Kineski istraživači uhapšeni su u Sjedinjenim Američkim Državama pod optužbom da su pokušali unijeti gljivicu koja potencijalno može izazvati katastrofalne posljedice za poljoprivredu i ljude. Prema FBI-ju, plaćeni su od strane Pekinga. Ovo je novo poglavlje tzv. „asimetričnih ratova“.

Ono što su pokušala dvojica kineskih državljana – Yunqing Jian (33), istraživačica na Univerzitetu Michigan, i Zunyong Liu (34), istraživač na Univerzitetu Zhejiang u Kini – moglo bi se u određenoj mjeri okarakterisati kao biološko oružje. FBI ih optužuje za zavjeru, krijumčarenje i agroterorizam. Ovo je četvrti slučaj u kojem su uključeni kineski studenti.

Između septembra 2024. i februara 2025. godine, među stranicama akademskih knjiga pronađeni su uzorci nematoda – sitnih crva koji se obično koriste u biomedicinskim istraživanjima, ali su paraziti biljaka i veoma štetni za hortikulturu. U još ozbiljnijem slučaju, pronađeni su uzorci gljivice Fusarium graminearum, poznate po svom razornom djelovanju na žitarice. Ukoliko se ne kontroliše, može izazvati ekonomske gubitke u milijardama dolara na globalnom nivou. Još ozbiljnije, konzumacija zaraženih biljaka i njihovih proizvoda može izazvati povraćanje, oštećenje jetre i reproduktivne poremećaje, kako kod stoke, tako i kod ljudi.

Njena štetnost, u kombinaciji sa lakoćom širenja putem zraka ili kontaminiranog sjemena, navela je FBI da je opiše kao „potencijalno agroterorističko oružje koje bi moglo biti iskorišteno za napad na prehrambene kulture“. Također je pokrenuto upozorenje na ulogu kineskih istraživanja koja se sprovode na američkom tlu.

Nema sumnje da je „agroterorizam“, osim što predstavlja zdravstvenu prijetnju, i konkretna politička prijetnja sa direktnim – i potencijalno smrtonosnim – posljedicama po ljude. Afrička svinjska kuga, bruceloza, Xylella, salmonela, Escherichia coli, samo su neke od čestih bioloških prijetnji koje se kriju u zemlji, vodi, pašnjacima, pa čak i u supermarketima, i koje svake godine pogađaju usjeve, stoku i proizvode namijenjene ljudskoj ishrani širom svijeta.

Takvi patogeni mogu imati ozbiljan uticaj na zdravlje ljudi, sigurnost hrane, poljoprivredni lanac snabdijevanja, egzistenciju, privredu zemlje, pa time i na nacionalnu sigurnost. Upravo zbog tog razornog, neselektivnog i teško kontrolisanog uticaja, biološke prijetnje sve više interesuju agente haosa, međunarodne teroriste, pa čak i suverene države koje razmatraju njihovu masovnu upotrebu u kontekstu asimetričnog ratovanja. Razlog? Nepredvidivost, nevidljivost, niska cijena i jednostavnost krijumčarenja i širenja određenih mikroorganizama.

Ako je za teroriste napad na poljoprivredni sektor „ekonomski isplativ“ (jer je dovoljno nekoliko epruveta ili mala količina patogena da se izazove haos), onda je agro-prehrambeni sektor izuzetno ranjiv: firme se teško nadgledaju, lanci distribucije su kompleksni, a zdravstveni nadzor nedovoljan. Globalizacija je dodatno povećala broj ulaznih tačaka za eventualne kontaminacije.

Istina je da „poljoprivredni kriminal“ češće proizlazi iz nemara ili nelegalnih radnji u cilju lične ili finansijske koristi, obično u kontekstu nelojalne konkurencije. Međutim, kada se biološki, hemijski ili kontaminirajući agensi ciljano koriste protiv proizvoda namijenjenih konzumaciji, to spada u domen „bioterorizma“. FAO i Interpol su već ažurirali registar globalnih rizika: „agroterorizam“ je danas stvarna prijetnja u okviru hibridnih ratova i nekonvencionalnih sukoba. (A da ne govorimo o sumnjama u vezi s kontroverznim porijeklom virusa COVID-19, za koji se sumnja da je moguće procurio iz kineske laboratorije.)

U Velikoj Britaniji o agroterorizmu se govorilo tokom epidemije slinavke i šapa 2001. godine, kada je uništeno 6 miliona grla stoke. U Oregonu, 1984. godine, uoči lokalnih izbora, u gradiću The Dalles stotine ljudi oboljelo je od salmonele: ukupno 751 osoba završila je na bolničkom liječenju. Nakon duge istrage otkriveno je da su članovi sekte Rađniš (komune koju su osnovali sljedbenici indijskog gurua Bhagwana Shree Rađniša, poznatog i kao Osho) namjerno raspršili bakteriju salmonele po salatama u nekoliko fast food restorana u okrugu Wasco, s ciljem da izazovu masovno obolijevanje, smanje izlaznost birača i manipulišu izbornim rezultatom.

U dokumentima zaplijenjenim u Afganistanu tokom devedesetih godina, američka vojna obavještajna služba otkrila je da su članovi buduće Al-Kaide – majstori asimetričnog ratovanja – pozivali svoje borce da napadnu agro-prehrambeni sektor „krstaških zemalja“ pomoću antraksa, virusa i drugih bolesti stoke. Ovakav pristup inspirisao je i pojedine grupacije u Turskoj i iračkom Kurdistanu, gdje je 2006. godine snažna ptičja gripa pogodila ruralna područja, izazivajući paniku i nesigurnost tokom čitave godine. Iako nikad nisu potvrđene, ostale su sumnje o mogućem namjernom biološkom napadu s ciljem destabilizacije kurdskih zajednica.

Teorije Al-Kaide pokušali su sprovesti i pripadnici japanske sekte Aum Shinrikyo, ozloglašene po napadu nervnim gasom sarinom u tokijskoj podzemnoj željeznici u martu 1995. godine (13 mrtvih, preko 6.200 otrovanih). Njihovi biološki eksperimenti na stoci i biljkama zaustavljeni su u posljednji čas, zahvaljujući anonimnoj dojavi policiji.

Između 2020. i 2022. godine, Australija je bila pod ozbiljnom prijetnjom zbog afričke svinjske kuge. Više puta su na granicama presretane pošiljke kontaminiranog svinjskog mesa, što je izazvalo sumnje da se radi o organizovanom pokušaju da se nanese šteta domaćem sektoru proizvodnje svinjetine. Strogi granični nadzor australskih vlasti spriječio je širenje bolesti, ali prijetnja je bila stvarna.

Ni Italija nije ostala pošteđena potencijalnog „agroterorizma“. Epidemija Xylelle, koja je od 2013. godine uništila milione stabala maslina u Apuliji, izazvana je bakterijom porijeklom iz Amerike. Njeno porijeklo ostaje nejasno: od laboratorijske greške do moguće namjerne kontaminacije. Ekonomska šteta prelazi 2 milijarde eura.

U današnjem složenom geopolitičkom kontekstu, činjenica ostaje: smrtonosna gljivica je uvedena u SAD. Direktor FBI-ja, Kaš Patel, tvrdi da jedan od istraživača pripada Komunističkoj partiji Kine (KPK), dok je druga primila sredstva iz kineske državne blagajne. Zaključak se nameće sam po sebi.

IZVOR:  Panorama