 14,8 posto. Njihova liderka Erna Solberg, dugogodišnja šefica konzervativaca i bivša premijerka (2013–2021), tokom kampanje je zagovarala smanjenje poreza i širu eksploataciju energetskih resursa.
Partija progresa ostvarila je najbolji rezultat u svojoj historiji, s kampanjom koja se temeljila na kritici imigracije i obećanjima o poreznim rasterećenjima. Zajedno s liberalima (3,7%) i kršćanskim demokratama (4,1%), desni blok će imati 82 zastupnika – tri manje od potrebnih za apsolutnu većinu.
Odnos Norveške s Evropskom unijom bio je gotovo prešućen u kampanji. Iako i Laburisti i konzervativci na čelu stranaka lično podržavaju članstvo, izbjegavali su tu temu zbog podjela u vlastitim blokovima. I lijevi i desni savez imaju stranke koje su euroskeptične, pa bi insistiranje na pitanju članstva moglo zakomplicirati pregovore o budućoj vladi.
Ovi izbori bit će upamćeni i po neuobičajeno visokom broju ranih glasova. Gotovo 47 posto birača – više od 1,9 miliona ljudi, glasalo je poštom. U trećini norveških općina biračka mjesta bila su otvorena i u nedjelju na nekoliko sati, što je olakšalo odziv građana.
Laburistička pobjeda donosi stabilnost u zemlji od 5,6 miliona stanovnika, ali i nove izazove. Jonas Gahr Støre suočit će se s teškim pregovorima unutar blokova, balansiranjem između ekonomskih interesa i ekoloških zahtjeva, kao i sa sve izraženijim populizmom na desnici. Norveška je, nakon ovih izbora, ostala duboko podijeljena, ali je socijaldemokratija pokazala da i dalje ima snagu da održi kormilo vlasti.
